Γιατί η Ούρσουλα ίσως σώσει την Ευρώπη

Καθώς 400 εκατομμύρια πολίτες της ΕΕ ετοιμάζονται να ψηφίσουν στις ευρωεκλογές του Ιουνίου, μια νέα δημοσκόπηση δείχνει ότι η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είναι αυτή που έχει τραβήξει την προσοχή των ψηφοφόρων όσο κανένας επικεφαλής της ΕΕ πριν από αυτήν.

Οι προηγούμενοι επικεφαλής ήταν σε μεγάλο βαθμό άγνωστοι στο κοινό, αλλά σχεδόν το 75% είναι σε θέση να ταυτοποιήσει ορθώς το όνομα της Φον ντερ Λάιεν και να αναγνωρίσει το πρόσωπό της. Πριν από πέντε χρόνια, ο προκάτοχός της Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ κατέγραφε μόλις 40% σε ποσοστό αναγνώρισης.

Η ανάγκη για μεταρρύθμιση της ΕΕ γίνεται επείγουσα. Με τον πόλεμο να μαίνεται σε Ουκρανία και Γάζα και τις σχέσεις μεταξύ Κίνας και ΗΠΑ να ψυχραίνονται, η ΕΕ χρειάζεται μια βαθύτερη αμυντική ολοκλήρωση προκειμένου να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες γεωπολιτικές προκλήσεις. Η οικονομική και νομισματική ένωση ενδέχεται να μην είναι βιώσιμη χωρίς στενότερη δημοσιονομική ολοκλήρωση και ισχυρότερη ενιαία αγορά. Ωστόσο η λογοδοσία των ευρωπαίων ηγετών στους πολίτες παραμένει αδύναμη. Δεν είναι μόνο ότι βρίσκονται χαμηλά η προσέλευση και το ενδιαφέρον για τις ανά πενταετία άμεσες εκλογές για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, αλλά και τα αποτελέσματα έχουν μόνο περιορισμένη επίπτωση στον πολιτικό προσανατολισμό της Επιτροπής.

Τώρα όμως ανοίγει ένα παράθυρο ευκαιρίας, καθώς η Φον ντερ Λάιεν, που ανέλαβε για πρώτη φορά το 2019, διεκδικεί μια δεύτερη πενταετή θητεία.

Η ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τις συντονισμένες απαντήσεις της ΕΕ σε δύο μεγάλες κρίσεις που εκτυλίχθηκαν κατά την πρώτη πενταετή θητεία της Φον ντερ Λάιεν – την πανδημία Covid-19 και τον πόλεμο στην Ουκρανία – έχει ενισχύσει το προφίλ της πολύ περισσότερο σε σχέση με τους προκατόχους της. Οι ηγέτες της Ευρώπης πρέπει να αδράξουν αυτή την ευκαιρία. Βεβαίως, το ενισχυμένο προφίλ της Φον ντερ Λάιεν δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα οδηγήσει στη νίκη του «μεγάλου συνασπισμού» σοσιαλδημοκρατών, συντηρητικών και φιλελευθέρων που υποστήριξαν τις πολιτικές που προώθησε κατά την πρώτη της θητεία. Αντίθετα, είναι πιθανό να δούμε μια αιφνίδια κλίση προς τη σκληρή Δεξιά και ένα νέο κοινοβούλιο πιο κατακερματισμένο από ποτέ, καθώς οι ψηφοφόροι εκφράζουν την οργή και την απογοήτευσή τους για την αποτυχία των εθνικών και ευρωπαίων ηγετών να αντιμετωπίσουν τις αυξανόμενες οικονομικές και πολιτικές προκλήσεις.

Ωστόσο, αυτές οι εκλογές παρέχουν επίσης μια ευκαιρία. Η Φον ντερ Λάιεν είναι η «επικεφαλής υποψήφια» του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (ΕΛΚ). Καθώς το τελευταίο προβλέπεται να παραμείνει η μεγαλύτερη κοινοβουλευτική ομάδα στην επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο, αυτό θα διασφαλίσει ότι η πλειοψηφία των ευρωβουλευτών θα την εκλέξει επικεφαλής της Επιτροπής μέχρι το 2029, εάν την υποστηρίξουν και οι πρωθυπουργοί της ΕΕ.

Επιστρέφοντας με νέα εντολή, η γερμανίδα συντηρητική πολιτικός πρέπει να πάρει μαθήματα από τον πιο γνωστό προκάτοχό της, τον γάλλο σοσιαλιστή Ζακ Ντελόρ. Ο Ντελόρ χρησιμοποίησε τη δεύτερη θητεία του για να εκπονήσει ένα σχέδιο για την οικονομική και νομισματική ένωση και ξεκίνησε τη διαδικασία που οδήγησε στη Συνθήκη του Μάαστριχτ το 1992. Η Φον ντερ Λάιεν πρέπει να προτείνει ένα εξίσου φιλόδοξο πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων – επιδιώκοντας να εξασφαλίσει ευρεία υποστήριξη για αυτό εντός της Επιτροπής και μεταξύ των κυβερνήσεων της ΕΕ (που αποτελούν το νομοθετικό Ευρωπαϊκό Συμβούλιο) και των πολιτικών ομάδων στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η μεταρρύθμιση είναι σίγουρα πιο δύσκολη με 27 κράτη – μέλη παρά με τη δωδεκάδα του Ντελόρ. Σε αντίθεση με τον Ντελόρ, ωστόσο, η Φον ντερ Λάιεν θα μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει την υποστήριξη των ψηφοφόρων της Ευρώπης και αυτό θα ήταν μια κρίσιμη διαφορά.

Η Κάθριν ντε Βρι είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Bocconi στο Μιλάνο και ειδικός στον ευρωσκεπτικισμό.
Η Ισαμπέλ Χόφμαν είναι ειδικός για την Ευρώπη στο Ιδρυμα Bertelsmann Stiftung της Γερμανίας