Ο κύων και ο κυνισμός

Ο Μιχαήλ Μητσάκης έγραψε το 1890 ένα καταπληκτικό διήγημα με τίτλο «Θεάματα του Ψυρρή». Στην πυκνή αφήγηση, ένας τραυματισμένος, σφαγμένος σκύλος διασχίζει τρεκλίζοντας και αιμορραγώντας τους δαιδαλώδεις δρομίσκους της συνοικίας. Στάζοντας και σχεδιάζοντας ένα αιμάτινο ίχνος, ο ξεκοιλιασμένος σκύλος διεγείρει την περιέργεια των καφενόβιων, των κουτσαβάκηδων, των κυριών, των μαγαζατόρων, των κοριτσιών, των δικηγόρων του Κακουργιοδικείου, μέχρι να καταλήξει, ύστερα από τρεις ώρες επιθανάτιας περιπλάνησης. Με την αιματηρή και βασανιστική πορεία του σκύλου, το βουλιμικό πλήθος που τον παρακολουθούσε και το τέλος του, ο Μητσάκης ιχνογραφεί μια ολόκληρη τάξη πραγμάτων, ηθών και χαρακτήρων. Προχθές, 133 χρόνια μετά το διήγημα του Μητσάκη, αντιστράφηκαν οι όροι. Η 50χρονη γυναίκα, κατασπαραγμένη από εκπαιδευμένα επιθετικά σκυλιά στη Νεοχωρούδα Θεσσαλονίκης, τρέκλιζε αβοήθητη στον δρομίσκο, μέχρι που κατέληξε, στα χέρια του γιου της, σύμφωνα με τα ρεπορτάζ. Σχεδόν ως κινηματογραφική αφήγηση, ο μοναδικός άνθρωπος που θα μπορούσε να τη βοηθήσει, ο κηπουρός, δεν άκουγε. Ο ιδιοκτήτης των εκπαιδευμένων σκυλιών – δραστών ομνύει για την πραότητά τους. Μια διαφορετική από του συγγραφέα όραση της πόλης. Ερημιά και βία. Ο σκύλος χάσκι Ολιβερ κακοποιήθηκε μέχρι θανάτου στην Αράχοβα και δεν έχει αποκαλυφθεί ακόμα ο δράστης. Η πόλη ως Σιωπή.

Ο Θόδωρος Αγγελόπουλος στη σημαντική ταινία του «Ταξίδι στα Κύθηρα» του 1984 δείχνει τον παλιό κομμουνιστή πρόσφυγα (τον ερμήνευε ο Μάνος Κατράκης), που επέστρεψε στην Ελλάδα με τη μεταδικτατορική αμνηστία, να χαϊδεύει τρυφερά τον πιστό σκύλο του, που μετά τόσα χρόνια τον αναγνώρισε. Τον ονόμασε Αργο, σαν τον σκύλο του Οδυσσέα που, αφού τον γνώρισε, ξεψύχησε αμέσως μετά την επιστροφή του στην Ιθάκη.

Ο Χίτλερ μισούσε τον κόσμο, λάτρευε τη σκύλα του Μπλόντι. Στο τέλος, πριν αυτοκτονήσει με την Εύα Μπράουν, δηλητηρίασε την Μπλόντι για να μην πέσει στα χέρια των μπολσεβίκων (να σημειώσουμε ότι η σύζυγος του Γκέμπελς, Μάγδα, τον Μάιο του 1945 δολοφόνησε με δηλητήριο τα έξι παιδιά της για να «μη ζήσουν σε έναν κόσμο χωρίς εθνικοσοσιαλισμό»).

«Να μην ξεχάσουμε και το μνημείο του Ντικ», έγραψε για τον σκύλο των εξορίστων της ομάδας του Μούδρου Λήμνου ο Γιάννης Ρίτσος στον «Πέτρινο χρόνο» του. «…Ενα μνημείο για τον Ντικ – ένας πέτρινος σκύλος με φαρδιά καπούλια, με δυο σταγόνες αφοσίωση στα μάτια, μ΄ ανασηκωμένο το πάνω του χείλι, δείχνοντας το ζερβί του δόντι, έτοιμος να δαγκάσει τον αστράγαλο της νύχτας».

Ο δικός μου Ντικ ήταν ο πιο υπομονετικός απ΄ όλους τους ομιχλώδεις των αφηγήσεων. Τον πείραζα, του τράβαγα τα αφτιά, τον έκανα καβάλα, τάχα μου άλογο, ποτέ δεν δάγκωσε. Δεν με συνεριζόταν. Θα σκεφτόταν «ένας χαζός, μικρός, ενοχλητικός, αλλά υπομονή, θα μεγαλώσει».

Ο κυνισμός έχει καταλάβει ένα αδυσώπητο, βουλιμικό κοινό, που βλέπει εξίσου απομακρυσμένα τις τραγωδίες, τις τερατωδίες, τις τρυφερότητες, την αγάπη, με ένα μείγμα ταύτισης και αποστροφής. Ενα κοινό που αρκείται, φοβάμαι, σε έναν χειρισμό, σε έναν επιδέξιο ελιγμό κυνοφιλίας και κυνοκτονίας, αποφυγής σε κάθε περίπτωση της περίσκεψης, ένα κοινό παγερής χειριστικότητας. Παρκάρει τη συμπόνια για την κατασπαραγμένη 50χρονη, για το κακοποιημένο χάσκι, για τις μνήμες που διασώζει η ποίηση, πίσω από μια συναισθηματική νωχέλεια, μια ιδεολογική, εν τέλει, υπολειτουργία.

Ο Δημήτρης Σεβαστάκης είναι ζωγράφος, καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, ΕΜΠ