Η κατάργηση οδηγεί σε Ευρώπη δύο ταχυτήτων

Το ζήτημα της κατάργησης της ομοφωνίας στις αποφάσεις της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής δεν είναι καινούργιο. Το θέτουν τακτικά οι μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, με προεξέχουσα τη Γερμανία – και τους δορυφόρους της –, με βάση το επιχείρημα να μη γίνεται η ΕΕ όμηρος των κρατών – μελών που θέλουν να παραλύουν την ευρωπαϊκή εξωτερική και αμυντική πολιτική. Επανήλθε πρόσφατα στην επικαιρότητα με οριακή απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου υπέρ της κατάργησης του βέτο στο πλαίσιο της αναθεώρησης των συνθηκών της ΕΕ.

Το δίλημμα είναι σημαντικό για μικρότερες χώρες, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος. Μια μετεξέλιξη της ΕΕ σε ένα είδος «ομοσπονδιακού κράτους» θα ήταν προφανώς ευχής έργο για Ελλάδα και Κύπρο. Εάν η κατάργηση του βέτο οδηγούσε σε ένα τέτοιο αποτέλεσμα, θα ήταν προς το συμφέρον τους.

Δυστυχώς αυτό το ευνοϊκό σενάριο δεν έχει καμία ελπίδα να πραγματοποιηθεί στο ορατό μέλλον, και αυτό δεν οφείλεται στην ύπαρξη του βέτο αλλά σε δομικά αιτία. Τα γεωπολιτικά συμφέροντα των 27 κρατών – μελών δεν συμπίπτουν, αλλά αντίθετα αποκλίνουν, ούτε βέβαια είναι κοινές οι προκλήσεις και οι απειλές που καλούνται να αντιμετωπίσουν. Ταυτόχρονα οι κάτοικοι των χωρών της ΕΕ αισθάνονται πρώτα Ούγγροι, Ιταλοί, Ισπανοί, Πολωνοί κ.λπ. και έπειτα Ευρωπαίοι. Τα ευρωπαϊκά έθνη διατηρούν την ταυτότητα και αυτοτέλειά τους και ούτε καν έχει αρχίσει να οικοδομείται κάποια κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα που θα υποσκελίσει την εθνική ταυτότητα στο προβλεπτό μέλλον. Πρέπει λοιπόν να συνειδητοποιήσουμε ότι η δημιουργία «Ηνωμένων Πολιτειών της Ευρώπης», παρότι ήταν ακριβώς το όραμα των πατέρων της ευρωπαϊκής ενοποίησης αμέσως μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, έχει πλέον καταστεί πολιτική χίμαιρα.

Αν η πιο πάνω ανάλυση είναι σωστή, τότε το να συναινέσουν η Ελλάδα και η Κύπρος να απεμπολήσουν τα πλεονεκτήματα που τους δίνει το δικαίωμα αρνησικυρίας θα ήταν αυτοκαταστροφικό. Η Ελλάδα και η Κύπρος είναι κράτη «πρώτης γραμμής» που αντιμετωπίζουν μια αναθεωρητική Τουρκία. Η Κύπρος είναι το μόνο κράτος στην ΕΕ του οποίου έδαφος τελεί υπό κατάληψη, ενώ η Ελλάδα είναι το μόνο κράτος της ΕΕ που τελεί υπό καθεστώς απειλής πολέμου.

Η μεγαλύτερη άλλωστε επιτυχία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής τον τελευταίο μισό αιώνα (δηλαδή η είσοδος της διαιρεμένης Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ενωση παρά τη σφοδρή αντίδραση των μεγάλων δυνάμεων, όπως της Μεγάλης Βρετανίας και των συμμάχων της) οφείλεται στην απειλή βέτο να εκτροχιάσει τη μεγάλη ανατολική διεύρυνση της ΕΕ το 2004. Επίσης, η απειλή βέτο στην ευρωπαϊκή προοπτική των Σκοπίων συνέβαλε στην επίλυση του προβλήματος με τη Βόρεια Μακεδονία.

Ενδεχόμενη κατάργηση του βέτο θα δημιουργήσει μια Ευρώπη δύο ταχυτήτων και θα επιτρέψει σε ένα ηγεμονικό διευθυντήριο μεγάλων χωρών να επιβάλλουν τα συμφέροντά τους στις υπόλοιπες χώρες. Αυτό θα οδηγήσει σε τριβές και θα επιτείνει τις φυγόκεντρες τάσεις.

Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι ομότιμος καθηγητής Στρατηγικής στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς και συγγραφέας (με τον Κωνσταντίνο Κολιόπουλο) του βιβλίου «50 κανόνες στρατηγικής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις» (Αθήνα, Δίαυλος, 2023)