Το περιοδικό, η έρευνα και ο γκρεμισμένος μύθος

Το πρωτοσέλιδο του περιοδικού «L’Express» αυτή την εβδομάδα στη Γαλλία δεν πέρασε απαρατήρητο. Ο τίτλος: «Πρέπει να πληρώσει ο Πούτιν», ως αντίδραση στη δολοφονία του Αλεξέι Ναβάλνι. Το εβδομαδιαίο έντυπο όμως προχωρά ακόμα παραπέρα με μια αποκλειστική έρευνα για τη γαλλική εταιρεία Leroy Merlin, της οικογένειας Μουλιέ. Το ρωσικό υποκατάστημά της, Vostok, πέρασε στα χέρια μιας εταιρείας με έδρα στα ΗΑΕ που δημιουργήθηκε τον Αύγουστο του 2023. Δηλαδή, μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Η εταιρεία έχει έδρα το Ντουμπάι και ενθαρρύνει τη Leroy Merlin Vostok και τον γενικό διευθυντή της, Λοράν Ντεφασιό, να παραμείνουν στη Μόσχα, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές εταιρείες που έφυγαν λόγω του εμπάργκο. Να σημειωθεί ότι με την οριστική αποχώρηση της Volkswagen πέρυσι η Leroy Merlin έγινε η μεγαλύτερη ξένη εταιρεία στη Ρωσία το 2023: με 45.000 εργαζομένους, 115 καταστήματα και τζίρο κοντά στα 5 δισ. ευρώ το 2021, και σχεδόν το ένα τέταρτο του τζίρου της μητρικής εταιρείας σήμερα. «Μια πολύ κερδοφόρα επιχείρηση», όπως λέει το «L’Express».

Ως εδώ, η έρευνα δεν ξαφνιάζει. Ωστόσο, μπορεί να διαβαστεί πολύ διαφορετικά μετά την πρόσφατη αποκάλυψη-βόμβα, από το ίδιο το «L’Express», που θέλει τον πρώην διευθυντή του να ήταν πράκτορας της KGB. Ο Φιλίπ Γκραμπά βρισκόταν στο τιμόνι του περιοδικού τη χρυσή εποχή του γαλλικού Τύπου. «Οταν παντρεύτηκε με τη γυναίκα του, Νικόλ, όλο το Παρίσι ήταν εκεί. Από τον Αλέν Ντελόν και τη Φρανσουάζ Σαγκάν μέχρι την Ιζαμπέλ Ατζανί» σημειώνει ο Ετιέν Ζιράρ, αρχισυντάκτης του «L’Express». Τον αποκαλούσαν «ο αριστοκράτης του Τύπου, ήταν πολύ κοντά στους πρώην προέδρους Φρανσουά Μιτεράν και Βαλερί Ζισκάρ ντ’Εστέν». Ολος ο κόσμος επαινούσε το θάρρος του όταν δεν δίσταζε να δημοσιεύσει άρθρα που μπορούσαν να κόψουν μεγάλες διαφημίσεις από το περιοδικό του. Βέβαια ποτέ δεν δημοσιεύονταν άρθρα κατά της Ρωσίας αλλά τότε δεν το παρατηρούσε και κανείς.

Πώς αποκαλύφθηκε;

Ολα ξεκίνησαν από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Από το 2014, φυλάσσονται εκεί τα έγγραφα του Βασίλι Μιτρόχιν, αρχειοφύλακα της KGB μεταξύ 1972 και 1982. Το 1992, μετά την πτώση της ΕΣΣΔ, αυτός ο αντισυνταγματάρχης της KGB βρέθηκε εξόριστος στο Ηνωμένο Βασίλειο. Πήρε όμως μαζί του κι όλα τα αρχεία του, χιλιάδες αντιγραμμένες σημειώσεις για μυστικές επιχειρήσεις, εκατοντάδες ονόματα κατασκόπων. Η CIA έκανε λόγο για «τη μεγαλύτερη αντικατασκοπευτική επιτυχία της μεταπολεμικής περιόδου». Η επιθυμία του Μιτρόχιν ήταν να δει τις πληροφορίες του να δημοσιεύονται. Κάτι που άρχισε να γίνεται σιγά σιγά, αλλά μόνο με τα κωδικά ονόματα των πρωταγωνιστών, για λόγους προστασίας από νομικές συνέπειες.

Ακόμα κι έτσι όμως, οι αποκαλύψεις του Βασίλι Μιτρόχιν προκάλεσαν πολυάριθμες ομολογίες, πρώην κατασκόπων που παραδέχτηκαν τον ρόλο τους. Οπως αυτές του Ρόμπερτ Λίπκα, αμερικανού πράκτορα της NSA, ή της βρετανίδας δημόσιας υπαλλήλου Μελίτα Νόργουντ, κατασκόπου της Ρωσίας για 40 χρόνια. Στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιταλία συστάθηκαν κοινοβουλευτικές εξεταστικές επιτροπές.

Κωδικό όνομα «Brok»

Τίποτα από όσα έγραψε ο Μιτρόχιν δεν αποδείχθηκε ψευδές. Το 2018, ο Σιρίλ Ζελιτέρ, διδάκτορας της Σορβόννης, πηγαίνει στο Κέιμπριτζ για να διαβάσει τα έγγραφα του Βασίλι Μιτρόχιν και ανακαλύπτει το όνομα του Γκραμπά. Και τότε «γκρεμίστηκε ένας μύθος», όπως λέει ένας δημοσιογράφος του περιοδικού. Ο διευθυντής είχε τον κωδικό «Brok» και για 35 χρόνια (1946-1981) ήταν από «τους πιο παλιούς και πιο αγαπητούς πράκτορες της KGB στη Γαλλία» λένε τα αρχεία. «Το έκανε πρώτα για ιδεολογικούς λόγους και μετά για να προστατεύσει την οικογένειά του, διότι αισθάνθηκε ότι απειλείται όταν ζήτησε να φύγει, όπως μας επιβεβαίωσε η οικογένειά του» επισημαίνει ο Ετιέν Ζιράρ. «Είναι η μεγαλύτερη έκπληξη για τις γαλλικές μυστικές υπηρεσίες διότι δεν είχαν την παραμικρή υποψία γι’ αυτόν. Ηταν ο ιδανικός τυφλοπόντικας».

Βέβαια το αρχείο δεν αποκαλύπτει λεπτομέρειες για τη δράση του ως πράκτορα, μόνο ότι έκανε τα πάντα για να κερδίσει ο Μιτεράν, αλλά τώρα οι δημοσιογράφοι του «L’Express» δεν εμπιστεύονται πια κανέναν.