Ισορροπίες χωρίς σύνορα
σκηνές και παρασκήνια
Στιγμιότυπο από την παράσταση «Η λέξη πρόοδος στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα» της ομάδας The Young Quill
Μια γραμμή συνόρων, ένα ίχνος στον παγκόσμιο χάρτη που αφήνει να εννοηθεί ότι οι άνθρωποι που πέρασαν από εδώ ή από εκεί δεν κατάφεραν να πάνε ούτε μπρος ούτε πίσω. Ενα σκοινί μπουγάδας με ματωμένα πουκάμισα. Ενας τόπος αίματος, ένα σκηνικό που μυρίζει πόλεμο από παντού. Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα ξετυλίγεται η ιστορία του ρουμάνου συγγραφέα Ματέι Βίζνιεκ που γράφτηκε στις αρχές του 2000 με τον τίτλο «Η λέξη “πρόοδος” στο στόμα της μητέρας μου ηχούσε πολύ φάλτσα». Κι αν αφορμή ήταν ο πόλεμος στη Γιουγκοσλαβία και η διάλυση της χώρας, ο τρόπος που ξετυλίγεται και αναπτύσσεται το έργο δεν περιορίζει τη σκέψη, αφήνοντάς την να αγκαλιάσει κάθε πόλεμο, κάθε εμφύλιο, σε κάθε εποχή.
Πολιτογραφημένος Γάλλος, ο Βίζνιεκ (1956) ως άλλος Ιονέσκο, από τη στιγμή που αποφάσισε να εγκαταλείψει την πατρίδα του λόγω Τσαουσέσκου (και να ζητήσει άσυλο στη Γαλλία), ζει και γράφει στο Παρίσι, έχοντας πλέον τη δυνατότητα να επιστρέφει στον τόπο του. Αλλωστε «Η λέξη “πρόοδος”…» πρωτοανέβηκε στο Εθνικό Θέατρο της Κραϊόβα το 2004. Διόλου τυχαία το έργο έλαβε το πρώτο διεθνές βραβείο θεάτρου στο Φεστιβάλ της Αβινιόν (2009).
Η ιστορία μοιάζει απλή – όπως είναι, τελικά, όλες οι μεγάλες ιστορίες που καθρεφτίζουν τον ανθρώπινο πόνο. Ξεριζωμός, εξευτελισμός, απόγνωση, θάνατος. Στην περίπτωση του Βίζνιεκ, που μέσα από το θεατρικό του αναρωτιέται ουσιαστικά τι σημαίνει σήμερα «πρόοδος», παρακολουθούμε ένα ενδιαφέρον σκηνικό παιχνίδι ανάμεσα σε αντιφατικά θεατρικά στοιχεία. Ρεαλισμός και παράλογο και μια πραγματικότητα όπου ο κυνισμός επιβάλλεται, χωρίς ωστόσο να μπορεί να εξορίσει τα μεγάλα και βαθιά συναισθήματα, ούτε όμως και το γκροτέσκο. Και φυσικά ο άνθρωπος εκεί, πάντα εκεί.
Πάνω στη σκηνή του θεάτρου Μπέλλος, που καταφέρνει να γίνει λειτουργική και να εκμεταλλευθεί κάθε γωνία της, εναλλάσσονται ο χώρος, ο χρόνος, οι άνθρωποι. Υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες της Αικατερίνης Παπαγεωργίου, η ομάδα The Young Quill φτιάχνει με γήινα υλικά το σύμπαν της παράστασης. Σκύβει πάνω στο κείμενο με ευαισθησία, οργανώνει το υλικό της και κυρίως διαχειρίζεται τους ηθοποιούς με τρόπο ομαδικό, επιτρέποντάς τους να δείξουν τις πτυχώσεις των ρόλων τους. Αν και θεματικά η «Η λέξη “πρόοδος”…» καταπιάνεται με τα Βαλκάνια – κυρίως τη Γιουγκοσλαβία -, τόσο ο ίδιος ο συγγραφέας όσο και η σκηνοθετική προσέγγιση της Παπαγεωργίου διευρύνουν τα όποια σύνορα…
Ενα ζευγάρι επιστρέφει στον τόπο του αναζητώντας τη σορό του γιου του – θύμα του εμφυλίου. Γύρω τους όλοι και όλα τούς αντιμετωπίζουν με καχυποψία και αμφισβήτηση. Την ίδια στιγμή η επιβίωση, το κέρδος, το χρήμα γίνονται ζητούμενα – η κόρη τους εκδίδεται στην Ιταλία και έτσι τους στηρίζει οικονομικά.
Οι ερμηνείες
Αυτό που δίνει στην παράσταση την προσωπική της ταυτότητα είναι ο τρόπος που οι ηθοποιοί βιώνουν τους ρόλους τους και η λεπτή ισορροπία με την οποία τους υπερασπίζονται. Από την υποβλητική μάνα της Μάνιας Παπαδημητρίου και τον σιωπηλά εκφραστικό πατέρα Δημήτρη Πετρόπουλο ως τους νεότερους, με τον Αλέξανδρο Βάρθη να εναλλάσσει με άνεση την πολλαπλότητα των ρόλων που έχει αναλάβει. Ξεχωριστές ερμηνείες από την Ελίζα Σκολίδη ως η κόρη-πόρνη Ιντα (περισσότερο καρικατούρα ως γριά γειτόνισσα) και τον Τάσο Λέκκα, νεκρό γιο και παράλληλα εκδιδόμενη τρανς, που συνδυάζει το δραματικό με το κωμικό, με τρόπο βαθύ και σωματικό.













