Η ώρα μιας άλλης Ευρώπης;

Οι Ευρωπαϊκές Κοινότητες δημιουργήθηκαν μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο με στόχο να μην επιστρέψει ποτέ ο πόλεμος στην Ευρώπη. Το σχέδιο αυτό στηρίχτηκε και αναπτύχθηκε στη βάση μιας καταρχήν συναίνεσης για τους βασικούς στόχους ανάμεσα στην Κεντροδεξιά και την Κεντροαριστερά, οι οποίες επένδυσαν στο ευρωπαϊκό όραμα, το οποίο στην πορεία υποστηρίχθηκε από τους Φιλελεύθερους, τους Πράσινους και μέρος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς.

Σήμερα, το ευρωπαϊκό όραμα δείχνει να θολώνει και μια, όλο και μεγαλύτερη, μερίδα πολιτών στρέφει την πλάτη στην ΕΕ και στο κοινό μέλλον. Σε ένα πλαίσιο «πολυκρίσεων», που ξεκίνησαν με τη χρηματοπιστωτική κρίση, τους χαμένους της παγκοσμιοποίησης, τον Covid,  τις συνέπειες του πολέμου, αλλά και σε μια ΕΕ γκρίζα και βαθιά γραφειοκρατική το χάσμα των Βρυξελλών από την καθημερινότητα των πολιτών δυστυχώς ολοένα βαθαίνει.

Σήμερα η Γαλλία, η Πολωνία και η Αυστρία βρίσκονται ανάμεσα σε εννέα χώρες όπου ακροδεξιά κόμματα φαίνεται να έρχονται πρώτα ενόψει των εκλογών του Ιουνίου. Αλλά και στη Γερμανία, την Πορτογαλία, τη Σουηδία, και σε άλλες χώρες, τα κόμματα αυτά προβλέπεται να καταλάβουν τη δεύτερη ή τρίτη θέση. Ο λαϊκισμός, η ξενοφοβία, το πρότυπο του ισχυρού αυταρχικού ηγέτη έρχονται να δώσουν εύκολες απαντήσεις σε ένα εκλογικό σώμα χαμηλών προσδοκιών, που έχει αποξενωθεί από την πολιτική όπως την γνωρίσαμε ως σήμερα.

Οι ευρωεκλογές του προσεχούς Ιουνίου ενδέχεται να φέρουν τη μεγάλη ανατροπή: μια μεγάλη αύξηση των ευρωσκεπτικιστών και ακροδεξιών κομμάτων και τη δημιουργία μιας νέας δεξιάς πλειοψηφίας στο Ευρωκοινοβούλιο με τους συντηρητικούς και την άκρα Δεξιά, με κύριο θύμα βασικές πολιτικές επιλογές όπως η πολιτική για την κλιματική αλλαγή, ακόμη και η –ήδη ατελέστατη– μεταναστευτική πολιτική.

Οι εκλογές αυτές μπορούν να αλλάξουν την ΕΕ,  με κεντρικό άξονα την  προσπάθεια να οδηγηθούμε σε «λιγότερη Ευρώπη». Αναπόδραστα αυτό θα επηρέαζε και την επιλογή των προσώπων στις κεντρικές θέσεις. Και αν η κυρίαρχη θέση του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος δεν δείχνει να αμφισβητείται, άρα και η δυνατότητά του να καθορίσει τον/την πρόεδρο της Επιτροπής, τίποτα δεν είναι σαφές για τις άλλες κρίσιμες θέσεις όπου οι νέοι συσχετισμοί θα αντικατοπτρίζονται στις επιλογές προσώπων.

Αν σε αυτά προστεθεί και μια ενδεχόμενη και πιθανή εκλογή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ, την ώρα που στην ΕΕ αναδύεται μια ισχυρή ακροδεξιά πλειοψηφία, οι συνέπειες για τις συμμαχίες αλλά και τον διεθνή ρόλο της ΕΕ θα είναι βαρύτατες.

Δυστυχώς ο κατακερματισμός της Κεντροαριστεράς δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο. Ο χώρος πλήττεται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο από την αδυναμία να προτάξει ένα καινούργιο ευρωπαϊκό όραμα, προσαρμοσμένο στη συγκυρία και καθαρό για τους πολίτες αλλά και να υποτάξει τις επιμέρους διαφορές σε έναν ανώτερο στόχο. Αν δεν γίνει, έστω και την τελευταία στιγμή, η αναγκαία υπέρβαση, η συρρίκνωση του χώρου θα έχει ως βασικό θύμα τον ίδιο τον ευρωπαίο πολίτη, στην πιο κρίσιμη στιγμή στην ιστορία του ευρωπαϊκού οικοδομήματος.

Η Μαριλένα Κοππά είναι καθηγήτρια Συγκριτικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, πρώην ευρωβουλευτής