Ο ρόλος της Ευρώπης

Η Ευρώπη αντέδρασε άμεσα στο ιρανικό χτύπημα εναντίον του Ισραήλ. Οι δηλώσεις των επικεφαλής των θεσμών Σαρλ Μισέλ και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και του ύπατου εκπροσώπου Ζοζέπ Μπορέλ ήρθαν λίγες ώρες μετά το χτύπημα. Καταδίκαζαν απερίφραστα την ενέργεια της Τεχεράνης, εκφράζοντας παράλληλα την ανησυχία τους να μην προκαλέσει η επίθεση περιφερειακή κλιμάκωση και καλώντας τις εμπλεκόμενες πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση. Τα ευρωπαϊκά αντανακλαστικά επέδειξαν την ετοιμότητά τους και στη γρήγορη απόφαση του επικεφαλής της διπλωματίας της ΕΕ να συγκαλέσει έκτακτη, έστω και άτυπη και μέσω βιντεοκλήσης, συνεδρίαση των υπουργών Εξωτερικών του «μπλοκ». «Ολοι καταδικάσαμε την ιρανική επίθεση και επιδείξαμε ενότητα και ως προς τη δέσμευσή μας έναντι της ασφάλειας του Ισραήλ» είπε ο Μπορέλ. Επειτα από αρκετούς μήνες κατά τους οποίους η σκληρή πραγματικότητα της ανθρωπιστικής καταστροφής στη Γάζα δεν άφηνε πολλά περιθώρια – τουλάχιστον δημοσίως – για ευρωπαϊκή συμπάθεια προς το Ισραήλ, το ιρανικό χτύπημα άλλαξε τις διαθέσεις και η ΕΕ έφερε επίσης στο προσκήνιο την πιθανότητα κυρώσεων κατά του Ιράν με μια αυξημένη πλειοψηφία κρατών-μελών να επιθυμεί αλλαγή του καθεστώτος των κυρώσεων στα ιρανικά drones.

Παράλληλα, ο Μισέλ έσπευσε να περιλάβει τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο 17-18 Απριλίου, το οποίο είχε προγραμματιστεί εδώ και καιρό με κύριο θέμα την ανταγωνιστικότητα της ΕΕ. Αναπόφευκτα η Μέση Ανατολή και η ανάγκη να αποφευχθεί περαιτέρω επέκταση της κρίσης στην ευρύτερη περιοχή βρέθηκαν στο επίκεντρο. Οι ευρωπαίοι ηγέτες καταδίκασαν «έντονα και κατηγορηματικά» την ιρανική επίθεση και επανέλαβαν τη «δέσμευση στην ασφάλεια του Ισραήλ και στην περιφερειακή σταθερότητα», ενώ εξέφρασαν ανησυχία για την έκρυθμη κατάσταση στον Λίβανο. Στον απόηχο της πίεσης που ασκούν Ισραήλ και ΗΠΑ στην ΕΕ να υιοθετήσει σκληρότερη γραμμή έναντι του Ιράν, οι ηγέτες αποφάσισαν επίσης «περαιτέρω περιοριστικά μέτρα εναντίον του Ιράν» υιοθετώντας προτάσεις για κυρώσεις στα προγράμματά του για πυραύλους και drones, μια απόφαση που για ορισμένους είναι συμβολική, μοιάζει με αφοπλισμένο όπλο, καθώς το Ιράν γνωρίζει καλά πώς να παρακάμπτει κυρώσεις. Ομως, οι ανησυχίες των Ευρωπαίων σε σχέση με την παραγωγή ιρανικών drones είναι ευρύτερη σε σχέση με το ενδεχόμενο να προμηθεύει το Ιράν με πυραύλους τη Ρωσία και την πιθανότητα να συνεργαστούν οι δύο χώρες στην πυραυλική τεχνολογία, ενδεχόμενο που εγείρει επιπλέον ανησυχίες στην Ευρώπη για την εξέλιξη του πολέμου στην Ουκρανία.

Μπορεί, όµως, η ΕΕ να παίξει βασικό ρόλο στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αναρωτιούνται πολλοί. Δεν χωρά αµφιβολία ότι τον πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν οι ΗΠΑ. Το είδαµε στην ισχυρή στήριξη προς το Ισραήλ για την αναχαίτιση της επίθεσης της Τεχεράνης, το βλέπουµε στις διπλωµατικές διαπραγµατεύσεις, στην απευθείας επικοινωνία Μπάιντεν – Νετανιάχου. Γνώστες της διαχρονικής εµπλοκής της Ευρώπης στη Μέση Ανατολή υποστηρίζουν ότι πριν από την 7η Οκτωβρίου η ΕΕ είχε να διαδραµατίσει σηµαντικό ρόλο υποστηρίζοντας την ενεργή συµµετοχή Σαουδαράβων και Ισραηλινών στις προσπάθειες εξοµάλυνσης των σχέσεων, προσδοκώντας ότι θα οδηγούσε σε βελτιώσεις για τους Παλαιστινίους. Οι ευρωπαίοι ηγέτες ζητούν πλέον πιο επιτακτικά «κατάπαυση του πυρός» στη Γάζα. Ορισµένες χώρες βλέπουν θετικά την πρωτοβουλία της Ισπανίας να αναγνωρίσει παλαιστινιακό κράτος. Η ΕΕ θα µπορούσε, κατά αναλυτές, να παίξει σηµαντικότερο ρόλο, να αναδειχθεί σε τίµιο διαµεσολαβητή και δη στο πλαίσιο των επαναλαµβανόµενων συγκρούσεων στην περιοχή.