Πώς μπορούμε να πάμε από το brain drain στο brain gain

Πόσο εις βάθος είναι, αλήθεια, η προσέγγιση ότι με οικονομικά κίνητρα θα επιτύχουμε, ως χώρα, το πολυπόθητο brain gain και παράλληλα θα ανακόψουμε το συνεχιζόμενο – σε μικρότερη κλίμακα – brain drain; Η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Ρεβέκκα Παιδή το χαρακτηρίζει υπεραπλουστευτικό. «Προφανώς ο στόχος μας πρέπει να είναι το brain gain, όμως όταν διαπιστώνεται ότι σε ποσοστό 67% οι Ελληνες του εξωτερικού δεν σκοπεύουν να γυρίσουν πίσω στην Ελλάδα,  χρειάζεται να κάνουμε ένα βήμα πίσω και να επανεξετάσουμε τον τρόπο με τον οποίο θα κερδίσουμε αυτούς τους ανθρώπους» εξηγεί.

Η επιστημονικά υπεύθυνη της έρευνας «Στάση των ελλήνων μεταναστών της οικονομικής κρίσης απέναντι στην Ελλάδα» επισημαίνει ότι τα μέτρα που επιβάλλεται να ληφθούν δεν πρέπει να περιορίζονται στα οικονομικά. Και εξηγεί: «Δεν είναι μόνο οι οικονομικές προϋποθέσεις που θα τους κάνουν τους Ελληνες να επιστρέψουν. Η επιστροφή προϋποθέτει ένα αξιακό και θεσμικό πλαίσιο. Ενα πλαίσιο που έχει να κάνει με την επαγγελματική τους ανάπτυξη και τις ευκαιρίες που θα έχουν όσοι θελήσουν να γυρίσουν. Υπάρχει μια λέξη – κλειδί, και αυτή είναι η εμπιστοσύνη».

Γέφυρες με τον ελληνισμό

Παράλληλα στέκεται ιδιαίτερα στα δίκτυα της διασποράς που θα μπορούσαν να αποτελέσουν εφαλτήριο για την οικοδόμηση εμπιστοσύνης αλλά και στη δημιουργία πλατφορμών που θα δημιουργήσουν μια γέφυρα μεταξύ ελλήνων μεταναστών και Ελλάδας και θα αφορούν την ενημέρωσή τους για τα τεκταινόμενα στο εσωτερικό – ακόμα και την εκμάθηση ελληνικών από τα παιδιά τους.

«Θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε δίκτυα διασποράς που να συνδεθούν με την Ελλάδα ως ένα brain gain εξ αποστάσεως. Μια ακόμα πρωτοβουλία είναι η ανάπτυξη on line εργαλείων, προκειμένου τα παιδιά των Ελλήνων του εξωτερικού να μαθαίνουν τη γλώσσα μας. Η Ελβετία διαθέτει ένα app μέσω του οποίου οι Ελβετοί του εξωτερικού έχουν πρόσβαση σε προξενικές υπηρεσίες, σε καθημερινά νέα για την πατρίδα τους καθώς και ειδικά παιχνίδια για τα παιδιά. Μέσα από μια παρόμοια εφαρμογή θα μπορούσαν οι Ελληνες του εξωτερικού να συμμετέχουν και στη διαβούλευση για τα θέματα που τους αφορούν» περιγράφει, αναφέροντας ότι η πλειονότητα των συμμετεχόντων στην έρευνα παραδέχθηκε ότι αγνοεί ακόμα και τη δέσμη των μέτρων που έχει λάβει η κυβέρνηση για το brain gain, όπως οι φορολογικές ελαφρύνσεις. «Θα πρέπει, λοιπόν, να ενισχύσουμε τις πρωτοβουλίες που αποτελούν γέφυρες της Ελλάδας με τον Ελληνισμό. Αφού στηθούν αυτές οι γέφυρες, θα τις περπατήσουμε προς το brain gain».

Η εξαίρεση στον κανόνα

Μπορεί η απουσία ουσιαστικών και ρεαλιστικών πρωτοβουλιών να απωθεί τους νεότερους μετανάστες από τον επαναπατρισμό, ωστόσο υπάρχουν και εξαιρέσεις. Η 27χρονη Ελένη Τζαννάτου, με πτυχίο στις Διεθνείς Επιχειρήσεις, ξεκίνησε να εργάζεται το 2019 στην εταιρεία Goldsmiths στον κλάδο των κοσμημάτων πολυτελείας στο Ρέντινγκ του Ηνωμένου Βασιλείου. Υστερα από τρία χρόνια παραμονής εκεί εξηγεί στα «ΝΕΑ» τους λόγους που την οδήγησαν να πάρει τον δρόμο της επιστροφής:

ίχα κουραστεί με την καθημερινότητα της Αγγλίας. Εκεί ζεις για να δουλεύεις. Δεν έχεις κάτι άλλο, δεν έχεις ποιότητα ζωής – τουλάχιστον για τα δικά μου δεδομένα. Δεν είχα οικογένεια εκεί. Η δουλειά μου ήταν η οικογένειά μου και όταν ξέσπασε η πανδημία ένιωσα πολύ μόνη. Παράλληλα, ήμουν αρκετά ικανοποιημένη από αυτά που είχα μάθει εκεί και σκέφτηκα ότι θα ήταν καλύτερο να χρησιμοποιήσω τις γνώσεις μου σε κάτι δικό μου. Ετσι αποφάσισα να γυρίσω στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στην Κεφαλονιά και να εργαστώ πάνω στην εξέλιξη της οικογενειακής επιχείρησης κοσμημάτων» περιγράφει, συμπληρώνοντας ότι οι ανησυχίες για ένα τόσο μεγάλο βήμα δεν έλειψαν. «Είχα κάποιους φόβους όταν αποφάσισα να γυρίσω, γιατί είχα χάσει την επαφή μου με τη χώρα, αλλά ταυτόχρονα ήξερα ότι είχα τη στήριξη της οικογένειάς μου και αυτό μου έδωσε δύναμη» καταλήγει.