Η υψηλή τέχνη του τζάμπα

Πάρα πολύ παλιά, πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια δηλαδή, πριν η woke ατζέντα επιβάλει το νέο λεξιλόγιο, κυκλοφορούσε το ανέκδοτο με τη σεξεργάτρια συγκεκριμένης καταγωγής που αυτοκτόνησε όταν κατάλαβε ότι οι άλλες σεξεργάτριες πληρώνονταν γι’ αυτό που έκαναν. Σήμερα πιστεύω ότι πολλοί άνθρωποι, αν δεν «αυτοκτονούσαν», θα έπεφταν τουλάχιστον σε βαριά κατάθλιψη αν συνειδητοποιούσαν πόσα άτομα, με έστω και ψήγματα αναγνωρισιμότητας, εξασφαλίζουν τζάμπα παροχές σε πολλούς τομείς της ζωής τους. Ας είναι καλά τα κοινωνικά δίκτυα που, σε αυτήν την περίπτωση, λειτουργούν ως ανοιχτά «παράθυρα» στις γκρίζες ζώνες της διαφήμισης.

Από τη μία υπάρχουν οι «επαγγελματίες» ινφλουένσερ, αυτοί που τώρα η Εφορία βάφτισε «δημιουργούς περιεχομένου» και τους οποίους τέλος πάντων, θέλαμε – δεν θέλαμε, τους μάθαμε, συνειδητοποιήσαμε δηλαδή ποια είναι η δουλειά τους: να προβάλλουν προϊόντα μέσα από τα κοινωνικά τους δίκτυα. Δεν πιστεύω δηλαδή ότι υπάρχει άνθρωπος που πιστεύει ότι η οποιαδήποτε «Τούνη» χρησιμοποιεί μπροστά στην κάμερα μία συγκεκριμένη συσκευή αποτρίχωσης ποδιών επειδή είναι καλή «φιλενάδα» και θέλει να μάθει στις άλλες γυναίκες πώς να απαλλαγούν από την ανεπιθύμητη τριχοφυΐα. Κάνει μια δουλειά που πολύ καλά έκανε η Εφορία και τη βάφτισε όπως τη βάφτισε (προσωπικά, θα προτιμούσα το «δημιουργός κενού περιεχομένου», αλλά ποιος με ρώτησε;) ώστε να μπορεί να σφραγίζει μπλοκάκια και να φορολογεί. Και ακόμη καλύτερα έκανε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που επέβαλε την εφαρμογή της καταναλωτικής νομοθεσίας, σύμφωνα με την οποία πρέπει να γνωστοποιείται με σαφή και άμεσο τρόπο ότι το «περιεχόμενο» είναι διαφημιστικό, που σημαίνει ότι αυτός που το «ανεβάζει» στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχει πληρωθεί για να το κάνει.

Αυτά όσον αφορά τους επαγγελματίες. Διότι, από την άλλη, υπάρχει και μία περιοχή «μαύρης οικονομίας» όπου εξαργυρώνεται «κάτω από το τραπέζι» η τόσο εύκολη σήμερα αναγνωρισιμότητα. Καλλιτέχνες γνωστοί, ημιγνωστοί και ημιάγνωστοι, τηλεοπτικές περσόνες και λοιποί «μαϊντανοί» ποζάρουν ανέμελα και εντελώς, μα εντελώς τυχαία φιγουράρει δίπλα στα πόδια τους, πλάι στο μπράτσο τους ή κάτω από τη μασχάλη τους το τάδε προϊόν. Δεν χρειάζεται να πουν σχεδόν τίποτα, φτάνει να δείξουν πόσο ενθουσιασμένοι είναι, γενικά με τη ζωή, και από ‘κεί και πέρα οι συνειρμοί απελευθερώνονται. Και μη νομίζουμε ότι αυτό γίνεται αποκλειστικά και μόνο με τους «εμπορικούς». Με τους «ποιοτικούς» υποτίθεται ότι πείθουν περισσότερο διότι από τη μια δηλώνουν ότι είναι πάρα πολύ εναντίον του καπιταλισμού και του συστήματος, από την άλλη κάνουν μακροβούτι στα βαθιά νερά του συστημικού πάρε – δώσε.

Το «πάρε» δεν είναι πάντα χρήματα. Είναι και η αμοιβή σε μορφή «δώρου», μια χαρά ευπρόσδεκτη κι αυτή σε δύσκολους οικονομικά καιρούς και επίσης μη ανιχνεύσιμη από την Εφορία. Για παράδειγμα, γεννάς. Ε, χαρούμενη μανούλα είσαι, δεν θα ανεβάσεις δύο, τρία, πέντε, δέκα, δεκαπέντε και κλείσαμε στόρι την ημέρα; Δεν θα υπάρχει δίπλα μια πάνα, ένα βρεφικό γάλα, ένα φορμάκι, μία πιπίλα, ένα καρότσι, ένα παιχνίδι; Αν φανεί καθαρά η μάρκα, ξέχνα τα δυσβάσταχτα για τους «κοινούς θνητούς» βρεφικά έξοδα. Οχι, το μωρό δεν φαίνεται ολόκληρο. Ποδαράκια, χεράκια, μαλλάκια. Αν φανεί ολόκληρο, περνάμε σε άλλη πίστα διαπραγμάτευσης.

«Θα μας ανεβάσετε στόρι;»

Πριν από καιρό, συνόδευσα φίλο ηθοποιό, πολύ γνωστό αλλά μακράν των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, σε γνωστό κατάστημα ρούχων. Μπροστά στο ταμείο τον πλησίασε η αρχιπωλήτρια και αφού του είπε πόσο πολύ τον θαυμάζει τον ρώτησε: «Θα μας ανεβάσετε στόρι;». Εντρομος ο φίλος κοιτούσε γύρω γύρω μήπως και είχε πέσει κάποιο στόρι του καταστήματος και ήθελαν τη βοήθειά του για να το ανεβάσουν. Τέλος πάντων κατάλαβε και είπε, σχεδόν απολογούμενος, ότι δεν έχει Instagram.

«Αχ κρίμα», είπε η πωλήτρια εξηγώντας του ότι, αν ανέβαζε στόρι, δεν θα πλήρωνε για ό,τι αγόραζε. «Μήπως είστε στο Facebook τουλάχιστον για να έχετε έκπτωση πάνω από 50%;», συνέχισε. Αλλά δεν ήταν ούτε σε αυτό, η υπάλληλος σχεδόν θύμωσε και ο φίλος πλήρωσε το συνολικό ποσό. Βγαίνοντας, μου ψιθύρισε: «Δεν πίστευα ότι η αξιοπρέπειά μου θα στοίχιζε όσο ένα παντελόνι και δύο τισέρτ».