Το ζήτημα των μη κρατικών πανεπιστημίων

Η κυβέρνηση, και καλά κάνει, θα προχωρήσει με τον γάμο των ομόφυλων ζευγαριών. Δεν δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα, επιθυμεί να ρυθμίσει μια πραγματικότητα, αίροντας υφιστάμενες διακρίσεις λόγω φύλου και σεξουαλικού προσανατολισμού.

Ωστόσο, η απόφαση αυτή, παρά το γεγονός ότι το σχέδιο νόμου θα κατατεθεί στα τέλη του Φλεβάρη, έχει κυριαρχήσει στη δημόσια σφαίρα, με αποτέλεσμα τόσο το πολιτικό σύστημα όσο και τα ΜΜΕ να έχουν βάλει σε δεύτερη μοίρα άλλες αποφάσεις της κυβέρνησης, για τις οποίες έχουν ήδη παρουσιαστεί τα νομοσχέδια, όπως αυτό για τα «ελεύθερα» (sic) μη κρατικά πανεπιστήμια. Περισσότερο μας απασχολεί ποιος ή ποια θα ψηφίσει ή θα καταψηφίσει τον νόμο για τα ομόφυλα ζευγάρια και πολύ λιγότερο το ζήτημα της ανώτατης παιδείας στη χώρα μας.

Και τα δύο ζητήματα είναι σοβαρά, το ένα όμως έχει εργαλειοποιηθεί εις βάρος του άλλου.

Πολύ θα ήθελα σε ό,τι αφορά την ανώτατη εκπαίδευση να γίνει μια σοβαρή συζήτηση για το τι σημαίνει «ελεύθερο», «μη κρατικό» και «δημόσιο» πανεπιστήμιο.

Μια συζήτηση που αναγνωρίζει τα άλματα και τα επιτεύγματα των δημόσιων πανεπιστημίων τα τελευταία 30 χρόνια.

Μια συζήτηση που δεν αντιμετωπίζει όσους και όσες υπηρετούν στο δημόσιο πανεπιστήμιο ως οιονεί «τεμπέληδες», «απατεώνες» και «ανίκανους».

Αριστερός δεν είμαι. Υπηρετώ όμως το δημόσιο πανεπιστήμιο και ειλικρινά με ενοχλεί η δογματική προσπάθεια απαξίωσής του και θυμώνω με το σαχλό επιχείρημα ότι η ύπαρξη και λειτουργία «ελεύθερων», «μη κρατικών» πανεπιστημίων θα κάνει τα δημόσια πιο ανταγωνιστικά.

Τι μας λέτε;

Παρά τη μείωση του στελεχιακού τους δυναμικού (διδακτικού και ακαδημαϊκού), τα δημόσια πανεπιστήμια της χώρας μας λαμβάνουν υψηλή αξιολόγηση και εκτίμηση σε παγκόσμιο επίπεδο. Μέσα στο 2023, οι αιτήσεις των ξένων φοιτητών για σπουδές στην Ελλάδα ξεπέρασαν τις 1.000 και αφορούσαν κυρίως μεταπτυχιακά προγράμματα, τα οποία στο σύνολό τους φτάνουν τα 200 στα 24 πανεπιστημιακά ιδρύματα της χώρας μας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του οργανισμού Study in Greece, οι πρώτες πέντε χώρες από τις οποίες προέρχονται οι ξένοι φοιτητές στη χώρα μας από το 2021 έως το 2023 είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες (10%), η Γαλλία (10%), η Αλγερία (9%), η Τυνησία (9%) και η Γερμανία (7%). Τα αντικείμενα των σπουδών που επιλέγουν οι ξένοι φοιτητές είναι τα οικονομικά – διοίκηση (15%), οι ανθρωπιστικές επιστήμες (14%), η υγεία και η φαρμακευτική (11%), οι περιβαλλοντικές επιστήμες (10%) και οι γεωργικές επιστήμες (10%). Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του αμερικανικού ινστιτούτου Open Doors (2021-2022), η Ελλάδα «φιγουράρει» στην 8η θέση επιλογής των αμερικανών φοιτητών για σπουδές στο εξωτερικό.
Το μήνυμα είναι σαφέστατο: η ανώτατη εκπαίδευση στη χώρα μας θα γίνει πιο ανταγωνιστική μόνο όταν οι εκάστοτε κυβερνήσεις πάψουν να στηλιτεύουν τα δημόσια πανεπιστήμια. Το ζητούμενο είναι η διατήρηση και ενίσχυση των ήδη αξιόλογων και ανταγωνιστικών δημόσιων πανεπιστημίων.

Αυτό απαιτεί (α) απογραφειοκρατικοποίηση, (β) μείωση του κρατικού και κομματικού ελέγχου και (γ) ελευθερία κινήσεων στις εκπαιδευτικές και ερευνητικές διαδικασίες. Αυτή είναι η πρόκληση, όχι η ίδρυση και λειτουργία «ελεύθερων», «μη κρατικών» πανεπιστημίων.