Η επαναφορά της δημοκρατίας στην Πολωνία

Είναι πολύ δύσκολο να παραδεχθεί κανείς την ήττα του όταν είναι πεισμένος πως θα βρίσκεται στην εξουσία ως το τέλος του κόσμου. Η αλαζονεία, η μεγαλομανία και η έλλειψη φαντασίας του PiS είναι στοιχεία ορατά σε όλους. Η αλήθεια είναι ότι το κόμμα πέτυχε ένα πολύ καλό εκλογικό αποτέλεσμα – με πάνω από 35% των ψήφων – έστω και αν, έπειτα από όσα έκαναν ενώ ήταν στην εξουσία, δεν θα έπρεπε να έχουν πάρει ούτε το ένα πέμπτο αυτών των ψήφων. Παρ’ όλα αυτά, το αποτέλεσμα αυτών των εκλογών υπήρξε ξεκάθαρο – πήραν κόκκινη κάρτα και δεν κατάφεραν να σχηματίσουν κυβέρνηση.

Ολα τα παραπάνω, όμως, είναι μόνο η αρχή. Το PiS θα επιχειρήσει να μπατάρει τη βάρκα όσο περισσότερο μπορεί, σε μια προσπάθεια να ανατρέψει την κυβέρνηση. Πλέον, όλα εξαρτώνται από το πόσο είναι σε θέση η νέα κυβέρνηση να αλλάξει την Πολωνία και να προσελκύσει ένα μέρος του εκλογικού σώματος του PiS. Μπορούμε να πούμε, λοιπόν, ότι τα χειρότερα είναι πίσω μας, αλλά τα δυσκολότερα είναι μπροστά μας.  Η σημερινή αλλαγή είναι ριζικά διαφορετική από την πτώση του κομμουνισμού το 1989. Τότε, το καθεστώς κατέρρεε – ήταν μια συνταγματική, ιστορική στιγμή. Της δικτατορίας ηγούνταν άνθρωποι που γνώριζαν ότι το έργο του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού είχε χάσει. Αναζητούσαν έναν χώρο για τους ίδιους στη νέα πραγματικότητα και ήταν έτοιμοι να σεβαστούν τους κανόνες του παιχνιδιού.

Ο τότε πρόεδρος Γιαρουζέλσκι ήταν απολύτως πιστός στην μη κομμουνιστική κυβέρνηση Μαζοβιέτσκι. Αντιθέτως, η νυν πρόεδρος Ντούντα ή, καλύτερα, ο ηγέτης του PiS Κατσίνσκι, είναι απολύτως ανυπάκουοι προς τη νέα κυβέρνηση, παρ’ όλο που διαθέτει πολιτική εντολή. Το 1989 επεδίωκαν μια συμφωνία, σήμερα δεν την επιδιώκουν. Το 1989, εκείνοι που υπηρέτησαν το παλιό καθεστώς ήθελαν να είναι μέρος της νέας πραγματικότητας, οι σημερινοί αντίστοιχοί τους την αμφισβητούν.

Το στρατόπεδο του Κατσίνσκι είχε επεξεργαστεί δύο σενάρια. Το ένα ήταν ότι θα επανεκλέγονταν και όλα θα συνέχιζαν ως είχαν. Το άλλο, για την περίπτωση της ήττας, πρόβλεπε τη ναρκοθέτηση του πολιτικού εδάφους με τρόπο ώστε οι νικητές να μην είναι σε θέση να κυβερνήσουν, μέσω της διατήρησης από το PiS του ελέγχου των δημόσιων ΜΜΕ, του δικαστικού σώματος, των ειδικών δυνάμεων και των δημοσιονομικών αρχών. Αλλαξαν τη νομοθεσία και έχουν τον δικό τους πρόεδρο. Το συνταγματικό δικαστήριο είναι πλήρως στα χέρια του PiS.

Σε αυτό το φόντο, η νέα κυβέρνηση είναι υποχρεωμένη να αποφύγει το βέτο του Ντούντα. Κάθε αλλαγή που επιχειρείται πρέπει να παρακάμπτει την ισχύουσα νομοθεσία, χωρίς αυτό να συνεπάγεται την παραβίασή της. Δεν υπάρχει άλλη λύση. Είναι σαφές πως αυτός ο χρόνος θα είναι εξαιρετικά κρίσιμος για την ανάκτηση του ελέγχου των θεσμών και για τη θέση της δημοκρατίας.

Πρέπει να σημειωθεί πως σε αυτές τις εκλογές δεν υπήρξε διαμάχη αναφορικά με τη φορολογία και τα κοινωνικά επιδόματα. Για όλους όσοι συμμετείχαν στον συνασπισμό που κέρδισε, επρόκειτο για μια αναμέτρηση που είχε να κάνει με τη μορφή του κράτους της Πολωνίας και με τη θέση της χώρας στην Ευρώπη. Η δημοκρατία είναι σε κρίση και σήμερα λαμβάνει χώρα η υπεράσπισή της από εκείνους που την απειλούν. Εξάλλου, η κυβερνητική πολιτική του PiS ήταν σχεδόν ταυτόσημη με εκείνη του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας, Βίκτορ Ορμπαν, με μοναδική διαφορά τη στάση τους έναντι της Ουκρανίας.

Ο Ανταμ Μίχνικ ήταν ηγετικό στέλεχος της Αλληλεγγύης το 1989 και σήμερα είναι διευθυντής σύνταξης της Gazeta Wyborcza.