Οι καλύτεροί μας {LF}φίλοι: τα μικρόβια

Το σώμα μας φιλοξενεί τρισεκατομμύρια μικρόβια, τα οποία, σε αντίθεση με την (δυστυχώς) επικρατούσα αντίληψη, είναι καλά και απαραίτητα για τη σωματική και ψυχική μας υγεία. Τα μικρόβια αυτά κατοικούν στο δέρμα, στο στόμα, στον κόλπο και κυρίως στον γαστρεντερικό σωλήνα, και μάλιστα στο παχύ έντερο.

Τα μικρόβια που ζουν μαζί μας είναι περισσότερα από τα κύτταρά μας και το γονιδίωμά τους ξεπερνάει κατά 100 φορές το ανθρώπινο γονιδίωμά μας. Το μικροβίωμά μας είναι μοναδικό για τον καθένα μας, όπως είναι και το γονιδίωμά μας. Συζούμε με το μικροβίωμά μας και επωφελούμεθα και οι δύο από αυτή τη συμβίωση. Τους δίνουμε τροφή και καταφύγιο και μας δίνουν πολύτιμες υπηρεσίες για την υγεία μας. Μια από αυτές είναι να καταπολεμούν και τα «κακά» μικρόβια. Η καλή λειτουργία του πεπτικού μας συστήματος, του ενδοκρινικού, του ανοσοποιητικού, ακόμα και του νευρικού, βασίζεται στα πάνω από 2.000 είδη μικροοργανισμών που πρόσφατα μπορέσαμε να αναγνωρίσουμε χρησιμοποιώντας μοριακές τεχνικές όπως την 16S RNA γονιδιακή ακολουθία.

Λειτουργικές ασθένειες του εντέρου, όπως το «ευερέθιστο έντερο», που εύκολα αποδίδαμε στο «μυαλό του ασθενούς», σήμερα εξηγούνται αλλά και αντιμετωπίζονται ως διαταραχές του μικροβιώματος. Η ανακάλυψη του εντερο-εγκεφαλικού άξονα, δηλαδή του δικτύου νευρώνων και νευροδιαβιβαστών, εξηγεί πώς τα μικρόβια του εντέρου επηρεάζουν τον εγκέφαλο και τις εγκεφαλικές λειτουργίες. Τα τελευταία χρόνια, π.χ., έχουν αυξηθεί οι μελέτες για τη γενετική σχέση μεταξύ νόσου του Alzheimer και του μικροβιώματος.

Η φυσιολογική γέννηση του παιδιού από τον κόλπο μεταφέρει στο νεογέννητο όλα τα καλά μικρόβια, όπως τον πληθυσμό Lactobacillus, που εξασφαλίζουν καλύτερο μικροβίωμα, καλύτερη σωματική και διανοητική ανάπτυξη. Μάλιστα, όταν για λόγους ασφάλειας της μητέρας και του παιδιού απαιτείται καισαρική τομή πολλοί υποστηρίζουν ότι το νεογέννητο πρέπει να έρχεται σε επαφή με τις κολπικές εκκρίσεις της μητέρας.

Το μικροβίωμα βελτιώνεται από τη σωστή διατροφή. Η δίαιτα με φρούτα και λαχανικά βοηθάει την παραγωγή πρεβιοτικών, που δρουν ως τροφή των μικροβίων του εντέρου. Αλλά και τα προβιοτικά είναι τροφές που περιέχουν ζωντανούς μικροοργανισμούς που κρατούν σε ισορροπία το μικροβίωμα του εντέρου.

Ενα καλό μικροβίωμα είναι απαραίτητο για τη σωματική αλλά και την ψυχική μας υγεία, και το αντίθετο. Μελέτες από το Harvard περιγράφουν την ευεργετική επίδραση τεχνικών χαλάρωσης του stress στην αντιμετώπιση της φλεγμονώδους νόσου του εντέρου. Μάλιστα, η γενικότερη βελτίωση της ποιότητας της ζωής αυτών των ασθενών διατηρήθηκε όχι μόνο μέχρι το τέλος του θεραπευτικού προγράμματος των 9 εβδομάδων αλλά και 3 εβδομάδες αργότερα.

Ο μακροχρόνιος και συστηματικός διαλογισμός 56 βουδιστών μοναχών από το Θιβέτ είχε στατιστικά σημαντικά πιο πλούσιο σε καλά βακτηρίδια, όπως Megamonas και Faecalibacterium, μικροβίωμα σε σχέση με αντίστοιχο αριθμό κατοίκων γειτονικών περιοχών.

Τα μικρόβια, οι πολύ μικροί ζωικοί οργανισμοί που είμαστε «ένα» μαζί τους, πρέπει να γίνουν οι καλύτεροί μας φίλοι. Κακές μας συνήθειες, όπως η κατάχρηση αντιβιοτικών, η λάθος δίαιτα αλλά και η όλη μας συμπεριφορά ως ατόμων επηρεάζουν αρνητικά το μικροβίωμά μας. Αντίθετα, η συμπεριφορά μας ως προσώπων απέναντι στα μικρά ζώα με τα οποία συμβιώνουμε, απέναντι στους συνανθρώπους μας, απέναντι στον Θεό, απέναντι σε όλη την Κτίση, μας οδηγεί σε καλή ζωή σήμερα αλλά και στα «έσχατα».

Ο καθηγητής Δημήτρης Λινός είναι διευθυντής της Χειρουργικής Κλινικής του Ομίλου «ΥΓΕΙΑ», Lecturer in Surgery Harvard Medical School και εθελοντής ιερέας.