Η κλιματική κρίση πλήττει{CR}τα ανθρώπινα δικαιώματα

Ορόσημο αποτελεί το σκεπτικό απόφασης του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου ότι οι αδύναμες κυβερνητικές πολιτικές για το κλίμα παραβιάζουν θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, το οποίο οδήγησε στη δικαίωση ομάδας ηλικιωμένων Ελβετίδων, αλλάζοντας ουσιαστικά τον τρόπο άσκησης πίεσης στις κυβερνήσεις, για αποτελεσματικότερη διαχείριση των απειλητικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Η «συνείδηση της Ευρώπης», όπως αυτοαποκαλείται το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), ανοίγει τον δρόμο ώστε να υποβληθούν και άλλες υποθέσεις για λογαριασμό αιτούντων. Κατ’ επέκταση, η νομική βάση πάνω στην οποία έχουν στηριχθεί προηγούμενες αποφάσεις του Δικαστηρίου για περιβαλλοντικές υποθέσεις αποκτά πλέον «ιστορική» διάσταση καθώς βρίσκει για πρώτη φορά την εφαρμογή της σε προσφυγή για τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, κάνοντας αυταπόδεικτο το ότι η κλιματική κρίση είναι και κρίση ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Χθες, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δικαίωσε ομάδα ηλικιωμένων Ελβετίδων που είχαν προσφύγει κατά της κυβέρνησης της χώρας τους καταγγέλλοντας «την αδυναμία των ελβετικών Αρχών να περιορίσουν τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής», οι οποίες έχουν αρνητικές συνέπειες στις συνθήκες ζωής τους και την υγεία τους. Επιδίωξη της ελβετικής ένωσης των «ηλικιωμένων για την προστασία του κλίματος», στην οποία συμμετέχουν 2.500 γυναίκες ηλικίας 73 ετών κατά μέσο όρο, ήταν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο να αναγκάσει τη Βέρνη να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου από τα ορυκτά καύσιμα πιο γρήγορα από όσο έχει σχεδιάσει. Με την ανακοίνωση της απόφασης, οι Ελβετίδες ξέσπασαν σε εκδηλώσεις ενθουσιασμού. «Δεν μπορούμε ακόμη να το πιστέψουμε. Ρωτάμε τους δικηγόρους μας αν είναι αλήθεια. Και μας απαντούν ότι ήταν το μέγιστο που μπορούσαμε να πετύχουμε. Ηταν η μεγαλύτερη δυνατή νίκη», δήλωσε μία από τις επικεφαλής της Ενωσης των Ελβετίδων. «Συγκλονισμένη και υπερήφανη που ύστερα από εννιά χρόνια εντατικής δουλειάς οι γυναίκες αυτές έχουν την τιμητική τους», δήλωσε η δικηγόρος τους.

Εκπρόσωποι διεθνών οργανώσεων και νομικοί αισιοδοξούν και αναμένουν «η απόφαση να επηρεάσει θετικά την επόμενη ημέρα για το κλίμα σε ολόκληρη την Ευρώπη και πέρα από αυτήν».

Και δύο απορρίψεις

Ωστόσο το ΕΔΔΑ απέρριψε δύο άλλες υποθέσεις, η μία από τις οποίες αφορά την προσφυγή το 2020 έξι νεαρών Πορτογάλων, ηλικίας 12 έως 24 ετών, οι οποίοι κατηγορούν συνολικά 32 χώρες στην Ευρώπη – όπου εκλύεται η μεγαλύτερη ποσότητα αερίων του θερμοκηπίου – ότι απέτυχαν να αποτρέψουν την καταστροφική υπερθέρμανση του πλανήτη, με αποτέλεσμα να απειλείται η ζωή τους. Δεν αιτούνταν αποζημίωσης, αλλά ζητούσαν από το ΕΔΔΑ να αναγκάσει τις κυβερνήσεις να περιορίσουν δραστικά τις εκπομπές των αερίων αυτών. Στη δεύτερη απορριφθείσα υπόθεση, πρώην δήμαρχος πόλης στη Βόρεια Γαλλία είχε προσφύγει κατά της άρνησης του Παρισιού να λάβει πιο φιλόδοξα μέτρα για να περιορίσει την κλιματική αλλαγή. Τα στοιχεία των τριών υποθέσεων διέφεραν, αλλά εκείνο που κρίθηκε ήταν το κατά πόσο τυχόν αδράνεια της κυβέρνησης για την κλιματική αλλαγή παραβίαζε θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα. Νομικοί σχολίασαν αμέσως μετά την ανακοίνωση της απόφασης πως δεν μένει καμία αμφιβολία για το ότι η κλιματική κρίση αποτελεί και κρίση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ ορισμένες κυβερνήσεις υποστήριξαν πως η πολιτική για το κλίμα πρέπει να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης σε εθνικό επίπεδο και όχι να κρίνεται από διεθνή δικαστήρια.  Το ΕΔΔΑ απορρίπτει το 90% των αιτήσεων που λαμβάνει, αλλά προώθησε γρήγορα τις συγκεκριμένες τρεις προσφυγές στο ανώτερο επίπεδο λόγω του επείγοντος του χαρακτήρα τους. Καθυστέρησε επίσης τις ακροάσεις για άλλες έξι υποθέσεις για το κλίμα προκειμένου να υπάρξει ετυμηγορία επί των τριών προσφυγών. Αυτές θα επηρεάσουν άλλα τρία διεθνή δικαστήρια που εξετάζουν την επίδραση της κυβερνητικής πολιτικής για το κλίμα στα ανθρώπινα δικαιώματα.