Η εισαγγελέας που διχάζει

^«Ισως θυμάστε τον Τζιοβάνι Φαλκόνε για το διάσημό του σύνθημα, “ακολουθήστε τα χρήματα”. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία καθιστά δυνατό να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα και να “εστιάσουμε στα χρήματα”. Εάν θέλουμε να επηρεάσουμε σοβαρά την ικανότητα των εγκληματιών να λειτουργούν… πρέπει να βγάλουμε από την εξίσωση τους εγκληματίες λευκά κολάρα» έγραψε η ευρωπαία εισαγγελέας Λάουρα Κοντρούτσα Κοβέσι στην εισαγωγή της πιο πρόσφατης ετήσιας έκθεσης της Εισαγγελίας. Η φράση αυτή συνάδει και επιβεβαιώνει υπό μία έννοια την «αύρα» που τη «συνόδευσε» πριν από τεσσεράμισι χρόνια όταν τοποθετήθηκε στη θέση της πρώτης επικεφαλής της νεοσύστατης τότε Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO). Οτι δεν φοβάται να καταπολεμήσει την απάτη και τη διαφθορά στα υψηλότερα επίπεδα. Ηταν χάρη στην πορεία και το έργο της ως γενική εισαγγελέας στη ρουμανική Διεύθυνση Καταπολέμησης της Διαφθοράς (DNA), έναν οργανισμό που δημιουργήθηκε για την καταπολέμηση της διαφθοράς υψηλού επιπέδου, που απέκτησε τη φήμη αυτή. Εκατοντάδες κορυφαία δημόσια πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων υψηλόβαθμων πολιτικών, βρέθηκαν ενώπιον της δικαιοσύνης και πολλοί καταδικάστηκαν βάσει της δουλειάς της DNA με την Κοβέσι επικεφαλής μεταξύ 2013 και 2018, οπότε αποπέμφθηκε με εντολή του υπουργού Δικαιοσύνης γιατί είχε αντιταχθεί σε αλλαγές στη δικαστική νομοθεσία, που σχεδίαζε η ρουμανική κυβέρνηση. Κατηγορήθηκε τότε για υπέρβαση εξουσίας.

Η διαδικασία για την τοποθέτησή της στην EPPO διήρκεσε αρκετούς μήνες και εξελίχθηκε σε διαμάχη μέχρι την τελευταία στιγμή τον Σεπτέμβριο του 2019. Στις ψηφοφορίες που είχαν προηγηθεί, το Συμβούλιο που εκπροσωπούσε τα κράτη-μέλη της ΕΕ είχε υποστηρίξει τον αντίπαλό της από τη Γαλλία, τον Ζαν-Φρανσουά Μπονέρτ. Η ίδια της η χώρα, η Ρουμανία, την καταψήφιζε. Τελικά όμως επικράτησε η άποψη του Ευρωκοινοβουλίου, που υποστήριζε την Κοβέσι. Αρκετοί ευρωβουλευτές χαιρέτισαν την επιλογή της ως ένα μήνυμα κατά της διαφθοράς και υπέρ του κράτους δικαίου στην Ευρώπη. Εξάλλου το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ζητούσε για χρόνια να συσταθεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, προκειμένου να τιμωρούνται οι υπεύθυνοι για διασπάθιση ευρωπαϊκών κονδυλίων. Αυτός είναι, άλλωστε, ο ρόλος της EPPO και κατ’ επέκταση της Κοβέσι: να διερευνά, να διώκει και να παραπέμπει στη δικαιοσύνη εγκλήματα κατά του προϋπολογισμού της ΕΕ. Από τα μέσα του 2021 όταν ξεκίνησε η λειτουργία της EPPO στην έδρα της στο Λουξεμβούργο έχουν εξεταστεί εκατοντάδες υποθέσεις που σχετίζονται με τη χρήση ευρωπαϊκών κονδυλίων από αγροτικές επιδοτήσεις μέχρι επιχορηγήσεις από το Ταμείο ανάκαμψης, αλλά και εγκλήματα κατά των εσόδων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ.

