Τα λόγια του, ξυράφι

Στα «χίλια πρόσωπα του ποδοσφαίρου» ο Εδουάρδο Γκαλεάνο τα έχει γράψει όλα. Είναι αλήθεια: «Η ιστορία του ποδοσφαίρου είναι ένα θλιβερό ταξίδι απόλαυσης και καθήκοντος». Σε αυτό πρωταγωνιστής είναι ο ποδοσφαιριστής, που για τον ουρουγουανό μετρ της λατινομερικάνικης λογοτεχνίας, «τρέχει λαχανιασμένος στην κόψη του ξυραφιού. Από τη μια, τον περιμένει το βάθρο της δόξας, από την άλλη, η άβυσσος της καταστροφής».

Tα λόγια του Γιώργου Γιακουμάκη ξυράφι για όλους μας. «Ταξιδεύοντας πάνω από 20 ώρες για να επιστρέψω στο σπίτι μου δεν σταμάτησα στιγμή να σκέφτομαι ότι δεν κράτησα την υπόσχεση που έδωσα στη γυναίκα μου και στα παιδιά μου. Οτι δηλαδή θα γυρίσω πίσω νικητής! Μία υπόσχεση που είχα δώσει εδώ και 4 μήνες! Αυτός είναι και ο λόγος που με καταρράκωσε περισσότερο. Δέχτηκα άπειρες ευχές το τελευταίο 24ωρο και δεν έχω παρά να ευχηθώ κι εγώ ο ίδιος στους ίδιους αυτούς ανθρώπους κάποια στιγμή στο εγγύς μέλλον να βρουν το νόημα της ζωής όπως έχω εγώ και να πάρουν τέτοιες αγκαλιές και αγάπη όπως πήρα εγώ σήμερα, διότι προφανώς δεν πήραν ποτέ μέχρι τώρα στη ζωή τους από την οικογένειά τους».

Πήρε «ευχές». Το έγραψε κομψά, ειρωνικά για όλους εκείνους που τον γέμισαν κατάρες για το χαμένο πέναλτι στην Τιφλίδα. Είναι δυνατόν; Κι όμως είναι. Αυτό είναι το ποδόσφαιρο που αγαπάμε; Ενα παιχνίδι είναι. Θέαμα. Μια αθλητική αποτυχία δεν είναι τίποτα μπροστά στον άνθρωπο. Η ανωνυμία πίσω από τα κοινωνικά δίκτυα έχει καταστρέψει τα πάντα. Η κατάσταση έχει ξεφύγει. Γυρισμός δεν φαίνεται να υπάρχει.

«Ο φανατικός είναι ένας οπαδός σε κατάσταση παραφροσύνης. Η επίμονη άρνηση της πραγματικότητας οδηγεί στην εξαφάνιση του ορθού λόγου και σε οτιδήποτε άλλο προσομοιάζει σ’ αυτόν και τα λείψανα του ναυαγίου πλέουν άσκοπα σε μανιασμένα νερά, τα οποία αναταράσσονται συνεχώς από μια οργή που δεν καταλαγιάζει». Δον Γκαλεάνο, μάλλον δεν είχατε ποτέ έρθει στα μέρη μας. Καλά τα γράψατε, αλλά εδώ είναι αλλιώς, πολύ χειρότερα. Δεν είναι απλά φανατικοί. Είναι κάτι πιο βαθύ που μας λερώνει. Λες και από ένα χαμένο πέναλτι κρίθηκε το μέλλον της χώρας. Τα λάθη που κάνουμε καθημερινά όλοι μας κοστίζουν πολλά παραπάνω από την πληγωμένη περηφάνια ενός χαμένου αγώνα ποδοσφαίρου. Ποιοι έχουν την ίδια «ευαισθησία» για εγκλήματα πραγματικά που έχουν σοκάρει τον τόπο;

Για τον Λε Μπον στην «Ψυχολογία των μαζών», «η μάζα αποτελείται από άτομα που συγχωνεύονται σε μια ενιαία οντότητα σκέψης και συναισθήματος χάνοντας την ατομικότητά τους. Αν το άτομο χαρακτηρίζεται από την κριτική ικανότητα, τη συνείδηση και τη λογική, αν μπορεί να σκεφτεί και να αξιολογήσει τις καταστάσεις και τη θέση του μέσα σε αυτές, στη μάζα όλα τα άτομα εξισώνονται προς τα κάτω».

Υβρις δίχως κάθαρση

Στη ανώνυμη μάζα του Διαδικτύου δεν υπάρχει κριτική ικανότητα. Ολα πάνε προς τα κάτω. Στο χάος. Η ανθρώπινη οντότητα εξαφανίζεται όπως και ο σεβασμός προς αυτή. Λένε πως το ποδόσφαιρο είναι το όπιο του λαού. Στην περίπτωσή μας το ποδόσφαιρο καταλήγει αυτό που οι γάλλοι κοινωνιολόγοι Ζαν-Μαρί Μπρομ και Μαρκ Περελμάν χαρακτήρισαν ως «συναισθηματική πανώλη». Τελικά ο διαδικτυακός όχλος οδηγεί στην είσοδο στη βαρβαρότητα. Υβρις δίχως κάθαρση. Η ατιμωρησία, η έλλειψη παιδείας και σεβασμού οδηγεί στο πνευματικό χάος. Είναι πολλά περισσότερα από την ασπόνδυλη μάζα που, κατά Μοσκοβισί, συνιστά το κοινό στα γήπεδα.

Ο διεθνής άσος στο μήνυμά του περιέγραψε την πραγματικότητα με τρόπο ευγενή, μακριά από αφορισμούς και βεντέτες. «Μακάρι να βρουν το νόημα της ζωής». Η ζωή δεν είναι το ποδόσφαιρο. Μέσα από αυτό βγαίνει στην επιφάνεια και το πρόβλημα. Μια ψυχοπαθητική κοινωνία που αυτόματα δεν έχει καμία ενσυναίσθηση, που δυσκολεύεται να δημιουργήσει αληθινούς συναισθηματικούς δεσμούς. Μια κοινωνία που μεγάλωσε σε κακοποιητικό περιβάλλον. Με τα μέλη της αποδέκτες σωματικής ή συναισθηματικής κακοποίησης. Κοινωνιοπαθητικοί, ικανοί ακόμη και για τρομακτικές πράξεις. Δίχως υπόνοια για τους κινδύνους ή τις συνέπειες των πράξεών τους, κρυμμένοι πίσω από την ανωνυμία του Ιντερνετ. Ικανοί μόνο για ψεύτικες και επιφανειακές σχέσεις με στόχο τη χειραγώγηση των άλλων και την εξωτερίκευση των αδυναμιών και των συμπλεγμάτων τους με εγκληματικό τρόπο. Δίχως ενοχές για τη συμπεριφορά της όσο κι αν πληγώνει τον άλλο, αυτή η κοινωνία έχει αποτύχει πλήρως.