Ευτυχισμένη ή παράδοξη χώρα;

Τελικά η Ελλάδα είναι μια ευτυχισμένη, δυστυχισμένη ή παράδοξη χώρα στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ); «Τα φετινά Χριστούγεννα ήταν ευτυχισμένα για την Ελλάδα. Οι οικονομικοί δείκτες είναι καλοί, οι προβλέψεις για τη χώρα ευοίωνες, η σχέση μας με την Τουρκία υπό έλεγχο…». Αυτά γράφει ο Ηλίας Κανέλλης στα «ΝΕΑ» (27/12). Αλλά εκτός από τη σχέση μας με την Τουρκία, που είναι όντως υπό έλεγχο, τα υπόλοιπα κατά πόσο ισχύουν; Με το τέλος του χρόνου η ΕΕ δημοσίευσε δέσμη στατιστικών δεδομένων (Eurostat, Ευρωβαρόμετρο) που προσφέρουν μια εικόνα (και) ως προς τη θέση της Ελλάδας (προσλήψεις, πραγματικότητα, τάσεις). Ετσι τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα είναι μια από τις τρεις λιγότερο ευτυχείς (ή περισσότερο δυστυχείς;) χώρες-μέλη της Ενωσης. Ειδικότερα στον δείκτη «Επίπεδο ικανοποίησης από τη ζωή» (life satisfaction), η Ελλάδα/Ελληνες καταγράφουν βαθμό 6,7 στην κλίμακα 0-10 και βρίσκονται στην 25η θέση της ΕΕ.

Μαζί με τη Γερμανία (6,5) και τη Βουλγαρία (5,6) εμφανίζονται να είναι οι τρεις λιγότερο ευτυχισμένες χώρες-μέλη της Ενωσης. Η πλέον ευτυχισμένη είναι η Αυστρία (7,9) με μέσο όρο για την Ενωση 7,1. Αλλα ευρήματα του Ευρωβαρόμετρου τείνουν να ενισχύσουν αυτή την αντίληψη. Ετσι ένα ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό, 63% των Ελλήνων, δηλώνει ότι δεν είναι ικανοποιημένο με τον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία στην Ελλάδα και ένα 54% στην Ευρωπαϊκή Ενωση. Ας σημειωθεί ότι η αξιολόγηση και του World Happiness Report (2023) κατατάσσει την Ελλάδα επίσης σε σχετικά κακή θέση (58η) με όλες τις άλλες χώρες-μέλη της ΕΕ (εκτός Βουλγαρίας) σε πολύ καλύτερη, ευτυχέστερη θέση!

Ποια είναι όμως η εικόνα σε ό,τι αφορά το συγκριτικό επίπεδο ευημερίας; Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ελλάδας ως ποσοστό του μέσου εισοδήματος της Ενωση (ΕΕ=100) αντιστοιχεί (2022) στο 67. Είναι δηλαδή κατά 33 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο από το μέσο εισόδημα της Ενωσης.  Η Ελλάδα καταλαμβάνει έτσι την προτελευταία θέση (26η) από πλευράς επιπέδου ανάπτυξης στην ΕΕ με τη Βουλγαρία στην τελευταία θέση (62). Ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η Τουρκία έχει ακριβώς το ίδιο επίπεδο κατά κεφαλήν εισοδήματος με αυτό της Ελλάδας συγκρινόμενο με τον μ.ό. της ΕΕ σύμφωνα πάντοτε με τη Eurostat (67%). Η πραγματική ατομική κατανάλωση στην Ελλάδα είναι 22 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από το μ.ό. της Ενωσης (78%). Ακόμη χειρότερα, η Ελλάδα είναι στην τρίτη χειρότερη θέση σε ό,τι αφορά το μέγεθος του πληθυσμού σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού με 26% (2022 – 2,7 εκατ. άτομα, 21,6% στην ΕΕ συνολικά). Ενας στους τέσσερις Ελληνες δηλαδή. Επομένως και από πλευράς επιπέδου ευημερίας, η συγκριτική εικόνα της Ελλάδας εμφανίζεται προβληματική.

Οι τάσεις ωστόσο εμφανίζονται θετικές και αυτό έχει τη σημασία του. Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ που τώρα είναι στο 67% βρισκόταν στο 62% το 2020, ενώ πτωτικές τάσεις καταγράφονται για την ανεργία, δείκτη φτώχειας κ.ά. Παράλληλα η κατάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, η ανάδειξη της Ελλάδας σε «χώρα της χρονιάς/2023» (brand name), η σταθερή βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών και άλλα ποιοτικά δεδομένα δημιουργούν την ισχυρή προσδοκία ότι η τάση σύγκλισης με την ΕΕ θα επιταχυνθεί με υψηλότερο ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης.

Η Ελλάδα παραμένει πάντως μια παραδοξότητα. Με τα παραπάνω στοιχεία και άλλες κοινωνικές στάσεις/attitudes (για μετανάστευση κ.λπ.) θα έπρεπε, εάν ακολουθούσε τη συνολικότερη ευρωπαϊκή δυναμική, να έχει ακροδεξιά δύναμη στον… προθάλαμο της εξουσίας. Κι όμως δεν έχει. Και ένα πολιτικό σύστημα  σε βαθιά αστάθεια, αντί σε πρωτόγνωρη για την Ευρώπη σταθερότητα!

«Ομορφη και παράξενη πατρίδα»…

Ο καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ, μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ και research assistant της LSE. Τελευταίο βιβλίο του «Ελλάδα: Ορίζοντας 2030. Οι προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης» (Εκδόσεις Παπαζήση)