NON PAPER

Μια φωνή, μια ζωή

Τον Γιάννη Φέρτη τον ξέρω από τα πάρα πολύ μικράτα μου. Χωρίς ωστόσο να ξέρω ότι τον ξέρω. Για να πάρω την ιστορία από την αρχή, στη δεκαετία του 1960 κυκλοφορούσαν δισκάκια 45 στροφών, νομίζω από την εταιρεία Fidelity, με παιδικά παραμύθια. «Σταχτοπούτα», «Χιονάτη», «Κοκκινοσκουφίτσα», «Ο λύκος και τα εφτά κατσικάκια», «Τα τρία γουρουνάκια», «Ο παπουτσωμένος γάτος», «Η πεντάμορφη και το τέρας», όλα τέλος πάντων. Σε θήκες με ωραίες ζωγραφιές, σαν να τις έχω μπροστά στα μάτια μου. Πριν ακόμη μάθω να διαβάζω καλά-καλά, άκουγα εκστασιασμένη τις φωνές των ηθοποιών που δεν διηγούνταν απλά αλλά έπαιζαν τα παραμύθια. Ο τρόπος που χρωμάτιζαν τη φωνή τους έκαναν, στο μυαλό μου, τα τέρατα να μοιάζουν ακόμη πιο τέρατα, τους αθώους ακόμη πιο αθώους, ενώ οι βελούδινες φωνές που «ζωντάνευαν» τις πεντάμορφες μου έδιναν την ψευδαίσθηση ότι μπορούσα να μυρίσω το άρωμά τους και να ακούσω το θρόισμα των πέπλων τους μέσα στο δωμάτιο. Ηταν, ας πούμε, η πρώτη μου επαφή με την υποκριτική τέχνη και μάλιστα χωρίς τη διαμεσολάβηση της εικόνας. Και, μαζί με τη ραδιοφωνική εκπομπή της θείας Λένας, το «παράθυρο» από το οποίο δραπέτευα σε έναν μαγικό, άλλοτε χαρούμενο, άλλοτε περιπετειώδη, αλλά πάντα συναρπαστικό κόσμο.

Οταν έμαθα πια να διαβάζω, άρχισα να συλλαβίζω τα ονόματα των ηθοποιών στο οπισθόφυλλο της θήκης. Εκεί είδα για πρώτη φορά το όνομα του Γιάννη Φέρτη, μαζί με αυτό της Ξένιας Καλογεροπούλου, της Βέρας Ζαβιτσιάνου συν κάποια άλλα (Σπύρος Καλογήρου; Δημήτρης Μυράτ;) που όμως δεν είμαι καθόλου σίγουρη ότι τα θυμάμαι καλά.

Ο Φέρτης όμως – με τη βαθιά, ζεστή φωνή του – ήταν ο ζεν πρεμιέ εκείνων των παιδικών παραμυθιών. Ο πρίγκιπας, ο γενναίος, ο ήρωας, το παλικάρι, αυτός που σώζει το κορίτσι, που κάνει το όνειρο πραγματικότητα. Συμμετείχα, φώναζα, παθιαζόμουν, αγωνιούσα κι ας είχα ακούσει το παραμύθι δεκάδες φορές, στο τέλος χειροκροτούσα. Και πήγαινα πάνω-κάτω τη βελόνα για να ακούω και να ξανακούω τη φωνή του. Και ίσως να ήταν αυτός ο πρώτος μου έρωτας, η πρώτη συνειδητοποίηση της έννοιας του αρσενικού. Μια φωνή.

Μετά μεγάλωσα. Αρχισα να πηγαίνω στο σινεμά, με προτίμηση στις ελληνικές ταινίες. Τη φωνή του Φέρτη την είχα ξεχάσει αλλά εκεί, στη μεγάλη οθόνη των μεγάλων υποσχέσεων, την ξαναβρήκα και, πλέον, με πρόσωπο. Αχ εκείνο το «Αγάπη για πάντα» με τη Ζωή Λάσκαρη όπου ο Φέρτης υποδυόταν τον νεαρό, φτωχό πιανίστα που ερωτεύτηκε το κακομαθημένο πλουσιοκόριτσο, την κέρδισε, την έχασε, την ξανακέρδισε, την ξαναέχασε, κάτι είχε πάθει και δεν μπορούσε να ξαναπαίξει πιάνο αλλά μετά μπόρεσε και, στο τέλος, κέρδισε ο έρωτας. Μία μελούρα ήταν αλλά η μορφή του Φέρτη που, στον αντίποδα των άλλων ζεν πρεμιέ της εποχής, δεν είχε τίποτα το αγοραίο, έδιναν στην ταινία μια άλλη φινέτσα, την έκανε να «μοιάζει με ξένη» όπως λέγαμε τότε. Λίγο αργότερα, επαναπροσδιόρισα τη σχέση μου με τη φωνή του. Ηταν τότε που κυκλοφόρησε το «Σαν με κοιτάς» που τραγουδούσε με την Αφροδίτη Μάνου και πλάνταζε η προεφηβεία μας.

Ο σπουδαίος ηθοποιός

Μετά μεγάλωσα ακόμη λίγο. Και παραδόθηκα στο θέατρο. Ηταν τότε που «έκλεβα» από τη βιβλιοθήκη του Αρσακείου τους τόμους του «Θεάτρου», του σπουδαίου ετήσιου θεατρικού περιοδικού που εξέδιδε ο Κώστας Νίτσος. Στην έκδοση του 1960 «ανακάλυψα» έναν ακόμη Φέρτη, τον σπουδαίο θεατρικό ηθοποιό. Ετσι τουλάχιστον έλεγαν οι διθυραμβικές κριτικές για τον νεαρό σπουδαστή της σχολής του Κουν που έπαιζε, δίπλα στη Μελίνα Μερκούρη, τον Τσανς Γουέιν στο «Γλυκό πουλί της νιότης» του Τένεσι Ουίλιαμς. Ηταν η ίδια, περίπου, εποχή που τον πρωτοείδα «ζωντανό» στο θέατρο. Μαζί με την Ξένια Καλογεροπούλου στο «Οι πεταλούδες είναι ελεύθερες» – ακόμη θυμάμαι το τραγούδι της παράστασης.

Μετά μεγάλωσα πολύ. Είδα πολλές παραστάσεις με τον Φέρτη, τον γνώρισα προσωπικά, εξετίμησα, εκτός από τη χαμηλότονη ευγένεια και φινέτσα του, το υφέρπον χιούμορ του. Ωστόσο, προχθές που έμαθα την απώλειά του, το πρώτο που ήρθε στη μνήμη μου σαρώνοντας οτιδήποτε άλλο ήταν εκείνη η φωνή του βασιλόπουλου που έσωζε το κορίτσι στα 45άρια δισκάκια.