Ηταν κάποτε…

Τη Δευτέρα, 18 Δεκεμβρίου, στην Αίθουσα της Γερουσίας, το Ιδρυμα της Βουλής οργανώνει ημερίδα με θέμα τα πενήντα χρόνια από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου, και γενικότερα από τη Μεταπολίτευση. Ανάμεσα στα θέματα που θα προσεγγιστούν είναι και ο χώρος των εκδόσεων και των βιβλιοπωλείων κατά τα ύστερα χρόνια της δικτατορίας. Ενας από τους εισηγητές, ρωτώντας με για την εποχή εκείνη, της οποίας το εκδοτικό κλίμα και τοπίο περιγράφω στο «Μεταξύ Γουτεμβέργιου και Μαρξ. Τριάντα χρόνια με μολύβι 4Β και μοβ μαρκαδόρο» (1999, εκδόσεις ΥΠΟΔΟΜΗ), με ώθησε να ανασκαλέψω τη μνήμη μου αλλά και τα αρχεία μου. Εκεί, στα αρχεία μου, εντόπισα άτυπο κατάλογο βιβλιοπωλείων της δεκαετίας του 1970 τα οποία δυστυχώς δεν υπάρχουν πια. Εχουμε, λοιπόν, και λέμε:

Στη γωνία Σόλωνος και Σίνα ήταν η «Ενδοχώρα», με τον μακαρίτη Μάνο Μοσχονά να δεσπόζει με την παρουσία του. Εκεί δίπλα, το 1978, μεταφέρθηκε από τη Σταδίου και το ιστορικό «Βιβλιοπωλείον της Εστίας». Λίγο πιο πέρα στη Σόλωνος υπήρχε η «Gazette» των αδελφών Λούβρου, και όχι πολύ μακριά το βιβλιοπωλείο του μακαρίτη Γιάννη Κοντού και του Θανάση Νιάρχου. Πιο πάνω, στο Κολωνάκι, υπήρχε ο «Ελπήνωρ» στη Μηλιώνη (πριν η Μηλιώνη καταντήσει όπως κατάντησε με τα τραπεζοκαθίσματα), ο «Ρόμβος» στην Καψάλη, ενώ λίγο μετά προστέθηκε και το «Libro», στην αρχή της Πατριάρχου Ιωακείμ. Στην οδό Σίνα, μεταξύ Σόλωνος και Σκουφά, υπήρχαν η «Συνεργατική», «Το Βιβλίο, το Παιδί» της μακαρίτισσας Ελένης Παμπούκη, και παραδίπλα, στη Μασσαλίας, για ένα μικρό διάστημα, το «Κουρδιστό πορτοκάλι». Πιο κάτω στη Σόλωνος υπήρχαν οι Αφοί Τολίδη, που προηγουμένως είχαν την έδρα τους στην πλατεία Κολωνακίου. Στο κόμβο Ιπποκράτους και Ακαδημίας, υπήρχαν η «Γωνιά του Βιβλίου», ο Καραβίας, ο Βαγιονάκης, ο Βασιλείου (που τον έχει απαθανατίσει στο γνωστό ποίημά του ο Καρυωτάκης), ο «Βέγας» του Μανόλη Γλέζου (τόπος κυρίως πολιτικών συζητήσεων και ζυμώσεων και παρεμπιπτόντως βιβλιοπωλείο), ο Κωσταράκης, και στη λεγόμενη Στοά της Οπερας, το «Α-Ω», ο Θεοχαρίδης, καθώς και το βιβλιοπωλείο του ΕΚΚΕ (Επαναστατικού Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας), πρόδρομος της κραταιάς σήμερα «Πολιτείας». Στην Ασκληπιού, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται ένα από τα τμήματα της «Πολιτείας», υπήρχε η «Δωδώνη» του μακαρίτη Βαγγέλη Λάζου. Στη Σόλωνος, πιο κάτω από την Ασκληπιού, προς τα Εξάρχεια, υπήρχαν το βιβλιοπωλείο του επίσης μακαρίτη Στρατή Φιλιππότη, θρυλικής μορφής στον χώρο του βιβλίου, με την ιδιότητά του ως υπεύθυνου του βιβλιοπωλείου της «Εστίας», η «Πορεία» των αδελφών Κουτσιαύτη, το «Μήνυμα» της Χριστιανικής Δημοκρατίας, ο «Gutenberg», ο «Αίολος», το «Αστέρι». Κάπου εδώ θα πρέπει να σταματήσω όμως.

Θα επανέλθω, με βιβλιοπωλεία και άλλων δρόμων και περιοχών, αλλά και με περισσότερες πληροφορίες για το «βιβλιοπωλικό» τοπίο της εποχής.

Επιδόρπιο

Το 1960, στη δίκη των εκδόσεων Penguin για την πρώτη (!) αγγλική έκδοση του Εραστή της λαίδης Τσάτερλι (εκδομένου ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1920… στα ιταλικά και στα γαλλικά), ο δικαστής έθεσε σε μάρτυρα το ερώτημα: «Θα θέλατε να διαβάσει αυτό το βιβλίο η γυναίκα σας ή ο κηπουρός σας;».