Η Γάζα και {LF}η Ανατολική Μεσόγειος

Καθώς ο πόλεμος στη Γάζα συνεχίζεται χωρίς ορατό τέλος, διαπιστώνεται μια προφανής αδυναμία παρέμβασης της διεθνούς κοινότητας σε βαθμό που η επίκληση της έννοιας να ηχεί ειρωνικά. Αλλά πρέπει να μας εκπλήσσει; Η «διεθνής κοινότητα» δεν έχει καταφέρει να αλλάξει τίποτε σε ένα άλλο μέτωπο της Μέσης Ανατολής, τη Συρία, όπου ο εμφύλιος μαίνεται από το 2011 χωρίς ορατή λύση. Τίθεται λοιπόν ένα αυτονόητο (;) ερώτημα:

Για πόσο διάστημα μπορεί η επιφορτισμένη με τη διεθνή τάξη και ασφάλεια «συλλογικότητα» κρατών – Συμβούλιο Ασφαλείας ΟΗΕ, ΕΕ, ΝΑΤΟ – να αντέξει αυτό το κενό;

Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό. Αφορά τη διασφάλιση της παγκόσμιας τάξης. Αν αυτή δεν μπορεί να διασφαλισθεί από τη σημερινή ισορροπία δυνάμεων – Ευρώπη και Αμερική – θα αντικατασταθεί από κάποια άλλη με κυρίαρχο το ρόλο νέων δυνάμεων όπως η Κίνα.

Ας επικεντρωθούμε ωστόσο στην περιφερειακή ανισορροπία. Επηρεάζει η Γάζα την Ανατολική Μεσόγειο; Σαφέστατα, ναι. Ο πόλεμος έχει ανατρέψει τη διαδικασία συνεργασίας των κρατών της περιοχής που είχε ξεκινήσει με αμερικανική παραίνεση το προηγούμενο διάστημα. Οι παράμετροι είναι γνωστές: το Ισραήλ και η Τουρκία θα άφηναν πίσω την ψυχρότητα για να αποκαταστήσουν διπλωματικές σχέσεις και να αναζητήσουν δυνατότητες συνεργασίας στον ενεργειακό τομέα. Αυτή η προσέγγιση δεν θα ήταν διμερής. Το σχήμα που είχε συζητηθεί ήταν περιφερειακό με ενεργό ρόλο της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου. Θα είχε πιθανότητες επιτυχίας; Πιθανότατα αρκετές αφού εκτός από τις ΗΠΑ και η Ευρωπαϊκή Ενωση θα ήταν διατεθειμένη να βάλει πλάτη σ’ ένα φιλόδοξο πρόγραμμα που απέβλεπε στην απεξάρτησή της από τους ρωσικούς ενεργειακούς πόρους. Η προσέγγιση Ελλάδας – Τουρκίας θα πρέπει να αναλυθεί και υπ’ αυτό το πρίσμα. Το «πεντάγωνο» αυτό όμως είχε έναν πρωταγωνιστή, το Ισραήλ. Με το ξέσπασμα του πολέμου είναι αυτονόητο και αναμενόμενο το βάρος να δίνεται στον αγώνα εθνικής επιβίωσης. Αν συμφωνούμε ότι ο πόλεμος αυτός δεν έχει ούτε εύκολη έκβαση ούτε γρήγορη λήξη, θα πρέπει να δεχτούμε ότι η περιφερειακή ενεργειακή συνεργασία πάει στις καλένδες.

Θα μπορούσαν οι άλλες χώρες να προχωρήσουν χωρίς το Ισραήλ; Πολύ δύσκολα καθώς αυτό διαθέτει τα σημαντικότερα εξαγώγιμα αποθέματα. Θα ήταν ευχής έργο να βρεθεί πεδίο συνεργασίας Αιγύπτου – Ελλάδας – Κύπρου με την Τουρκία αλλά αυτό θα προϋπέθετε συμφωνία για ΑΟΖ, λύση ή «πάγωμα» του Κυπριακού με κάποια μαγική φόρμουλα, με άλλα λόγια στρατηγικές επιλογές που υπερβαίνουν τον εκλογικό ορίζοντα κυβερνήσεων. Και επιπλέον, υποστήριξη πολύ ενεργή από ΗΠΑ και ΕΕ. Και αυτή θα είναι είδος εν ανεπαρκεία το επόμενο διάστημα. Τόσο η Ουάσιγκτον όσο και οι Βρυξέλλες εισέρχονται σε φάση αστάθειας λόγω των παράλληλων εκλογικών τους αναμετρήσεων.

Ωστόσο, παρά τις αντιξοότητες, οι χώρες της Ανατολικής Μεσογείου θα πρέπει να αρχίσουν να εξοικειώνονται με «υπερβατικές λύσεις» που θα τη συνδέουν και με τη λύση που θα δοθεί στο Παλαιστινιακό αλλά και με την ισορροπία που αυτή θα επιφέρει (αν και εφόσον…) στον αραβικό κόσμο. Η συζήτηση έχει ξεκινήσει για περιφερειακά σχήματα συνεργασίας τύπου ΕΕ ή ΝΑΤΟ στην ευρύτερη περιοχή. Και οι χώρες που ανήκουν στους δύο οργανισμούς ανά δύο είναι η Ελλάδα, η Κύπρος και η Τουρκία. Η τελευταία δεν έχει κρύψει την πρόθεσή της για περιφερειακό ρόλο. Εμείς;

Η Ινώ Αφεντούλη είναι εκτελεστική διευθύντρια του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων.