Η χρηματοδότηση πανεπιστημίων

Στο σημερινό άρθρο περιγράψω τον τρόπο χρηματοδότησης των ολλανδικών πανεπιστημίων που, κατά γενική παραδοχή, ανήκουν σταθερά στα καλύτερα της Ευρώπης. Ο στόχος μου είναι να διευκολύνω κάποιες συγκρίσεις με τα δικά μας, ελπίζοντας στον εντοπισμό ιδεών που θα άξιζαν ίσως περαιτέρω επεξεργασίας και, ενδεχόμενα, εφαρμογής, στις αδιάληπτες αναζητήσεις μας για ένα καλύτερο πανεπιστήμιο, δημόσιο ή ιδιωτικό. Ετσι ίσως έτσι βοηθήσω να σταματήσουν κάποιες ανιστόρητες αντιπολιτευτικές κορώνες του τύπου «η χρηματοδότηση των πανεπιστημίων μας είναι κατά πολύ κάτω του μέσου όρου της ΕΕ». Ποια όμως είναι τα κριτήρια χρηματοδότησης εκείνων των πανεπιστημίων; Αυτό δεν το άκουσα ακόμα. Αυτό που ακολουθεί, λοιπόν, συνοψίζεται σε τρεις λέξεις:

Χρηματοδότηση = κοστολόγηση. Και κοστολόγηση = αξιολόγηση.

Η Ολλανδία έχει 13 δημόσια πανεπιστήμια κάτω από την εποπτεία του υπουργείου Παιδείας, Πολιτισμού και Επιστημών (OCW). Το κύριο μέρος της χρηματοδότησής τους προέρχεται από το υπουργείο αυτό, και ακολουθούν τα δίδακτρα των φοιτητών, διεθνή προγράμματα μάστερ, ερευνητικά προγράμματα, χορηγίες, ονομαζόμενες έδρες, κ.λπ. Η χρηματοδότηση του υπουργείου βασίζεται στο κόστος λειτουργίας του πανεπιστημίου. Τα πάντα αξιολογούνται, κοστολογούνται, και με βάση το κόστος αυτό, ο πρόεδρος του πανεπιστημίου καταρτίζει τον προϋπολογισμό του ιδρύματος που υποβάλλει στον υπουργό για τη χρηματοδότηση της επόμενης χρονιάς.

Να ένα παράδειγμα.

Οταν έκανα μάθημα στη Ρώμη (και στα δικά μας πανεπιστήμια το ίδιο ισχύει), μπορούσα να διαλέξω όποια αίθουσα ήθελα, και για όσο χρόνο την ήθελα, αρκεί να ήταν ελεύθερη˙ακόμα κι αν ήταν αίθουσα για 200 φοιτητές, ενώ εγώ είχα μόνο 10. Η χρήση της αίθουσας δεν κοστολογείτο γιατί, λέει, η αίθουσα είναι δημόσιο αγαθό, και τα δημόσια αγαθά δεν τιμολογούνται, όπως έγραφα σε προηγούμενο άρθρο μου. Στην Ολλανδία, για να δώσω ένα καινούργιο μάθημα, χρειάζομαι 20 περίπου φοιτητές (break even). Ετσι θα πληρώσω το (τεκμαρτό) κόστος του δωματίου, το φως, τη θέρμανση, την καθαρίστρια, το πάρκινγκ, την ασφάλεια, κ.λπ.  Για να βρω τους 20 φοιτητές, για να έρθουν να με ακούσουν, θα πρέπει να έχω αξιολογηθεί θετικά. Δυστυχώς, δεν μπορώ να κάνω μάθημα για τα μπαχαρικά της ισλαμικής κουζίνας σε 5 φοιτητές, ούτε μπορώ να ζητήσω απ’ τον φορολογούμενο να το πληρώσει. Αυτό θα ήταν το κακώς εννοούμενο «δημόσιο πανεπιστήμιο» και η κακώς εννοούμενη «ακαδημαϊκή ελευθερία».

Δημόσιο πανεπιστήμιο, ιδιωτικοοικονομική διαχείριση. Τόσο απλά.

Αντί επιλόγου, δυο σημαντικά θέματα που θα αναλύσω σε επόμενα άρθρα μου: «αξιολόγηση» και «δίδακτρα».

α) Είπα πως τα πάντα κοστολογούνται. Αλλά για να κοστολογηθούν, πρέπει πρώτα να αξιολογηθούν. Για παράδειγμα, αν δεν δημοσιεύσω την ποσότητα, ποιότητα, αλλά και στις συγκεκριμένες επιθεωρήσεις που προκρίνει η σχολή μου (journal list), η οποία είναι και αυτή με τη σειρά της υπόλογη στο κοινωνικό σύνολο για την έρευνα που παράγουμε, χάνω (λογιστικά) το 40% του μισθού μου που θα πρέπει να αναπληρώσω διαφορετικά.

β) Εγραψα πως υπάρχουν δίδακτρα που ο φοιτητής πληρώνει στο πανεπιστήμιο της επιλογής του. Και εδώ όμως μάλλον για δημιουργική λογιστική πρόκειται μιας και ο φοιτητής θα λάβει ένα πολύ χαμηλότοκο δάνειο που θα αρχίσει να αποπληρώνει μόνο όταν μπορέσει, όταν δηλαδή πιάσει δουλειά, και μέχρι να πάρει σύνταξη. Το μηνιαίο κόστος είναι έτσι μηδαμινό. Το όφελος όμως μεγάλο: η απόφαση του φοιτητή σε ποιο πανεπιστήμιο θα πάει και πού θα πληρώσει δίδακτρα, εντείνει την άμιλλα ανάμεσα στα πανεπιστήμια, και μόνο καλό μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο.

Ο Ηρακλής Χαραλαμπίδης είναι καθηγητής Οικονομικών σε πανεπιστήμια στην Ολλανδία, στη Γαλλία (Σορβόννη) και στην Κίνα