«Γιατί δεν γυρίζω πίσω στην Ελλάδα»

«Δεν σκοπεύω να γυρίσω στην Ελλάδα και να θυσιάσω τη ζωή που έχω χτίσει εδώ». Η απάντηση ειλικρινής, ξεκάθαρη και αυθόρμητη. Ο 33χρονος Γιάννης Φιλίππου που πήρε την απόφαση να εγκατασταθεί μόνιμα στη Βαρκελώνη δεν χρειάζεται δεύτερη σκέψη για να απαντήσει στην ερώτηση των «ΝΕΩΝ». Μετά το τέλος των σπουδών του στην Ελλάδα, το 2015, εν μέσω capital controls και με τη δαμόκλειο σπάθη του Grexit να απειλεί τη χώρα και ιδίως τους νέους που τότε έβγαιναν στην αγορά εργασίας, εγκαταστάθηκε στην ισπανική πόλη για πρακτική άσκηση ως νηπιαγωγός και δεν γύρισε ποτέ πίσω. «Θαυμάζω όλους αυτούς που έχουν μείνει στη χώρα μας, αλλά αισθάνομαι ότι το να γυρίσω θα ήταν μια τεράστια έκπτωση στο επίπεδο ζωής που έχω κατακτήσει αλλά και ένα προσωπικό πισωγύρισμα».

Παρόμοιες σκέψεις κάνουν καθημερινά χιλιάδες νέοι και νέες που στα πέτρινα χρόνια της κρίσης ή και αργότερα μετανάστευσαν, αναζητώντας την τύχη τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρας ή ακόμα και στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, όπου βρήκαν καλύτερες απολαβές, καλύτερες συνθήκες εργασίας και ζωής και πιο σταθερό ακαδημαϊκό περιβάλλον. Και παρά τις μεγαλόστομες εξαγγελίες και τις κυβερνητικών δράσεις – καμπάνιες με στόχο τον επαναπατρισμό τους με σκοπό να επιτευχθεί το λεγόμενο brain gain – η επιστροφή του ανθρώπινου κεφαλαίου στη χώρα – κάτι τέτοιο στην πράξη δεν συμβαίνει. Ο δεσμός των νεομεταναστών Ελλήνων με τη χώρα μοιάζει να έχει διαρραγεί.

Η έρευνα του Παν. Μακεδονίας

Μάλιστα, ένα από τα μέτρα που έχει λάβει η κυβέρνηση είναι η μείωση στον φόρο εισοδήματος κατά 50% για επτά έτη για τα φυσικά πρόσωπα που μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα, με τους νέους, ωστόσο, να μην πείθονται ούτε από αυτό το ομολογουμένως δελεαστικό μέτρο. Ενδεικτική της στάσης που έχουν υιοθετήσει στην πλειονότητά τους οι νέοι Ελληνες που μορφώθηκαν κατά κύριο λόγο στην Ελλάδα, όμως πλέον ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό, είναι η πρόσφατη μελέτη του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, σύμφωνα με την οποία το 67% αυτών δεν σκοπεύουν να επιστρέψουν, τουλάχιστον όχι εντός της επόμενης πενταετίας.

Μιλώντας στα «ΝΕΑ», η επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας Ρεβέκκα Παιδή, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, παραθέτει μερικά από τα ενδιαφέροντα ευρήματα – όπως το χαμηλό ποσοστό των ελλήνων μεταναστών που στέλνουν χρήματα πίσω στην πατρίδα (39%) αλλά και το χαμηλό ποσοστό εκείνων που νιώθουν ότι έχουν κάποια σύνδεση με την Ελλάδα. Κατά την ίδια, η νέα διασπορά που διαμορφώθηκε την περίοδο της κρίσης δεν εντάσσεται στις οργανωμένες κοινότητες των Ελλήνων στο εξωτερικό, αφού διαθέτει διαφορετικά χαρακτηριστικά σε σχέση με τους παλαιότερους μετανάστες και συνηθίζει να διατηρεί μία απόσταση από την Ελλάδα.

«Πέρα από την απώλεια συντελεστή ισχύος λόγω της φυγής ανθρώπινου κεφαλαίου στο εξωτερικό, υπάρχει και μια δεύτερη απώλεια που αφορά τη στήριξη της Ελλάδας, είτε με την αποστολή εμβασμάτων, είτε με την αγορά ακίνητης περιουσίας και επένδυσης χρημάτων, είτε με την ενίσχυση της εικόνας της χώρας μας. Το μόνο θετικό στοιχείο που προκύπτει είναι ότι οι έλληνες μετανάστες είναι πρόθυμοι να συμβάλουν με την τεχνογνωσία και τις γνώσεις που απέκτησαν στο εξωτερικό στον τομέα τους (όταν και αν βρεθούν) πίσω στην Ελλάδα».