Δεν έχουν όλες οι υποθέσεις αυτές ισχυρό πολιτικό πρόσημο. Ορισμένες, όμως, έχουν φέρει την Κοβέσι στο προσκήνιο έντονων πολιτικών αντιπαραθέσεων με τους υποστηρικτές της να τη χαρακτηρίζουν «αδιάφθορη» και τους επικριτές της να δηλώνουν ότι παίζει πολιτικά παιχνίδια, ότι ανοίγει υποθέσεις που στρέφουν το μιντιακό ενδιαφέρον στο πρόσωπό της. Ισως γιατί η ίδια δεν φαίνεται να διστάζει να εκφράσει τις απόψεις της δημοσίως, όσο σάλο και αν προκαλούν. Στις αρχές Μαρτίου, μιλώντας σε τηλεοπτικό δίκτυο για υπόθεση της κροατικής «Σχολής Γεωδαισίας» που διερευνά, η Κοβέσι φέρεται να είπε ότι ο κροάτης πρωθυπουργός δημιουργεί «προπέτασμα καπνού» αναφερόμενη στον ισχυρισμό του ότι η υπόθεση εμπίπτει στις αρμοδιότητες των κροατικών Αρχών και όχι της EPPO. Μία ακόμη υπόθεση υψηλού επιπέδου βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο των μίντια, καθώς, σύμφωνα με δημοσιεύματα, η υπηρεσία που διοικεί η Κοβέσι ερευνά καταγγελίες σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις για εμβόλια μεταξύ της προέδρου της Κομισιόν και του διευθύνοντος συμβούλου της Pfizer. Η επιβεβαίωση, που ζητήσαμε από εκπρόσωπο της EPPO, δεν δόθηκε.

Στην πρόσφατη επίσκεψή της στην Αθήνα βρέθηκε στο επίκεντρο σφοδρής πολιτικής αντιπαράθεσης εν μέσω ενός ήδη τεταμένου κλίματος για την υπόθεση της πολύνεκρης τραγωδίας στα Τέμπη, καθώς η EPPO διερευνά τη σύμβαση 717 για τη σηματοδότηση και την τηλεδιοίκηση του σιδηροδρομικού δικτύου, η οποία χρηματοδοτήθηκε από κοινοτικούς πόρους. Οι δηλώσεις της Κοβέσι προκάλεσαν αντιδράσεις. Εκφράστηκαν απόψεις και τέθηκαν ερωτήματα γύρω από τα όρια των αρμοδιοτήτων της, γύρω από τη δικαιοδοσία της. Συνομιλώντας με ειδικούς διαπιστώσαμε ότι στις έρευνές η Κοβέσι φαίνεται ότι μπορεί να εντοπίζει πρόσωπα, συμπεριλαμβανομένων δημόσιων λειτουργών, που φέρονται ενεχόμενα σε υποθέσεις που διερευνά και να μεταβιβάζει στη συνέχεια τον φάκελο στους εντεταλμένους ευρωπαίους εισαγγελείς στα 22 συμμετέχοντα στην EPPO ευρωπαϊκά κράτη προκειμένου να προβούν σε ανακριτικές πράξεις και να ασκήσουν ποινική δίωξη. Και μάλλον ξεπερνούν τη δικαιοδοσία της απόψεις όπως αυτή που εξέφρασε (σε συνέντευξή της) ότι «εάν το έργο είχε υλοποιηθεί εγκαίρως, η τραγωδία θα είχε αποφευχθεί». Οταν ήταν στην Αθήνα τέθηκαν επίσης ερωτήματα και γύρω από το αν μπορεί να υποδεικνύει αλλαγές στη νομοθεσία και το Σύνταγμα μιας χώρας. Σύμφωνα με απάντηση που λάβαμε από εκπρόσωπο της EPPO «κάθε φορά που παρατηρούμε κάτι που πιστεύουμε ότι δεν είναι σύμφωνο με τον κανονισμό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, το αναφέρουμε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και εναπόκειται τότε σε αυτήν να δώσει συνέχεια. Δεν μπορούμε να προτείνουμε αλλαγές στον νόμο από μόνοι μας».

Η 50χρονη ευρωπαία εισαγγελέας έχει επανειλημμένα δείξει ότι δεν ανέχεται την ατιμωρησία. Η ιστορία της, η επαγγελματική της πορεία δείχνουν ότι δεν πτοείται, ότι είναι συνηθισμένη στα δύσκολα. Σε ηλικία 33 ετών ήταν η πρώτη γυναίκα στη Ρουμανία που κατείχε τη θέση της γενικής εισαγγελίας. Εξι χρόνια αργότερα η τοποθέτησή της ως επικεφαλής της DNA αποτέλεσε ένα ακόμη ορόσημο, ενώ στα εφηβικά της χρόνια είχε κερδίσει ασημένιο μετάλλιο με τη ρουμανική ομάδα μπάσκετ κάτω των 16 ετών στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα του 1989.