Κι η Ευρώπη μας τραβάει απ’ το μανίκι…

Κανείς δεν ξέρει αν η τάση θα έχει διάρκεια. Αλλά η μετατόπιση της δημόσιας συζήτησης, μετά την επίθεση του Ιράν στο Ισραήλ, από τα «καθημερινά» στα γεωπολιτικά, φαίνεται πως είχε μια, έστω και δημοσκοπική μόνον, επίπτωση στην εσωτερική πολιτική σκηνή. Η τελευταία έρευνα της Metron βρίσκει τη Νέα Δημοκρατία να ανακόπτει κάπως τη φθορά της και να ανακτά ένα μέρος των διαρροών προς τα δεξιά της. Αλλά και τον ΣΥΡΙΖΑ να σταθεροποιεί μια ανοδική τάση, που δεν οφείλεται τόσο σε επιστροφή παλιών του ψηφοφόρων – οι οποίοι δυσκολεύονται να παρακολουθήσουν το μεταλλαγμένο του «νιου σπικ» – όσο στην προσέλκυση ενός νέου κοινού, με νέου τύπου «αντι-συστημικά» και διόλου «ιδεολογικά» χαρακτηριστικά.

Σημαίνει αυτό ότι ανακόπτεται η τάση πολιτικής ρευστοποίησης που ήταν διά γυμνού οφθαλμού ορατή; Οτι επανευθυγραμμίζεται κάπως το δύσπιστο εκλογικό σώμα με το αποπροσανατολισμένο κομματικό σύστημα; Θα ήταν πολύ πρόωρο να το πει κανείς και πολύ αφελές να το πιστέψει. Μα είναι μια ένδειξη πως – όσο κι αν η κυρίαρχη τάση είναι να αντιμετωπίζουμε τις ευρωεκλογές ως εσωτερικό μας κυρίως και περιορισμένης σημασίας πολιτικό γεγονός, ως μια ευκαιρία ψήφου δίχως συνέπειες στη ζωή του ψηφοφόρου, αν όχι ως παραλλαγή τηλεοπτικού reality όπου ψηφίζεις για να κερδίσει μια θέση στην Ευρωβουλή κάποιος από τους celebrities που διαγωνίζονται – όταν η σκληρή πραγματικότητα της διεθνούς ζωής βρίσκει μια χαραμάδα να εισβάλει στην οθόνη που «σκρολάρουμε», η συζήτηση, πρόσκαιρα έστω, μετατοπίζεται. Η προεκλογική ατμόσφαιρα αλλάζει. Κι η Ευρώπη – για να παραφράσω τον στίχο του Σαββόπουλου – μας τραβάει από το μανίκι.

Οχι πως στις 50 μέρες που μας χωρίζουν από τις ευρωεκλογές, η Ευρώπη θα κουρδίσει την πολιτική αντιπαράθεση, θα βάλει φωτιά στα τηλεοπτικά πάνελ και θα κυριαρχήσει στις επιλογές των ψηφοφόρων. Αλλά θα είναι δύσκολο, αδύνατον μάλλον, να βγει εντελώς από τη εξίσωση. Να μη μεταφερθεί κάπως και στην ελληνική σκηνή η μεγάλη και αγωνιώδης συζήτηση για το μέλλον της Ευρώπης, που αρχίζει να ωριμάζει στη διεθνή σκηνή, να βγαίνει από τον κλειστό κύκλο των «δεξαμενών σκέψης», με την τεχνοκρατική τους γλώσσα, και να εγγράφεται στην πολιτική ατζέντα. Με πολιτικούς όρους.

Δύο πολιτικές προσωπικότητες, ο Μάριο Ντράγκι και ο Ενρίκο Λέτα – και δεν είναι σύμπτωση που και οι δύο είναι Ιταλοί – έδωσαν αυτές τις ημέρες το πιο καθαρό περίγραμμα και τον στόχο αυτής της συζήτησης. Ο πρώτος αποκαλύπτοντας τις κεντρικές ιδέες μιας έκθεσης που του έχει αναθέσει να παρουσιάσει τον Ιούνιο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Και ο δεύτερος καταθέτοντας τη δική του έκθεση για το μέλλον της Ενιαίας Αγοράς στη σύνοδο κορυφής.

