Να καταργηθεί εάν πρόκειται να επιβιώσει η ΕΕ

Η Ευρωπαϊκή Ενωση (ΕΕ) βρίσκεται ειδικά αυτό το διήμερο σε οριακή, κομβική, διλημματική κατάσταση. Μεταξύ αυταρχισμού και δημοκρατίας, πολέμου και ειρήνης, ολοκλήρωσης και απο-ολοκλήρωσης. Από τη μια μεριά πλήττεται καίρια η αξιοπιστία της, καθώς εμφανίζεται ανίκανη να αποφασίσει πάνω σε ζητήματα κρίσιμης γεωπολιτικής σημασίας όπως είναι η οικονομική στήριξη της Ουκρανίας και η έναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξη στους κόλπους της. Ενώ από την άλλη εκβιάζεται ανοιχτά από έναν ηγέτη, «τον δικτάτορα της Ενωσης», Β. Ορμπαν, πρωθυπουργό της Ουγγαρίας, να αποδεσμεύσει τις χρηματοδοτήσεις που είχε κατακρατήσει λόγω της παραβίασης βασικών κανόνων του κράτους δικαίου, δημοκρατίας, κ.λπ. (Και η Επιτροπή υπέκυψε ήδη στον εκβιασμό και απελευθέρωσε 10 από τα 31 παγωμένα δισ.)

Η όλη αυτή εξόχως δυστοπική παραλυτική κατάσταση οφείλεται στο γεγονός ότι το 20% των αποφάσεων λαμβάνονται με ομοφωνία, με τη συμφωνία δηλαδή και των 27 κρατών-μελών της (το 80% με ειδική πλειοψηφία – QMV) σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας. Το κάθε κράτος-μέλος δηλαδή έχει το δικαίωμα της αρνησικυρίας – βέτο (veto) στη λήψη των αποφάσεων. Μπλοκάρει. Στο 20% αυτό εμπίπτουν η διεύρυνση της Ενωσης με νέα κράτη-μέλη (π.χ. Ουκρανία, Δ. Βαλκάνια, Τουρκία κ.ά.), η αύξηση του μακροχρόνιου προϋπολογισμού της ΕΕ (MFF), η κοινή εξωτερική πολιτική και κοινή άμυνα, κ.ά. Και τον κανόνα της ομοφωνίας (βέτο) χρησιμοποιεί τώρα ο αυταρχικός Ορμπαν για «να μπλοκάρει» τόσο τη χρηματοδότηση (με 50 δισ. ευρώ) της Ουκρανίας από τον προϋπολογισμό της ΕΕ όσο και την έναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξή της στην ΕΕ. Αλλά το ίδιο απειλεί να κάνει και η δημοκρατική Ελλάδα – να μπλοκάρει την ενταξιακή διαπραγμάτευση της Αλβανίας εάν δεν διευθετηθεί σύμφωνα με τους κανόνες του κράτους δικαίου η υπόθεση Μπελέρη.

Επομένως είναι προφανές. Το βέτο παραλύει την Ενωση. Χρησιμοποιείται ως όπλο από ηγέτες κάθε χρώματος για θεμιτούς ή αθέμιτους λόγους. Θα πρέπει ως εκ τούτου να καταργηθεί εάν πρόκειται να επιβιώσει η ΕΕ ως ισχυρό δημοκρατικό σύστημα γεωπολιτικής εμβέλειας με την εξαίρεση ορισμένων αποφάσεων της κοινής άμυνας και εξωτερικής πολιτικής. Ενώ για τη διεύρυνση θα πρέπει να διατηρηθεί μόνο στην αποδοχή ή μη της αρχικής ενταξιακής αίτησης χώρας. Εννέα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων και η Γερμανία, και το ΕΚ υποστηρίζουν περίπου αυτή τη θέση. Τα υπόλοιπα δεκαοκτώ αντιτίθενται. Θέλουν βέτο, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Η συντριπτική πλειοψηφία δηλαδή, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει μεταρρύθμιση προς την κατεύθυνση αυτή (καθώς η κατάργηση της ομοφωνίας απαιτεί… ομοφωνία!).

Αλλά με βέτο και διεύρυνση σε 35 ή 37 κράτη-μέλη η Ενωση πολύ απλά θα παύσει να λειτουργεί ως δημοκρατικό γεωπολιτικό σύστημα που στοχεύει σε βαθύτερη ενοποίηση. Υπάρχουν αρκετές παραλλαγές κατάργησης του βέτο και υιοθέτησης της ειδικής πλειοψηφίας (με emergency brake κ.λπ.). Βεβαίως μια χώρα μπορεί να επιλέξει να κάνει αποχή και έτσι τα υπόλοιπα κράτη-μέλη να αποφασίσουν ομοφώνως (αυτό έγινε χθες με την αποχή Ορμπαν από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και επέτρεψε την ομόφωνη απόφαση για την ένταξη/διαπραγμάτευση της Ουκρανίας, κ.λπ.). Πάντως, ως ελάχιστον, θα μπορούσε να αφαιρεθεί το δικαίωμα βέτο τουλάχιστον από αυταρχικούς ηγέτες εντός Ενωσης, από ηγέτες δηλαδή που εμφανώς παραβιάζουν τόσο τους κανόνες δημοκρατίας, κράτους δικαίου όσο και τη διαπραγματευτική λογική της ΕΕ με την τροποποίηση του άρθρου 7 της Συνθήκης της Λισαβόνας.

Σε κάθε περίπτωση, η Ελλάδα οφείλει να σταθμίσει τα μακροχρόνια συμφέροντα και τη θέση της στην Ενωση. Δεν εξυπηρετούνται με τα βέτο κ.λπ. Εξυπηρετούνται με τη βαθύτερη ενοποίηση, στόχος που δεν προάγεται με το βέτο. Επομένως χρειάζεται μια στρατηγική αναπροσαρμογή πολιτικής.

Ο  καθηγητής Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ, μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ και research assistant του LSE