Να ξυπνήσουμε από τον λήθαργο της αδράνειας

«Αν ήσασταν 30% πιο γενναίοι, τι θα κάνατε για να γίνετε καλύτεροι πρόγονοι;» ρώτησε ο ενθουσιώδης οικοδεσπότης μια αίθουσα γεμάτη απεσταλμένους στη Νέα Υόρκη, σε ένα συνέδριο για τη δημοκρατία. «Σκεφτείτε το για 60 δευτερόλεπτα και συζητήστε το στις μικρές σας ομάδες».

Η μικρή μου ομάδα αποτελούνταν από έμπειρους ακτιβιστές από διάφορα μέρη του κόσμου. Ηταν πρόθυμοι να συζητήσουν τις απόψεις τους. «Θα περνούσα περισσότερο χρόνο με τα παιδιά μου», είπε ένας. «Θα μιλούσα πιο συχνά σε ανθρώπους με τους οποίους διαφωνώ», είπε ένας άλλος. Εμεινα σιωπηλή ελπίζοντας ότι κανείς δεν θα το πρόσεχε. «Δεν λες τίποτα», είπε ένας. Η ομάδα στράφηκε προς το μέρος μου. «Ω, δεν ξέρω. Είναι δύσκολη ερώτηση. Χρειάζομαι περισσότερο χρόνο για να το σκεφτώ».

Δεν χρειαζόμουν χρόνο. Με το που τελείωσε την ερώτησή του ο συντονιστής, η απάντησή μου ήταν εκεί, με κοίταζε κατάματα.

«Αν ήμουν πιο γενναία, θα κατατασσόμουν στον στρατό. Στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις».

Η απάντησή μου αντιμετωπίστηκε με το είδος της άβολης σιωπής που φαίνεται να φέρνω στις περισσότερες κοινωνικές συζητήσεις. Ενας φίλος βρήκε έναν καλό όρο γι’ αυτό: ουκρανικό ξενέρωμα. Ισχύει για όσους συνεχίζουμε να μιλάμε για τον πόλεμο όταν οι άνθρωποι θέλουν να μιλήσουν για τα παιδιά τους, το μέλλον και όλα αυτά τα υπέροχα πράγματα που μας δίνουν ελπίδα. Μερικές φορές δεν χρειάζεται καν να προσφέρουμε μια σύνοψη των πρόσφατων βομβαρδισμών της Ρωσίας, τερματίζουμε τις συζητήσεις απλώς και μόνο μπαίνοντας στο δωμάτιο.

Οταν οι άνθρωποι σκέφτονται την Ουκρανία αυτές τις μέρες, σκέφτονται πόλεμο, καταστροφή, θάνατο, όπλα, την ανάγκη παραγωγής και παράδοσης περισσότερων όπλων. Τέτοιες σκέψεις δεν εμπνέουν ιδιαίτερα. Ετσι, όταν μου ζητείται να μιλήσω για την Ουκρανία σε διεθνή φόρα, συχνά με ενθαρρύνουν να μιλήσω για ειρήνη, ανασυγκρότηση και συμφιλίωση. Ενας αδυσώπητος αγώνας χωρίς ορατό τέλος αυτομάτως σκοτώνει τη συζήτηση. Είναι επίσης η πραγματικότητα στην οποία ζουν οι περισσότεροι Ουκρανοί από την έναρξη του πολέμου.

«Γιατί δεν κατατάσσεστε στον ουκρανικό στρατό; Μιλάτε με τόσο πάθος για τον αγώνα του λαού σας και τη θητεία του αδελφού σας. Δεν θα θέλατε να ενταχθείτε κι εσείς στις τάξεις του;». Η πρώτη φορά που ένας δημοσιογράφος μού έκανε αυτή την ερώτηση ήταν μπροστά σε μερικές εκατοντάδες ανθρώπους σε ένα λογοτεχνικό φεστιβάλ. Ενιωσα ένα καυτό κύμα αίματος να διαπερνά το σώμα μου. Είχαμε μόλις συζητήσει για το βιβλίο μου σχετικά με τον θάνατο του αδελφού μου στην πρώτη γραμμή του μετώπου. Αλήθεια πίστευε ότι άρμοζε αυτή η ερώτηση; Δεν θεωρούσε ότι η επίσκεψη σε έναν πολεμικό τάφο είναι αρκετή για μια οικογένεια;

Η απάντηση που έδωσα ήταν αληθινή: δεν είμαι στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις απλώς και μόνο επειδή έχω το προνόμιο να μη χρειάζεται να καταταγώ. Ζω στο Λονδίνο. Οι πολίτες της δεύτερης πατρίδας μου, σε αντίθεση με εκείνους της χώρας όπου γεννήθηκα, είναι τυχεροί που δεν χρειάζεται να είναι γενναίοι. Οπως και αυτοί, έχω την πολυτέλεια της επιλογής και επιλέγω να είμαι ασφαλής. Προς το παρόν.

Αυτή θα είναι μια χρονιά επιλογών. Δισεκατομμύρια άνθρωποι σε δεκάδες χώρες θα προσέλθουν στις κάλπες. Πρέπει να στηρίξουμε πολιτικούς που βλέπουν τον πόλεμο της Ρωσίας όχι ως ενόχληση για τις οικονομίες τους, αλλά κατανοούν ότι η ανοχή σε ένα πολεμοκάπηλο κράτος είναι εκείνο που μας οδήγησε εξαρχής σε αυτή την κατάσταση.

Πρωτίστως, πρέπει να ξυπνήσουμε από τον λήθαργο της αδράνειας: αυτός ο πόλεμος είναι υπαρξιακός για όλους εμάς που θέλουμε να ζήσουμε σε έναν κόσμο που δεν θα κυβερνάται από την ωμή βία, αλλά από το κράτος δικαίου. Απαιτείται η κινητοποίηση ολόκληρης της ουκρανικής κοινωνίας, αλλά η νίκη απαιτεί επίσης διεθνή αλληλεγγύη. Οι Ουκρανοί δεν έχουν πλέον το προνόμιο να επιλέξουν αν θα είναι 30% πιο γενναίοι. Αυτή η επιλογή αφαιρέθηκε από τη Ρωσία. Πρέπει να είναι γενναίοι για να επιβιώσουν. Οι υπόλοιποι εξακολουθούμε να έχουμε αυτή την επιλογή. Καλύτερα να την κάνουμε σύντομα.

Η Ολέσια Κρόμεϊτσουκ είναι διευθύντρια του Ουκρανικού Ινστιτούτου του Λονδίνου και συγγραφέας του βιβλίου «The Death of a Soldier Told By His Sister» (2022, Hachette).