Η Κάρμεν μέσα από τα μάτια ενός αγοριού

Την «Κάρμεν» σε χορογραφία του σπουδαίου σουηδού χορογράφου Γιόαν Ινγκερ παρουσιάζει το Μπαλέτο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής από σήμερα. Η παράσταση, η οποία πρωτοπαρουσιάστηκε το 2015 στη Μαδρίτη από το Εθνικό Μπαλέτο της Ισπανίας, αναβιώνει για έξι παραστάσεις σε μουσική διεύθυνση Εκτορα Ταρτανή. Η μπαλετική εκδοχή της «Κάρμεν» των Ροντιόν Σεντρίν και Ζορζ Μπιζέ επικεντρώνεται από τον Ινγκερ στο θέμα της βίας, μέσα όμως από τη ματιά ενός παιδιού. Οι Ελενα Κέκκου και Ελευθερία Στάμου, που ανέλαβαν να ενσαρκώσουν την κεντρική ηρωίδα, μιλούν στο «ΝΣυν».

Πόσο αλλαγμένη είναι η «Κάρμεν» του Ινγκερ που θα δούμε;

Ελενα Κέκκου: Η παράσταση θα συνδυάσει την αρχική παρτιτούρα του αριστουργήματος της όπερας του Μπιζέ με πρόσθετη σύγχρονη μουσική. Ο Ινγκερ επέλεξε να απεικονίσει την ηρωίδα του μέσα από τα μάτια ενός παιδιού δίνοντας μια αύρα μυστηρίου στις αινιγματικές σπείρες της αποπλάνησης και της βίας. Αν και επικεντρώνεται στον χαρακτήρα του τίτλου, ενισχύει τον χαρακτήρα του δύστυχου εραστή της Ντον Χοσέ επιτρέποντας στο κοινό να δει και να αισθανθεί τα συναισθήματά του, ιδιαίτερα πώς η εμμονική αγάπη του για την Κάρμεν μετατρέπεται σε δολοφονική ζήλια.

Ελευθερία Στάμου: Το έργο έχει μια μοναδική δυναμική που δεν συναντάς εύκολα σε παραγωγές χορού, η οποία κορυφώνεται μουσικά και συναισθηματικά μέχρι το τέλος. Το έργο ξεκινάει με το αγόρι (Boy) να παίζει με μια μπάλα σε ένα πιο μίνιμαλ αφαιρετικό σκηνικό. Εκεί καταλαβαίνεις κατευθείαν τη διαφορετικότητα στην οπτική που θέλει να δώσει ο χορογράφος στο έργο του, πώς θα ήταν δηλαδή να δεις όλη την ιστορία μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Η Κάρμεν του Ινγκερ είναι σκοτεινή κι έχει βίαιες στιγμές. Παρ’ όλα αυτά δεν είναι τόσο σκληρή όπως στο βιβλίο, διότι ο ρόλος του «αγοριού» σε βάζει σε έναν κόσμο πιο αθώο και ιδανικό, όπως το βλέπουν όλα τα παιδιά. Και αυτό για εμένα είναι μια πολύ εύστοχη παρέμβαση του χορογράφου.

Πώς αντιμετωπίζετε εσείς ως χορεύτριες τη χορογραφία που καλείστε να εκτελέσετε;

Ε.Κ.: Ο χορογράφος έχει δημιουργήσει το έργο με τρομερά έξυπνη δομή. Κάθε κίνηση, κάθε χειρονομία καθορίζεται από τους χαρακτήρες. Θεωρώ ότι όποιος παρακολουθήσει την παράσταση θα ταυτιστεί με τους χαρακτήρες καθ’ όλη τη διάρκεια του έργου. Εγώ απ’ τη μεριά μου έδωσα χρόνο στο να βρω τη δική μου Κάρμεν, έτσι ώστε μπαίνοντας στα βαθιά του ρόλου να ταυτιστούν οι θερμοκρασίες των δύο προσώπων σε ένα.

