Οταν πρωτοείδα «Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο»

Θυμάμαι πολύ καλά πότε πρωτοήρθα σε επαφή με το έργο του Πιερ Πάολο Παζολίνι, διότι η εμπειρία ήταν από τη μια πλευρά αποκαλυπτική και από την άλλη «τραυματική». Εξηγούμαι: Ηταν την περίοδο του Πάσχα του 1981, ήμουν 16 ετών και αλώνιζα τότε μαζί με τον πατέρα μου όλη την Αθήνα για να βλέπω παλιές ταινίες που παίζονταν ακόμα σε αίθουσες γιατί οι προσβάσεις τότε ήταν περιορισμένες. Αίθουσα, κρατική τηλεόραση, άντε και το βίντεο που όμως μόλις εκείνη την περίοδο είχε αρχίσει να ανθεί στην Ελλάδα.

Είχαμε πάει λοιπόν από την Καλλιθέα στο «Στούντιο» της πλατείας Αμερικής για να δούμε «Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» του Πιερ Πάολο Παζολίνι και την επομένη θα αναχωρούσαμε για το χωριό καταγωγής του παππού μου, τη Συκιά της Λακωνίας, όπου θα κάναμε Πάσχα. Παρότι πολύ μικρός, η εμπειρία της παρακολούθησης αυτής της ταινίας με είχε καθηλώσει. Θυμάμαι ότι δεν είχα κουραστεί καθόλου από τα μεγάλα σε διάρκεια πλάνα, από τη γλώσσα που δεν καταλάβαινα, από το «άγριο» ασπρόμαυρο φιλμ ταλαιπωρημένης κόπιας ή από το άγονο σκηνικό στο οποίο η ιστορία της ταινίας είναι τοποθετημένη. Δεν με πείραζε που δεν αναγνώριζα κανέναν ηθοποιό και θυμάμαι επίσης ότι με είχε καταπλήξει η μουσική του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ που ο ευφυής Παζολίνι είχε επιλέξει και εναρμονιζόταν υπέροχα με το βαρύ κλίμα της ταινίας. Μάλιστα, επειδή  ούτε εγώ, ούτε ο πατέρας μου θυμόμασταν αν στη δισκοθήκη του σπιτιού υπήρχε δίσκος βινυλίου με μουσική Μπαχ, η επιστροφή στο σπίτι ήταν γεμάτη μουρμούρα με το κακομαθημένο παιδί να θέλει ντε και καλά, εδώ και τώρα, αυτή τη μουσική. Είχα καταχαρεί όταν φτάσαμε σπίτι και άρχισα να ψάχνω τους δίσκους βινυλίου του πατέρα μου βρίσκοντας τελικά κάποιον που (ναι!) περιείχε το «Matthäus Passion» που με είχε εκστασιάσει.

Ομως ο βασικότερος λόγος για τον οποίο είχα λατρέψει «Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» ήταν επειδή έβλεπα για πρώτη φορά έναν «άλλο» Ιησού Χριστό στο σελιλόιντ, πολύ μακρινό από όλους εκείνους τους πολύ ξανθούς, πολύ λαμπρούς, πολύ φωτεινούς αλλά και πολύ δραματικούς που ήδη γνώριζα. Τον Ρόμπερτ Πάουελ στον «Ιησού του Ναζαρέτ» του Φράνκο Τζεφιρέλι, τον Τζέφρι Χάντερ στον «Βασιλιά των Βασιλέων» του Νίκολας Ρέι, τον Μαξ Φον Σίντοφ στην «Ωραιότερη ιστορία του κόσμου» του Τζορτζ Στίβενς. Εδώ, δεν έβλεπα τίποτα το ηρωικό, τίποτα το δοξαστικό και τίποτα ξανθό. Εβλεπα όμως, ή αν θέλετε ένιωθα, κάτι το πάρα πολύ ουσιαστικό. Ενιωθα την ουσία της στάσης του Ιησού Χριστού και επίσης ένιωθα ότι αυτός ο Ιησούς Χριστός που υποδύθηκε ο άγνωστος μελαμψός ισπανός φοιτητής Ενρίκε Ιραζόκι (τον οποίο ο Παζολίνι επέλεξε προσωπικά για τον ρόλο αρνούμενος κάποιο «μεγάλο» όνομα), ήταν πολύ κοντά σε αυτό που μέσα μου πίστευα (ή τουλάχιστον ήθελα να πιστεύω) ότι υπήρξε ο Ιησούς Χριστός.

Γιατί όμως τραυματική εμπειρία;

Διότι την επομένη πήγαμε στο χωριό μου για το Πάσχα και ξαφνικά βρέθηκα σε ένα περιβάλλον σχεδόν προσβλητικό απέναντι στη μυστικιστική εμπειρία που είχα νιώσει πριν από μερικές μέρες στο σινεμά, που πιστέψτε με, τον θυμάμαι σαν έναν χώρο πολύ πιο ιερό από αυτόν της εκκλησίας του χωριού όπου έγινε η λειτουργία. Πιο κοντά στον Θεό βρέθηκα μέσα στο «Στούντιο» της πλατείας Αμερικής παρά στην εκκλησία της Συκιάς. Μαγειρίτσα και σούβλες, στρακαστρούκες και πυροτεχνήματα. Τίποτ’ άλλο δεν είχε σημασία, καμία προσπάθεια επαφής με το Θείο, καμία εσωτερική ανάταση. Ενιωσα απέραντη στεναχώρια αλλά την ίδια ώρα αντιλαμβανόμουν, με το παιδικό μου ένστικτο, ότι ο Πιερ Πάολο Παζολίνι, ο άθεος Πιερ Πάολο Παζολίνι όπως θα μάθαινα αργότερα, ήταν εκείνος που με είχε φέρει για λίγο κοντά στον Θεό. Και πράγματι, ποτέ, κανείς άλλος, πόσο μάλλον ιερέας, δεν κατάφερε να με κάνει να πλησιάσω το Θείο, όπως το κατάφερε εκείνη την βραδιά στο «Στούντιο» ο Πιερ Πάολο Παζολίνι.