Η Κάλλας από τις παιδικές εκδόσεις έως τον Ντάριο Φο

Μία γυναίκα που κατάφερε να «μιλήσει» από πορτογαλικά έως κορεατικά και από αφρικάανς έως φαρσί. Ενας άνδρας που τη λάτρεψε με τόσο πάθος που επί δεκαετίες αναζητούσε οποιαδήποτε έκδοση σχετιζόταν με εκείνη: από περιοδικά και βιογραφίες έως βιβλία με συνταγές μαγειρικής και graphic novels, δοκίμια ή τελικά αντίτυπα, γραμμένα ακόμη και σε γραφή Μπράιγ.

Εκείνη δεν είναι άλλη από τη Μαρία Κάλλας. Κι εκείνος ο Ράινερ Μπένεντικτ Γκάγκελμαν, ένας φανατικός θαυμαστής της divina που κατάφερε να συγκεντρώσει σταδιακά από όλο τον κόσμο εκδόσεις που αφορούν το είδωλό του. Ο 75χρονος συλλέκτης που ζει στο Φράιμπουργκ της Γερμανίας δώρισε πέρυσι 1.800 έντυπα στην Εθνική Βιβλιοθήκη και μια επιλογή αυτών συνθέτουν την έκθεση «Εκδόσεις για την Κάλλας σε όλο τον κόσμο» που φιλοξενείται στο ισόγειο του ιδρύματος σε επιμέλεια της μουσειολόγου, καθηγήτριας στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου Ανδρομάχης Γκαζή με αφορμή τη συμπλήρωση 100 ετών από τη γέννηση της μεγάλης σοπράνο.

Και μπορεί εν πρώτοις μια έκθεση με εκδόσεις να μοιάζει όχι ιδιαιτέρως ελκυστική για το ευρύ κοινό. Μια ματιά και μόνο, όμως, στις οκτώ λιτές προθήκες του ισογείου, τις οποίες επισκεφθήκαμε χθες, 49 χρόνια ακριβώς από την τελευταία εμφάνιση της Κάλλας στο Σαπόρο της Ιαπωνίας, είναι αρκετή για να κερδίσει τον επισκέπτη. Κι αυτό διότι μπορεί να ανακαλύψει άρθρα περιοδικών της δεκαετίας του 1960, που έχουν κυρίως κοσμικό περιεχόμενο, ανάμεσά τους τα «Paris Match» και «Piano Time», με το άρθρο του εβδομαδιαίου περιοδικού «INCOM» να ξεχωρίζει: όχι επειδή στις φωτογραφίες η Κάλλας εμφανίζεται με μαγιό να απολαμβάνει μια βαρκάδα με τον Τζοβάνι Μπατίστα Μενεγκίνι, αλλά επειδή το μακροσκελές άρθρο που δημοσιεύτηκε σε έξι συνέχειες στις αρχές του 1961 με την υπογραφή της στενής φίλης της Κάλλας, Τζιοβάνα Λομάτσι, εξόργισε την υψίφωνο σε βαθμό που διέκοψε τις σχέσεις μαζί της. Να εντοπίσει τις μυθιστορηματικές βιογραφίες, κατά κύριο λόγο, της σοπράνο που μεταφράστηκαν σε γλώσσες όχι τόσο δημοφιλείς, όπως τα πολωνικά ή τα ρουμάνικα, τα κορεατικά ή τα αφρικάανς, γεγονός που μαρτυρά το παγκόσμιο ενδιαφέρον για τη ζωή, την καλλιτεχνική πορεία και την προσωπικότητα της Κάλλας.

Να ερευνήσει την κουζίνα των εκδόσεων, καθώς μπορεί να δει τις σημειώσεις και τις διορθώσεις πάνω στο τυπογραφικό δοκίμιο της πρώτης έκδοσης στα αγγλικά (2001) του βιβλίου του Νίκου Πετσάλη-Διομήδη – μία από τις πιο έγκυρες μελέτες για τη ζωή και την καριέρα της Κάλλας στην Ελλάδα, «Η άγνωστη Κάλλας». Ταυτόχρονα όμως να ανακαλύψει και την αγάπη της σοπράνο για τις ωραίες γεύσεις μέσα από τις εκδόσεις που συγκέντρωσαν τη συλλογή της από συνταγές μαγειρικής.

Θέατρο και πίνακες

Το κόκκινο εξώφυλλο που δεσπόζει σε μία από τις προθήκες περιέχει το θεατρικό «Μια ξεχασμένη Κάλλας» (2014) στο οποίο η Κάλλας διηγείται τη ζωή της σε δύο άνδρες. Το έργο φέρει την υπογραφή του νομπελίστα Ντάριο Φο και επρόκειτο να ανέβει με πρωταγωνιστές τον ίδιο και τη σύζυγό του Φράνκα Ράμε στην Αρένα της Βερόνας, αλλά τους πρόλαβε ο θάνατος της Ράμε και τελικά το έργο ανέβηκε στο Παρίσι το 2018. Η ερμηνευτική δεινότητα της Κάλλας ενέπνευσε τον ιταλό συγγραφέα να εκφραστεί και εικαστικά, όπως μαρτυρά ο κατάλογος της έκθεσης με έργα ζωγραφικής του «Ο Ντάριο Φο ζωγραφίζει τη Μαρία Κάλλας» στο μουσείο της Οπερας της Αρένας στη Βερόνα (2015).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει το φανζίν του Τζόνι Χιούστον που έβαλε στο επίκεντρο της ιστορίας του ένα από τα αγαπημένα σκυλάκια της Κάλλας, τον Τόι, ενώ ξεχωριστή ενότητα αποτελούν τα εικονογραφημένα βιβλία που απευθύνονται σε παιδιά και εφήβους και τα οποία έχουν εκδοθεί από την Ελλάδα έως τη Σαγκάη και από το Μιλάνο έως τη Σεούλ.

Πριν αποχωρήσει ο επισκέπτης από την έκθεση που έχει «ντυθεί» με φωτογραφίες που προέρχονται από το Μουσείο Μαρία Κάλλας αξίζει να αγγίξει τη διαδραστική οθόνη που λειτουργεί ως τελευταίο έκθεμα και να περιηγηθεί στον παγκόσμιο άτλαντα αγγίζοντας τις κουκίδες ώστε να αναδυθούν εξώφυλλά βιβλίων για την Κάλλας που έχουν εκδοθεί ανά τον πλανήτη και ανήκουν στη δωρεά Γκάγκελμαν προς την Εθνική Βιβλιοθήκη.