Γύρισμα του τροχού;

Στην επιφάνεια, η κυβέρνηση βγήκε αλώβητη – και μάλιστα με την προσθήκη ενός βουλευτή στην πλειοψηφία της – από τη δοκιμασία της ψήφου εμπιστοσύνης. Στην πολιτική, ωστόσο, υπάρχουν στιγμές ψυχολογικής καμπής, που δεν μετριούνται άμεσα και αριθμητικά. Ισως αποδειχθεί, αν επιβεβαιωθεί, πόσω μάλλον αν ενισχυθεί, από την κάλπη των ευρωεκλογών, ότι βρισκόμαστε σήμερα μπροστά σε μια τέτοια καμπή.

Τα Τέμπη, μαζί με τα «ιδιωτικά πανεπιστήμια» και τον γάμο των ομοφύλων, ξόδεψαν πολλές κυβερνητικές δυνάμεις και ακόμη περισσότερη κυβερνητική δυναμική. Μια κοινωνική «μεταρρύθμιση» – η επέκταση του γάμου και της υιοθεσίας – στη σωστή, κατά τη γνώμη μου, κατεύθυνση, από άποψη ισότητας και δικαιωμάτων, αλλά κόντρα σε ένα μεγάλο τμήμα του κοινωνικού και εκλογικού ακροατηρίου ενός συντηρητικού κόμματος – το ότι ο σημερινός Πρωθυπουργός χαρακτηρίζει τη Νέα Δημοκρατία «κεντρώο κόμμα» δεν σημαίνει ότι η πλειοψηφία όσων την ψηφίζουν έχει την ίδια αίσθηση. Αν οι αναταράξεις σταματούσαν εδώ, τα πράγματα θα ήταν ελέγξιμα και πάντως αναστρέψιμα: ο χρονισμός ήταν σωστός – στην αρχή της δεύτερης θητείας, μακριά από εκλογές που βγάζουν κυβέρνηση – και οι κραδασμοί των εκκλησιαστικών, σκοταδιστικών και βαθιά συντηρητικών κύκλων απορροφήσιμοι από τη μετάβαση στην πράξη και την ευρύτερη από της «σκληρής Δεξιάς» πρόσληψη της πράξης, και των ηθών, από το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας.

Η κυβέρνηση υπέστη ρωγμές και από τη «μεταρρύθμιση» των «ιδιωτικών πανεπιστημίων», ιδίως λόγω μεθόδου: επίσημη αποδοχή της ανάγκης για συνταγματική αναθεώρηση και νομοθέτηση χωρίς αυτήν, άρα κατά παράβαση του Συντάγματος. Ομως πιθανώς θα άντεχε και σε αυτούς τους κραδασμούς – παρότι η βασική δοκιμασία, η απόφαση για τη συνταγματικότητα του νόμου από το Συμβούλιο της Επικρατείας, είναι μπροστά –, καθώς η ελληνική κοινωνία δεν αποτελείται, ευτυχώς, από συνταγματολόγους, και στηρίζει, ενστικτωδώς και χωρίς αξιολόγηση της νομιμότητας, κάθε πρωτοβουλία για ουσιαστική, αλλά και για εικονική, βελτίωση της παρεχόμενης παιδείας.

Ο συνδυασμός, όμως, χρονικός και ποιοτικός, με μια τραγωδία όπως αυτή των Τεμπών, η διερεύνηση και η απόδοση ευθυνών για την οποία, δικαιολογημένα ή αδικαιολόγητα – κατά τη γνώμη μου: δικαιολογημένα, παρά τις υπερβολές της αντιπολίτευσης – αφήνει μια γενικευμένη αίσθηση συγκάλυψης, και πάντως έλλειψης γενναιότητας, προσδίδει άλλη υφή στο μείγμα. Δεν υπάρχει, σε σχέση με τα Τέμπη, μεταρρυθμιστικό άλλοθι. Φάνηκε, ακόμα περισσότερο στα Τέμπη, και ακόμα πιο έντονα, λόγω της επιρροής τους στο κοινωνικό αίσθημα, η κυβερνητική απομόνωση που φτάνει, αν δεν έχει ξεπεράσει, τη μεθόριο της αλαζονείας. Συγκρούστηκε η κυβέρνηση, γύρω από τον τρόπο απόδοσης ευθυνών για τα Τέμπη, με την αίσθηση δικαίου, και κράτους δικαίου, της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αναζωπυρώνοντας έτσι και το θεσμικά πιο βαρύ από όλα τα ατοπήματά της, που δεν είναι άλλο από το σκάνδαλο των υποκλοπών. Αναγκάστηκε να θυσιάσει ο Πρωθυπουργός, κάτι που δεν συνέβη σε καμιά από τις άλλες περιπτώσεις, βασικούς συνεργάτες του, «ισοφαρίζοντας» έτσι, και με το παραπάνω, το αριθμητικό αποτέλεσμα της πρότασης δυσπιστίας. Και άλλαξε με τα Τέμπη και τις αποκαλύψεις γύρω από τα Τέμπη, για πρώτη φορά τόσο φανερά, η θετική αντιμετώπιση της κυβέρνησης από τη μεγάλη πλειοψηφία των μέσων ενημέρωσης.

Ολες αυτές οι εξελίξεις, και κυρίως η συνδυαστική επιρροή τους στο διάχυτο κοινωνικό αίσθημα, είναι πιθανό να πάψουν να επιτρέπουν στην κυβέρνηση να καλύπτεται πίσω από το 41% και από τη συνεχιζόμενη αδυναμία των άλλων κομμάτων. Θα φανεί σύντομα.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος