Ηχοδύναμα

Μπετόβεν: Κουαρτέτα εγχόρδων έργα 131 (14) και 132 (15), Κουαρτέτο Léner, Biddulph

Ως «ιστορική» εννοείται διεθνώς μια ηχογράφηση που έχει πραγματοποιηθεί περίπου μέχρι τη δεκαετία του ’50. Η μετρική χρήση του όρου έχει όμως αποδυναμώσει τον ρόλο του για την αποτύπωση της μουσικής αξίας. Πάντως, αυτή η ηχογράφηση του Κουαρτέτου Léner υπερπληροί και τις δύο έννοιες, αμφότερες στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Τόσο γιατί η ηλικία της είναι πολύ παλαιότερη, όσο, το κυριότερο, επειδή έχει γίνει από το σύνολο που έκανε την πρώτη πλήρη ηχογράφηση των Κουαρτέτων εγχόρδων του Μπετόβεν που έγινε ποτέ.

Το Κουαρτέτο Léner, που «έζησε» από το 1918 έως το 1942, το γνωρίζουν σήμερα μόνον οι βαθύτερα μυημένοι στη μουσική. Δεν ήταν πάντοτε έτσι: το ουγγρικό σύνολο μεσουρανούσε και αποτελούσε σημείο αναφοράς στη διεθνή μουσική σκηνή στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Και αυτός άλλωστε ήταν ο κύριος λόγος που επελέγη για το αδιανόητα δύσκολο, δαπανηρό και επιχειρηματικά επικίνδυνο εγχείρημα για την εποχή του: να ηχογραφήσει το σύνολο των Κουαρτέτων του Μπετόβεν για το 1927, στη μεγάλη επέτειο των εκατό ετών από τον θάνατό του. Εγχείρημα που αναμφίβολα υπήρξε ένα από τα πλέον φιλόδοξα και πρωτοπόρα στην ιστορία της δισκογραφίας. Κάποιες από εκείνες τις ηχογραφήσεις έχουν εμφανιστεί σε μορφή CD εδώ και πολλά χρόνια, αλλά σε πολύ κακή κατάσταση: είχαν επιλεγεί από κακής ποιότητας δίσκους, εξαιρετικά ταλαιπωρημένους και είχαν μεταγραφεί με μεγάλη προχειρότητα. Οπότε, αν κάποιος έχει τύχει να ακούσει κάποιους εξ αυτών, καλύτερα να τους διαγράψει από μνήμης.

Η μοναδική πλήρης έκδοση που έγινε ποτέ στην εποχή μας ήταν (που αλλού;..) στην Ιαπωνία. Η TOSHIBA EMI JAPAN εξέδωσε το 1997 (για τα 80 χρόνια της ηχογράφησης πλέον) το σύνολο των έργων σε τρεις τόμους (με κωδικούς SGA – SAN1551/52 – SAN1553/55 – SAN1556/58). Βέβαια, αυτή η έκδοση είναι εντελώς αδύνατον να εντοπιστεί πια: αποτελεί ένα είδος γκράαλ για τους πολύ ειδικευμένους μουσικόφιλους παγκοσμίως. Και, όπως πάντοτε, με εξαιρετική ηχητική δουλειά, που δεν κρύβει τα σημάδια του χρόνου, όμως, επιτρέπει στον ακροατή να απαλλαγεί από τις περιττές επιστρώσεις φθοράς, μακράν πιο δυσάρεστες από ό,τι εκείνα.

Κάτι αντίστοιχο μπορεί κανείς να πει ότι συμβαίνει και σε αυτόν τον δίσκο της BIDDULPH με υλικό του 1924. Η πολύ καλή αγγλική εταιρεία με το μεγάλο παρελθόν ειδίκευσης στις ιστορικές ηχογραφήσεις έχει κάνει καλή δουλεία και στην επιλογή της «πρώτης ύλης» και στη μεταφορά και επεξεργασία. Αυτό σημαίνει ότι ο ακροατής, υπό την προϋπόθεση ότι μπορεί να ακούσει αληθινά παλιό ήχο – δεν είναι για όλους – έχει εδώ την ευκαιρία να μεταφερθεί σε ένα εντελώς διαφορετικό ερμηνευτικό σύμπαν που περίπου εξαφανίστηκε ολοσχερώς αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο: άκμαζε πριν αυτός επέλθει, δεν υπήρχε πια όταν τελείωσε.

Το Léner είναι ένας από τους αρτιότερους, πιο αξιόπιστους και, κάτι που λείπει συγκριτικά πολύ από τη μουσική ερμηνευτική όπως αργότερα εξελίχθηκε, τους πιο συγκινητικούς πρεσβευτές εκείνου του σύμπαντος: ο Μπετόβεν είναι εδώ συχνά σχεδόν αγνώριστος για όσους τον έμαθαν μέσα από σχήματα από τη δεκαετία του ’50 και έπειτα. Συχνά ίσως αναρωτηθούν τι είναι αυτό που ακούν, όπως, επίσης, θα νιώσουν παράξενα, απόμακρα ίσως, ενδεχομένως και αμήχανα ακούγοντας ερμηνείες κυριολεκτικά ενός άλλου κόσμου, να δίνουν κάποτε ακόμα και την αίσθηση αυτοσχεδιασμών, με εντελώς άγνωστη σε εμάς αντίληψη για βασικές παραμέτρους, όπως το βιμπράτο, ή τον τρόπο που εννοούσαν τις οδηγίες του συνθέτη για τους χρόνους κοκ.

Δεν μπορεί να φανταστεί κανείς αυτή την ερμηνευτική να γίνεται πλέον «αγαπημένη» κάποιου σήμερα. Αλλά δεν μπορεί επίσης να φανταστεί και κάποιον που να είναι βυθισμένος στη δύναμη των αξεπέραστα οραματικών αυτών έργων και να μην επιθυμεί να γνωρίσει αυτόν τον τόσο διαφορετικό και τόσο θαυμαστό μαζί κόσμο.