Ο ανομολόγητος φόβος του αυλικού

Στο παλιό ανέκδοτο, ρώτησε ο Ανδρέας Παπανδρέου τον Ακη Τσοχατζόπουλο, τι ώρα είναι, και αυτός απάντησε «ό,τι πεις εσύ πρόεδρε». Ισως όχι ακριβές, αλλά ενδεικτικό. Στα κόμματα βέβαια, το φαινόμενο theacher’s pet, εκτός από αηδιαστικό, είναι και εξαιρετικά επιδραστικό. Η ιστορία δεν γράφεται από τον ηγεμόνα, αλλά από τους αυλικούς. Το καθήκον τους είναι να περιφράσσουν τον ηγεμόνα λέγοντάς του αυτό που θέλει να ακούσει, να του απονεκρώνουν τους κοινωνικούς σένσορες (αφού η πάση θυσία επιδίωξή τους είναι να αποτελούν οι ίδιοι τους μόνους διαμεσολαβητές) και στο τέλος να τον πετάνε στα σκυλιά όταν η μπογιά του φύγει. Συνηθισμένο.

Ολοι οι ηγεμόνες έχουν περιστοιχηθεί από κόλακες, όλοι έχουν προδοθεί με τον πιο ωμό τρόπο από αυτούς όταν αδυνάτισαν και όμως ουδείς διδάσκεται από το φαινόμενο. Μην εμπιστεύεσαι τον γλείφτη. Απλό. Ενας που επιλέγει (σε βάρος κάθε έννοιας αξιοπρέπειας) να προσκολληθεί, έχει ήδη ανεπτυγμένη την τεχνική του να αποκολληθεί, την κρίσιμη στιγμή. Να «δίνει το αφεντικό» με αντάλλαγμα την επόμενη προσκόλληση. Γιατί ένας που κάνει αυτή την επιλογή, την κάνει για πάντα και μάλιστα βελτιώνει την τεχνική του. Πρώτον, αναπτύσσει τη διορατικότητα ως προς το τι φοβάται ο πρόεδρος, τι μισεί, τι του προκαλεί υστερία, με ποιον νιώθει συμπλεγματικά. Ε, αφού κατανοηθεί πολύ καλά «το προφίλ» του αρχηγού και βαθμονομηθούν οι φοβίες του, αναπτύσσεται η τελική επίθεση. Κάλυψη. «Πρόσεξε, πρόεδρε, αυτόν. Είναι σουπιά». Ποιος είναι «αυτός», ποιον δείχνει ο κόλακας ως πιθανόν κίνδυνο για τον αγαπημένο του πρόεδρο; Συνήθως τον συν-γλείφτη, τον ανταγωνιστικό γλείφτη, ο οποίος με κάποιον μαγικό τρόπο συνδέεται με τον βασικό εχθρό του προέδρου (για να είναι σίγουρη η θανάτωση). Ο ηγεμόνας ακούει, γιατί σιγά σιγά ο αυλικός γίνεται ολόκληρος ο κόσμος του. Ο ηγεμόνας βλέπει αυτό που του λένε, όχι αυτό που πρωτογενώς μπορεί να δει. Δεν βλέπει με τα μάτια του, αλλά με τις απεικονίσεις που του κάνουν. Δεν βλέπει την πραγματικότητα, αλλά την αναπαράστασή της από το παλατιανό σύστημα που σιγά σιγά ύφαναν οι αυλικοί του.

Γιατί ο ηγεμόνας ακούει και πιστεύει τον αυλικό; Γιατί είναι η μόνη ζεστή φωλιά σε μια εχθρική πραγματικότητα, η οποία θέλει να τον καταπιεί, τον καημένο. Αποτελεί το τελευταίο καταφύγιο που του μεταφράζει μια πραγματικότητα, η οποία γίνεται όλο και πιο εχθρική. Γιατί ο ηγεμόνας, μετά τις πρώτες ευτυχισμένες μέρες της ηγεμονίας του, όταν είχε συγκεντρωμένη πάνω του όλη την επιείκεια, τη ζητωκραυγή του κάθε ιδιοτελούς, σιγά σιγά δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες. Θολώνει η εικόνα του, διαβάζει τα αρνητικά μηνύματα, κοιτάζει τις κατακλυσμιαίες διαδικτυακές ύβρεις, «μην τα πιστεύετε, είναι φτιαχτά», προλαβαίνει ο παρηγορητής. Φτιαχτή η επίκριση (η αποκαθήλωση) ή πραγματική; Ποιο θα πιστέψει ένας φυσιολογικός άνθρωπος που θέλει να κοιμηθεί ήσυχος το βράδυ, αφού πιει το ηρεμιστικό ουίσκι του (ή το τσίπουρο αν είναι πιο εθνοκεντρικός); Αυτά που του σέρνουν ή τη γλυκιά, καθησυχαστική καληνύχτα του πραιτοριανού του;

Υπάρχει βέβαια ο κίνδυνος, το «στέλεχος» για όλες τις δουλειές, από αυτά που πάνε στις κομματικές οργανώσεις και διαβάζουν τις ομιλίες του αρχηγού ως μορφή καθοδηγητικής φετφά, να βρεθεί στην ανάγκη να δουλέψει. Δεν δούλεψε ποτέ του και τρέμει μην απολυθεί ή τον υποσκελίσουν. Μετά τι θα κάνει; Πού να γυρνάει μόνος στην πιάτσα, ενώ δεν έχει φτιάξει δίκτυο πιθανής υποστήριξης, ώστε να αμειφθεί σύμφωνα με την αξία του; Γιατί ξέχασα να πω ότι ο αυλικός είναι μόνος. Αυτή η μοναξιά (μόνος με τον αρχηγό) είναι η πεμπτουσία της ισχύος του. Ετσι στον κίνδυνο να απολυθεί, κοιτάζει να προσκολληθεί στον επόμενο και μετά στον μεθεπόμενο. Στο κάτω κάτω, καλύτερα να απολυθεί κάποιος άλλος. Καμιά δουλειά δεν είναι ντροπή.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