«Η Ευρωπαϊκή Ενωση», είπε ο Ντράγκι, «χρειάζεται μια ριζοσπαστική αλλαγή». Γιατί όλα στην Ευρώπη, η οργάνωσή της, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και η χρηματοδότησή της, «είναι σχεδιασμένα για τον χθεσινό κόσμο, έναν κόσμο πριν από τον Covid, πριν από την Ουκρανία, πριν από την πυρκαγιά στη Μέση Ανατολή και πριν από την επιστροφή στην εποχή του ανταγωνισμού των μεγάλων δυνάμεων». Και η ίδια η ενιαία ευρωπαϊκή αγορά – πρόσθεσε ο Λέτα – είναι σχεδιασμένη σε μια εποχή που ο κόσμος ήταν μικρός. Πολύ μικρότερος απ’ ό,τι σήμερα. Σήμερα χρειαζόμαστε μια «ενιαία αγορά με δόντια».

Οπως έχει πολλές φορές ειπωθεί, η Ευρώπη εξασφάλισε την οικονομική ευημερία, την κοινωνική συνοχή και την άνθηση της δημοκρατίας της, με ένα τριπλό «outsourcing». Αναθέτοντας την ασφάλειά της στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα, εξασφαλίζοντας την ανταγωνιστικότητά της με φθηνή ενέργεια από τη Ρωσία και οργανώνοντας την παραγωγή της για τη μεγάλη και «εύκολη» κινεζική αγορά. Μα τώρα πια, η Κίνα δεν είναι μια αγορά, αλλά ένας επικίνδυνος ανταγωνιστής που διεκδικεί τα πρωτεία, αν όχι το μονοπώλιο στην πράσινη και την ψηφιακή τεχνολογία. Η Ρωσία μετατρέπεται από υποψήφιος εταίρος σε στρατηγικό αντίπαλο. Και οι ΗΠΑ με το μεγάλο βιομηχανικό new deal του Μπάιντεν απειλούν να αποξηράνουν την παραγωγική βάση της ευρωπαϊκής οικονομίας, ενώ με την απειλή ενός νέου τραμπικού απομονωτισμού αφαιρούν από την Ευρώπη τη βεβαιότητα της ασφάλειας σε έναν όλο και πιο απειλητικό κόσμο.

Σε αυτό το σταυροδρόμι, για την Ευρώπη ανοίγονται δύο επιλογές. Είτε η φοβισμένη αναδίπλωση στην αυταπάτη ενός ασφαλούς κάστρου, όπου οι εθνικές σημαίες θα ανεμίζουν ψηλότερα από την ευρωπαϊκή και όπου οι λαϊκιστές θα μας καλούν στις πολεμίστρες να κυνηγήσουμε φαντάσματα, όσο ο δημογραφικός μαρασμός και η οικονομική παρακμή θα σιγοτρώνε τα θεμέλια του κοινού δημοκρατικού οικοδομήματος. Είτε η φυγή προς τα εμπρός. Μια «ριζοσπαστική αλλαγή», σαν αυτή που προτείνει ο Ντράγκι. Μια μεγάλη δημοκρατική μεταρρύθμιση και μια εμβάθυνση της ενοποίησης, η οποία δεν θα περιορίζεται πια στην ελευθερία της κίνησης ανθρώπων, κεφαλαίων και αγαθών, αλλά θα ενοποιεί πραγματικά τις επενδύσεις, την έρευνα, την τεχνολογία, την εκπαίδευση, την άμυνα προπάντων, ώστε η πολυσυζητημένη «ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα» να μην αφορά το εσωτερικό της αλλά τη θέση της στον κόσμο και τη σχέση της με τους άλλους.

Μόνο που αυτή η δεύτερη επιλογή απαιτεί κάτι που σήμερα λείπει: πολιτική ηγεσία, πολιτικό σχέδιο, πολιτικό λόγο που εκφράζει ιδέες που κινητοποιούν και εμπνέουν. Αυτό που λείπει, σε ευρωπαϊκό επίπεδο,  δεν θα βρεθεί μέσα στις επόμενες 50 προεκλογικές ημέρες. Αλλά, σε εθνικό επίπεδο, η μεταγραφή της ευρωπαϊκής συζήτησης στα ελληνικά θα μπορούσε να δώσει κάποιο νόημα σε μια προεκλογική περίοδο που κινδυνεύει να αιχμαλωτιστεί σε μια χαμηλού επιπέδου, σαχλή και αυτο-αναφορική μιζέρια. Θα μπορούσε, επίσης, να βγάλει από την αμηχανία τους και τις πολιτικές δυνάμεις της Κεντροαριστεράς, που όταν η πολιτική σκηνοθετείται ως κουτσομπολιό σε πρωινάδικο, δυσκολεύονται να πουν τα λόγια τους και να βρουν επαφή με το ακροατήριο.

Ας ελπίσουμε, δηλαδή, ότι η Ευρώπη, σε αυτήν την προεκλογική περίοδο, θα μας τραβήξει, έστω και λίγο, από το μανίκι.