Η Ακροδεξιά της Πορτογαλίας σε άνοδο

Η προεκλογική εκστρατεία δύο εβδομάδων στην Πορτογαλία ξεκίνησε επίσημα με τα κεντροδεξιά και κεντροαριστερά κόμματα να δίνουν μάχη για την πρώτη θέση, αλλά και με τη διαπίστωση στις δημοσκοπήσεις ότι η λαϊκιστική Ακροδεξιά μπορεί να συγκεντρώσει έως και το 1/5 των ψήφων, ένα ακόμα σημάδι της ανόδου του λαϊκισμού στην Ευρώπη.

Το κόμμα Chega (Αρκετά), του οποίου ηγείται ο 41χρονος πρώην σχολιαστής ποδοσφαιρικών αγώνων Αντρέ Βεντούρα, θα μπορούσε να κρίνει το αποτέλεσμα των εκλογών της 10ης Μαρτίου, για το πώς θα δημιουργηθεί η επόμενη κυβέρνηση εάν οι δημοσκοπήσεις αποδειχθούν ακριβείς. Το κόμμα του που είχε συγκεντρώσει 1,3% των ψήφων στις εκλογές του 2019, αλλά εκτινάχθηκε στο 7,3% το 2022 και έκτοτε έχει σκαρφαλώσει στα γκάλοπ στο 19%.

Ο Λουίς Μοντενέγκρο, αρχηγός του συντηρητικού Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, ξεκίνησε την εκστρατεία του στη βόρεια συνοικία της Μπραγκάνσα, λέγοντας ότι ήταν σίγουρος για μια «μεγάλη νίκη» για την τρικομματική συμμαχία που έχει σχηματίσει με δύο μικρότερα δεξιά κόμματα. Ο Πέδρο Νούνο Σάντος, ηγέτης του Σοσιαλιστικού Κόμματος, είπε σε πολίτες σε μια αγορά έξω από το Πόρτο ότι το κόμμα του απολάμβανε «μια σχέση εγγύτητας και εμπιστοσύνης» με τους ψηφοφόρους και «είναι επικεντρωμένο σε μια νίκη που να σταματά την έλευση της Δεξιάς».

Οι Σοσιαλιστές είναι φαβορί να κερδίσουν τις περισσότερες ψήφους, αλλά η συνεργασία των τριών δεξιών κομμάτων αναμένεται να καταλήξει με τις περισσότερες έδρες στο κοινοβούλιο. Ομως τα βλέμματα των αναλυτών είναι στραμμένα στον Βεντούρα, ο οποίος έχει πει εδώ και καιρό ότι δεν θα υποστηρίξει έναν δεξιό κυβερνητικό συνασπισμό αν δεν συμμετέχει επίσημα σε αυτόν.

Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει σε πολλά κράτη-μέλη της ΕΕ, από τη Φινλανδία μέχρι την Ιταλία, η Ακροδεξιά δεν είχε μέχρι τώρα μεγάλη απήχηση στην Πορτογαλία, η οποία τον Απρίλιο γιορτάζει μισό αιώνα από την Επανάσταση των Γαριφάλων του 1974 που έθεσε τέλος στη δικτατορία του Σαλαζάρ.

Ωστόσο, οι εκλογές της 10ης Μαρτίου, που προκηρύχθηκαν μετά την αιφνιδιαστική παραίτηση του σοσιαλιστή πρωθυπουργού Αντόνιο Κόστα, διεξάγονται στη σκιά πολλαπλών σκανδάλων διαφθοράς που έχουν τροφοδοτήσει την απογοήτευση των ψηφοφόρων και ευνοούν την Ακροδεξιά, λένε οι αναλυτές. Η κυβέρνηση Κόστα κατέρρευσε τον περασμένο Νοέμβριο εν μέσω έρευνας για διαφθορά που οδήγησε σε αστυνομική έρευνα στην επίσημη κατοικία του και στα υπουργεία Περιβάλλοντος και Υποδομής, καθώς και στη σύλληψη του αρχηγού του προσωπικού του. Ο Κόστα δεν κατηγορείται για κάποιο αδίκημα. Πρόσφατα, δικαστήριο της Λισαβόνας έκρινε επίσης ότι ο σοσιαλιστής πρώην πρωθυπουργός, Χοσέ Σόκρατες, θα έπρεπε να δικαστεί με την κατηγορία δωρεάς, απάτης και ξεπλύματος χρήματος όσο βρισκόταν στην εξουσία, από τα οποία κέρδισε 34 εκατομμύρια ευρώ. Οι Σοσιαλδημοκράτες, που εναλλάσσονται στην εξουσία με τους Σοσιαλιστές επί δεκαετίες, αντιμετωπίζουν επίσης κατηγορίες για διαφθορά, με δύο εξέχοντες πολιτικούς τους να αναγκάστηκαν πρόσφατα να παραιτηθούν εν μέσω έρευνας για δωροδοκία.

Η στεγαστική κρίση, τα επίμονα χαμηλά επίπεδα αμοιβών και οι αναξιόπιστες υπηρεσίες δημόσιας υγείας είναι τομείς στους οποίους αμφισβητούνται τα επιτεύγματα των δύο κύριων κομμάτων – τα οποία οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι συγκεντρώνουν περίπου από 29% των ψήφων.

Οπως και αλλού στην Ευρώπη, η Chega έχει καταστήσει την καταπολέμηση της υποτιθέμενης διαφθοράς ένα από τα κύρια θέματά της – «Η Πορτογαλία χρειάζεται ξεκαθάρισμα», λέει μία από τις διαφημίσεις της – ενώ παράλληλα έκανε εκστρατεία για τη μετανάστευση, την κλιματική κρίση και τις θρησκευτικές και πολιτισμικές διαφορές.

Στις ευρωεκλογές του Ιουνίου, τα λαϊκιστικά δεξιά κόμματα ενδέχεται να τερματίσουν πρώτα σε εννέα χώρες, συμπεριλαμβανομένων της Αυστρίας, της Γαλλίας και της Πολωνίας και δεύτερα ή τρίτα σε άλλες εννέα, όπως η Γερμανία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Σουηδία.