Από πείραμα των Ναζί, «όπλο» της CIA

Τα ναρκωτικά, όπως και οι πόλεμοι, είναι επικίνδυνα. Ο γερμανός συγγραφέας Ερνστ Γιούνγκερ γεύτηκε και τα δύο. Ως νεαρός στρατιώτης στον στρατό του Κάιζερ πολέμησε λυσσαλέα στα χαρακώματα, προτού χαθεί κάτω από τα βουνά της κοκαΐνης στο Βερολίνο της Βαϊμάρης. Καθώς μεγάλωνε, η προτίμηση του Γιούνγκερ στις χημικές «λιχουδιές» γινόταν όλο και πιο εκλεπτυσμένη: χασίς, μορφίνη, πεγιότ. Το μυθιστόρημά του «Heliopolis» (1949) διαδραματίζεται σε μια δυστοπική πόλη του μέλλοντος, όπου ένας επιστήμονας αψηφά τη μιζέρια της μέσω πνευματικών ταξιδιών που προκαλούνται από ναρκωτικά. Ο Γιούνγκερ επινόησε τον όρο «ψυχοναύτης» για να περιγράψει τον χαρακτήρα που «αιχμαλωτίζει τα όνειρα, όπως άλλοι φαίνεται να κυνηγούν τις πεταλούδες με απόχη». Αλλά πώς θα μπορούσε ο ψυχοναύτης να αποκαλύψει ονειρικές αλήθειες;

Αρκεί ένας χημικός τύπος: C20H25N3O ή διαιθυλαμίδιο του λυσεργικού οξέος ή πιο απλά LSD. Αυτό το απίστευτα ισχυρό ναρκωτικό ανακαλύφθηκε, συντέθηκε και καταναλώθηκε για πρώτη φορά από τον φίλο του Γιούνγκερ, τον ελβετό χημικό Αλμπερτ Χόφμαν.

Κι ενώ ο Γιούνγκερ πειραματίστηκε και έγραψε τις εμπειρίες του από τη χρήση της συγκεκριμένης ουσίας, ο Χόφμαν είναι ο πρωταγωνιστής της μελέτης του Νόρμαν Ολερ για το LSD, «Tripped: Nazi Germany, the CIA, and the Dawn of the Psychedelic Age» (εκδ. Atlantic Books). Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Ολερ καταπιάνεται με το θέμα των ναρκωτικών και τον αθέατο ρόλο τους σε διάφορες στιγμές της Ιστορίας. Πρόκειται για τον διακεκριμένο συγγραφέα του βιβλίου «Υπερδιέγερση: Τα ναρκωτικά στο Τρίτο Ράιχ» (εκδ. Μεταίχμιο, μτφ. Χρήστος Κοκκολάτος, Βασίλης Τσαλής), στο οποίο εν ολίγοις υποστηρίζει ότι η ναζιστική εισβολή στη Γαλλία το 1940 βασίστηκε περισσότερο στη δύναμη των ναρκωτικών και λιγότερο σε εκείνη των τεθωρακισμένων. Η νέα εκτεταμένη αρχειακή του έρευνα αποτελεί συνέχεια του προηγούμενου πονήματός του.

Μηχανορραφίες της CIA

Στο βιβλίο του που πρόκειται να κυκλοφορήσει την Πέμπτη και του οποίου η κριτική παρουσίαση φιλοξενήθηκε στις σελίδες της βρετανικής εφημερίδας «The Sunday Times», οι ισορροπίες είναι διαφορετικές. Ο οργισμένος Χίτλερ έχει αντικατασταθεί από τον ευγενικό Χόφμαν. Οι αιματοβαμμένες στρατηγικές των SS έχουν δώσει τη θέση τους σε μηχανορραφίες σχεδιασμένες από τη CIA. Και οι τρομακτικές αμφεταμίνες έχουν παραχωρήσει τη θέση τους σε δόσεις LSD. Στόχος του συγγραφέα είναι να αναδείξει ότι, όπως προσπάθησαν οι Γερμανοί να ενισχύσουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις μέσω των αμφεταμινών, οι Αμερικανοί, αντιστοίχως, χρησιμοποίησαν το LSD ως ανακριτική μέθοδο και για τον έλεγχο του μυαλού θέτοντας παράλληλα ένα θεμελιώδες ερώτημα: πώς το LSD, που θεωρήθηκε «η πιο ελπιδοφόρα φαρμακευτική εξέλιξη όλων των εποχών», πολύτιμος σύμμαχος για την αντιμετώπιση της άνοιας, της κατάθλιψης και της αγχώδους διαταραχής, κατέληξε να απαγορεύεται σε κάθε γωνιά του πλανήτη.

Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στη ναζιστική Γερμανία. Καθώς οι συμμαχικές δυνάμεις κέρδιζαν έδαφος, οι Ναζί είχαν αρχίσει να μελετούν τη χρήση ψυχεδελικών ουσιών όπως το LSD ως «ορών αληθείας» στο πλαίσιο της ανακριτικής διαδικασίας.

Το γεγονός αυτό οδήγησε την αμερικανική κυβέρνηση να θεωρήσει ότι επρόκειτο για ένα επικίνδυνο όπλο και όχι για ένα δυνητικά επαναστατικό φάρμακο.

Με τους κατασκόπους να εκτιμούν πως είναι «μια ουσία που επιτρέπει να κοιτάξουμε την ψυχή σαν να βρισκόταν κάτω από έναν μεγεθυντικό φακό», έμοιαζε πολύτιμη κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, όταν μαινόταν μια διαρκής μάχη για τον έλεγχο του μυαλού των ανθρώπων σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Πλύση εγκεφάλου

Tη δεκαετία του 1950, η CIA διεξήγαγε «την πιο συστηματική έρευνα που είχε πραγματοποιηθεί ποτέ στον τομέα ελέγχου της ανθρώπινης συνείδησης», με το LSD να παίζει σημαντικό ρόλο σε κάθε στάδιο του περιβόητου πειραματικού προγράμματος πλύσης εγκεφάλου «MKUltra», στο πλαίσιο του οποίου χωρούσαν τα πάντα: εικονικές οργανώσεις, ύποπτα κεφάλαια, παράξενα πειράματα, δολοφονίες, επιστήμονες, πόρνες και κατάσκοποι.

Κεντρικό ρόλο στη δράση είχαν διαμερίσματα στη Νέα Υόρκη και το Σαν Φρανσίσκο, στα οποία καταγράφονταν με εικόνα και ήχο όσοι παρασύρονταν εκεί από ιερόδουλες (κατ’ εντολή της CIA) για να δοκιμάσουν ουσίες των οποίων την ύπαρξη αγνοούσαν. Το αρχειακό υλικό από τις επιχειρήσεις αυτές καταστράφηκε ολοσχερώς το 1973.

Στο μεταξύ, το LSD κατέληξε να αντιμετωπίζεται ως ναρκωτικό τη δεκαετία του 1960, με κύριο υπερασπιστή του τον καθηγητή Ψυχολογίας του Χάρβαρντ Τίμοθι Λίρι, και δεν άργησε η χρήση του να εξελιχθεί σε μόδα. Η κυβέρνηση των ΗΠΑ το κήρυξε ως παράνομη ουσία το 1966 και ο Ολερ θεωρεί πως χάθηκε μια μεγάλη ευκαιρία καθώς ο μυστικός «πόλεμος» εμπόδισε για δεκαετίες την έρευνα πάνω στις θεραπευτικές ιδιότητες των ψυχεδελικών φαρμάκων.