Ε.Σ.: Ο ρόλος θέλει τεχνική ακρίβεια και αντοχή, αλλά κατ’ εμέ χρειάζεται μεγάλη ωριμότητα και εκφραστική μεστότητα. Προσωπικά προσπαθώ να επικεντρωθώ στο εκφραστικό κομμάτι. Περνάω στο μυαλό μου όλη τη χορογραφία σκεπτόμενη λεπτομέρειες, όπως πώς θα κοιτάξω με το βλέμμα μου, πού θα χαμογελάσω πονηρά κ.ο.κ Πάντα πριν κάνω την κάθε κίνηση ή έκφραση σκέφτομαι το γιατί, τι συνέβη και πρέπει να κινηθώ με αυτόν τον τρόπο. Να μη γίνεται δηλ. κίνηση για την κίνηση, και αυτό με βοηθάει να μπω πιο πολύ μέσα στον ρόλο.

Η Κάρμεν θεωρείται το σύμβολο του έρωτα και της ελευθερίας. Για σας ποια είναι;

Ε.Κ.: Δεν είναι μια παραδοσιακή φαμ φατάλ, ούτε μια αυθάδης σέξι ντίβα, ή ασυγκράτητη τσιγγάνα. Είναι μια γυναίκα δυνατή, δυναμική, παθιασμένη, που κάνει αυτό που νιώθει κάθε στιγμή. Οταν είναι με τον Χοσέ, βρίσκεται ψυχή τε και σώματι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι του ανήκει. Η Κάρμεν δεν φοβάται τη ζωή ή τον θάνατο. Είναι ελεύθερη, επαναστάτρια και πάνω από όλα γυναίκα σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία. Στο τέλος της παράστασης ίσως για λίγα δευτερόλεπτα να βλέπουμε τον πραγματικό χαρακτήρα της Κάρμεν, μια γυναίκα πιο βάναυση παρά όμορφη, πιο τραγική παρά σέξι.

Ε.Σ.: Για εμένα η Κάρμεν έχει ένα κομμάτι του εαυτού μου το οποίο δεν φοβάται να τολμήσει, να δοκιμάσει το κοινωνικά μη αποδεκτό χωρίς φόβο και ενοχές. Η Κάρμεν είναι σύμβολο του έρωτα και της ελεύθερης βούλησης! Για όλες αυτές τις γυναίκες που θα ήθελαν να έχουν την επιλογή αλλά δεν τόλμησαν φοβούμενες την κριτική της κοινωνίας.

Θεωρείτε ότι η στάση της Κάρμεν απέναντι στους άνδρες και τις κοινωνικές νόρμες την καθιστά μια πρώιμη φεμινίστρια;

Ε.Κ.: Πιστεύω πως ο χαρακτήρας της Κάρμεν ξεπερνά οποιαδήποτε ταμπέλα, όσο σημαντική και αν είναι αυτή. Η Κάρμεν αιωρείται σε επίπεδο που δύσκολα βάζει κανείς σταθερές. Φανταστείτε λοιπόν τι αίσθηση θα προκάλεσε το 1875. Θεωρώ πως είναι μια διαχρονικά αντισυμβατική φιγούρα. Δεν θα την έλεγα φεμινίστρια διότι στο έργο δεν φαίνεται να διεκδικεί τα δικαιώματα όλων των γυναικών που εργάζονται μαζί της στο εργοστάσιο πούρων.

Στη δική του απόδοση, ο Γιόαν Ινγκερ επέλεξε να επικεντρωθεί στο θέμα της βίας. Ποια μηνύματα στέλνει στην εποχή μας που οι γυναικοκτονίες δυστυχώς πληθαίνουν;

Ε.Σ.: Δυστυχώς μετά την COVID-19 τα περιστατικά βίας γενικότερα αλλά και ειδικότερα προς τις γυναίκες έχουν αυξηθεί! Σίγουρα με τον καιρό αλλάζουν τα πράγματα και από παλιά που ήταν άκρως πατριαρχικές οι οικογένειες τώρα τείνει να εξαλειφθεί αυτό το πρότυπο. Αυτό και άλλα πολλά έχουν θέσει σε αμφισβήτηση τα όρια και τις κοινωνικές δομές άλλων εποχών. Το μήνυμα που θέλει να περάσει ο Γιόαν είναι αν τελικά μπορεί να σπάσει αυτός ο κύκλος της βίας, αν το παιδί που θα γίνει μάρτυρας μια τέτοιας φρίκης θα καταφέρει να ξεφύγει ώστε ο ίδιος ως ενήλικος να μην εμπλακεί σε παρόμοιες καταστάσεις.