Ποιες είναι οι προκλήσεις για τα συστήματα υγείας

Σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από πολυεπίπεδες κρίσεις και αναδυόμενες απειλές, η δημόσια πολιτική καλείται να διασφαλίσει συνθήκες βιωσιμότητας και ανθεκτικότητας των συστημάτων υγείας. Ο σχεδιασμός της πολιτικής υγείας πρέπει να είναι μια δυναμική διαδικασία, που εναρμονίζεται με τις νέες συνθήκες και απαντά στις προκλήσεις των καιρών μας. Ποιες είναι, όμως, μερικές από τις προκλήσεις;

Κατ’ αρχάς, η δημογραφική και επιδημιολογική μετάβαση. Οι ανάγκες υγείας δεν είναι ίδιες συγκριτικά με την εποχή που σχεδιάστηκαν πολλά συστήματα υγείας. Σήμερα, νοσούμε από διαφορετικές αιτίες και σε διαφορετικό σημείο της ζωής μας και πεθαίνουμε αργότερα και για διαφορετικούς λόγους. Ωστόσο, το διακύβευμα δεν αφορά απλώς την αυξημένη ζήτηση για φροντίδα. Προεκτείνεται και στη διαχείριση των ασθενών, που πρέπει να είναι ολιστική και βασισμένη στην πρωτοβάθμια φροντίδα.

Μια δεύτερη πρόκληση αφορά τη διαχείριση της ιατροφαρμακευτικής τεχνολογίας, που εξελίσσεται με ραγδαίο ρυθμό. Το γεγονός αυτό βελτιώνει τις εκβάσεις υγείας, αλλά δημιουργεί και πίεση στους προϋπολογισμούς. Παράλληλα, το γεγονός ότι οι πόροι έχουν κόστος ευκαιρίας θέτει σύνθετα διλήμματα. Η πολιτική υγείας καλείται να λύσει μια άσκηση προτεραιοποίησης των τεχνολογιών που θα υιοθετηθούν. Αλλά, με τι κριτήρια; Και πώς οι νέες τεχνολογίες θα καλυφθούν από την ασφάλιση;

Τρίτον, ο ψηφιακός μετασχηματισμός και η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργούν προσδοκίες αλλά και προκλήσεις. Αυτές οι εξελίξεις ενδέχεται να έχουν ευεργετικές συνέπειες για διάφορα ζητήματα, από την αποδοτικότητα, τη διαφάνεια και την ποιότητα της κλινικής πρακτικής έως την επιδημιολογική επιτήρηση και την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών. Ωστόσο, ανεπίλυτα ζητήματα χρήζουν απαντήσεων, όπως το πλαίσιο προστασίας και διαλειτουργικότητας των δεδομένων, η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού και η διακυβέρνηση της τεχνητής νοημοσύνης.

Η τέταρτη πρόκληση αφορά τη διαχείριση των ανθρωπίνων πόρων. Αφενός παρατηρούνται σημαντικές ελλείψεις, που προσεγγίζουν τις 15 εκατομμύρια θέσεις εργασίας παγκοσμίως. Παράλληλα, παρατηρείται επιδείνωση των δεικτών εργασιακής ικανοποίησης και των συμπτωμάτων επαγγελματικής εξουθένωσης.  Τέλος – όπως επισήμανε πρόσφατα στα «ΝΕΑ» ο Ηλίας Μόσιαλος – η πολιτική για το ανθρώπινο δυναμικό δεν  αφορά απλώς το «πόσους χρειαζόμαστε» αλλά και το «τι δεξιότητες έχουν», σε μια εποχή ραγδαίας εξέλιξης της επιστημονικής γνώσης.

Πέμπτον, βρισκόμαστε ενώπιον κρίσιμων επιλογών όσον αφορά τη χρηματοδότηση, που υπερβαίνει το 10% του ΑΕΠ στις δυτικές χώρες. Οι ανισότητες στην πρόσβαση και τα αποτελέσματα υγείας παραμένουν μεγάλες και πολλά νοικοκυριά παραμένουν απροστάτευτα απέναντι στον κίνδυνο της ασθένειας. Πώς θα επιτευχθεί η de facto καθολική κάλυψη; Και πώς η χρήση των υπηρεσιών θα βασίζεται στην ανάγκη, και όχι την αγοραστική δύναμη;

Το ελληνικό σύστημα υγείας βρίσκεται αντιμέτωπο και με μια σειρά ενδογενών απειλών και προκλήσεων συναφών με τη θεσμική, διαρθρωτική και οργανωτική υστέρησή του. Το γεγονός αυτό δημιουργεί αυξημένη ευαλωτότητα απέναντι στην αβεβαιότητα και τις κρίσεις και μειωμένη δυνατότητα προσαρμογής στις ευκαιρίες που δημιουργεί η πραγματικότητα της εποχής μας. Η απάντηση σε αυτό δεν μπορεί παρά να είναι η περισσότερη, ουσιαστικότερη και – κυρίως – πιο τεκμηριωμένη μεταρρύθμιση.

Ο Ηλίας Κυριόπουλος είναι επίκουρος καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στηLondon School of Economics and Political Science (LSE).
O Alistair McGuire είναι καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στηLondon School of Economics and Political Science (LSE)