Γιατί δεν υπάρχει επιθυμία για επιστροφή

Σε αυτό το πλαίσιο η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Μακεδονίας παρατηρεί ότι σε σύγκριση με τις παλαιότερες γενιές μεταναστών, έχει ελαττωθεί η επιθυμία για τον νόστο: «Η μετανάστευση δεν έχει το κόστος που είχε στο παρελθόν. Η επικοινωνία μέσω των διαφόρων τεχνολογικών μέσων είναι καθημερινή, ενώ και οι μετακινήσεις έχουν γίνει εύκολες. Πλέον, οι παππούδες βλέπουν τα εγγόνια τους να μεγαλώνουν, κάτι που κατά τα προηγούμενα κύματα μετανάστευσης δεν ήταν εφικτό, ενώ ο καθένας μπορεί να ταξιδέψει εύκολα από και προς όποια χώρα της Ευρώπης θέλει. Η τεχνολογία και οι εύκολες μετακινήσεις δεν λύνουν απολύτως το πρόβλημα, εντούτοις έχει μειωθεί η επιθυμία τους να γυρίσουν πίσω. Φυσικά, αποζητούν την οικογένεια και τους φίλους τους, όμως αυτό δεν είναι αρκετό για την επιστροφή τους, λαμβάνοντας υπόψη τις επαγγελματικές προοπτικές αλλά και ένα αξιοκρατικό περιβάλλον που μπορεί να έχουν στο εξωτερικό».

«Θα έμενα ακόμα με τους γονείς μου»

«Το εξωτερικό σου δίνει την ελευθερία να ξεκινήσεις τη ζωή σου, γιατί στην Ελλάδα οι συνθήκες δεν είναι πολύ ευνοϊκές και αυτός είναι ένας από τους λόγους που επέλεξα να μη γυρίσω πίσω και δεν σκοπεύω να το κάνω στο κοντινό μέλλον. Εχω αρχίσει να κατασταλάζω». Ο 27χρονος Δημήτρης Τσεβδός έφυγε για τη Σκωτία το 2016 με σκοπό την αναζήτηση ενός ακαδημαϊκού περιβάλλοντος που θα του προσέφερε όλα τα απαραίτητα εφόδια για την επιτυχή πορεία του στον εργασιακό βίο.

Οπως λέει στα «ΝΕΑ», ύστερα από ένα μικρό διάστημα οκτώ μηνών κατά το οποίο γύρισε στην Ελλάδα, βρήκε δουλειά στο Λονδίνο ως ναυπηγός μηχανολόγος μηχανικός και επέστρεψε στο Ηνωμένο Βασίλειο. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια ζει και εργάζεται εκεί, θέτοντας τις βάσεις για το μέλλον του: «Εδώ είναι πιο εύκολο να μείνεις μόνος σου, να κάνεις πραγματικότητα τις σκέψεις σου, να προχωρήσεις στην αγορά ενός σπιτιού. Αν είχα μείνει στην Ελλάδα, το πιο πιθανό είναι ότι θα έμενα ακόμα με τους γονείς μου», αναφέρει χαρακτηριστικά.

Απουσία εμπιστοσύνης σε θεσμούς και κράτος

Ο Γιάννης Φιλίππου, από την άλλη, ταξίδεψε στην Ισπανία με τη σκέψη να μείνει εκεί μόνο για μερικούς μήνες. Ωστόσο, ο καιρός πέρασε και η απουσία αξιόλογων προτάσεων για εργασία στην Ελλάδα σε συνδυασμό με τη διαφορά που συνάντησε στις εργασιακές συνθήκες τον απομάκρυναν από μια ενδεχόμενη επιστροφή. «Ποτέ δεν προέκυψε κάποια καλή ευκαιρία για να γυρίσω πίσω» λέει και συνεχίζει: «Κάποια στιγμή σταμάτησα να ψάχνω και εγκαταστάθηκα μόνιμα στην Ισπανία και πλέον εργάζομαι ως ξεναγός. Οι συνθήκες είναι πολύ καλύτερες. Δεν υπάρχει ασυδοσία στο εργασιακό περιβάλλον και οι όροι που έχω υπογράψει στη σύμβαση εργασίας μου είναι αυτοί που πραγματικά ισχύουν. Αλλά ακόμα και αν προκύψουν προβλήματα, υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές, δεν υποτάσσεσαι σε κακές συνθήκες».

Παραδέχεται πως κάποιες φορές η επιστροφή στην πατρίδα έρχεται σαν σκέψη, όμως ένα ταξίδι στην Ελλάδα αρκεί για να τον επαναφέρει στην πραγματικότητα: «Εδώ αισθάνομαι ότι το κράτος λειτουργεί και δεν το αισθάνεσαι ως εχθρό σου. Βέβαια, πολλές φορές – κάθε δύο χρόνια περίπου – μου μπαίνει η ιδέα μιας ενδεχόμενης επιστροφής. Μετά ταξιδεύω στην Ελλάδα για διακοπές και αλλάζω γνώμη. Πλέον ο μόνος λόγος που θα γυρνούσα πίσω είναι αν προκύψει κάποιο πρόβλημα υγείας στους γονείς μου. Η χώρα δεν έχει ένα οικονομικό, πολιτικό και κυρίως πολιτιστικό περιβάλλον που να με καλεί».

Αλλωστε, η απουσία εμπιστοσύνης στους θεσμούς και στο κράτος είναι από τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, επιβεβαιώνει η Ρεβέκκα Παιδή.