Διαπιστώσεις και ερωτήματα για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις

Αν στόχος της Αθήνας στο χθεσινό Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας ήταν η επιβεβαίωση ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν εισέλθει σε ήρεμα νερά, τότε μπορούμε ήδη να διαπιστώσουμε ότι ο στόχος έχει επιτευχθεί.

Συνεχίζουν να παραμένουν σε εκκρεμότητα δύο μεγάλα ερωτήματα που δεν μπορούν να απαντηθούν προς το παρόν:  πόσο θα διαρκέσει η σημερινή νηνεμία και αν αυτό το κλίμα ύφεσης θα μπορέσει να οδηγήσει στην επίλυση και των ουσιαστικών προβλημάτων και διαφωνιών.

Είναι γεγονός ότι η βελτίωση του κλίματος δεν αποτελεί εγγύηση ότι δεν θα επανέλθουμε στις ταραγμένες περιόδους που ζήσαμε μέχρι πριν από μερικούς μήνες. Οσο οι θεμελιώδεις διαφορές παραμένουν άλυτες, ελλοχεύει ο κίνδυνος νέων εντάσεων. Η διάρκεια της σημερινής κανονικότητας δεν εξαρτάται μόνο από την Αθήνα αλλά και από τη συμπεριφορά της άλλης πλευράς. Θα ήταν άκρως παρακινδυνευμένο να προβλέψουμε τη διάρκεια των ήρεμων νερών. Δεν είναι μόνο ο απρόβλεπτος Ερντογάν· είναι πάνω από όλα η ρευστότητα  της διεθνούς σκηνής, ιδίως στην περιοχή μας, και οι αβεβαιότητες για την πορεία των σχέσεων της Τουρκίας με τη Δύση που αποτελεί καθοριστικό παράγοντα των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Η Αθήνα θα συνεχίσει να κάνει ό,τι μπορεί για να παρατείνει την περίοδο ήρεμων σχέσεων όχι μόνο γιατί έχει ίδιο συμφέρον για κάτι τέτοιο αλλά και διότι δεν πρέπει, σε καμία περίπτωση, να φορτωθεί την ευθύνη μιας ενδεχόμενης επιδείνωσης, κάτι που θα μπορούσε να διαβρώσει την αξιοπιστία μας απέναντι στους δυτικούς συμμάχους και εταίρους.

Το δεύτερο, και πιο σημαντικό ίσως ερώτημα, είναι αν η σημερινή κανονικότητα μπορεί να οδηγήσει, ή τουλάχιστον να συμβάλει σε οριστική επίλυση των θεμελιωδών διαφωνιών μεταξύ των δύο χωρών. Μια μερίδα αναλυτών υποστηρίζει ότι η επίθεση φιλίας του Ερντογάν δεν αποτελεί παρά μια κυνική τακτική κίνηση προκειμένου να αποσπάσει όσα επιδιώκει από τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση και ότι θα επανέλθει στην αναθεωρητική επιθετικότητα όταν κρίνει σκόπιμο. Δεν μπορούμε, ασφαλώς, να μπούμε στο μυαλό του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να μάθουμε ποιοι είναι οι ενδόμυχοι στόχοι του. Προς το παρόν όσες αμφιβολίες εκφράζονται για την πιθανότητα επίλυσης των διαφορών δεν μπορούν ούτε να διαψευσθούν ούτε να επιβεβαιωθούν. Θα ήταν όμως ιστορικό λάθος να μην προσπαθήσει η Ελλάδα να αξιοποιήσει το νέο θετικό κλίμα για την επίλυση των διαφορών ακόμα και αν δεν υπάρχει καμιά εγγύηση για την επίτευξη του στόχου. Η δημιουργία θετικής δυναμικής στις διεθνείς σχέσεις οδηγεί πολλές φορές σε απρόσμενα θετικά αποτελέσματα. Εξάλλου η προσπάθεια προώθησης φιλικών σχέσεων δεν σημαίνει ότι η χώρα μας δεν θα συνεχίσει να ετοιμάζεται ακόμα και για πιθανές αρνητικές εξελίξεις στις διμερείς σχέσεις.

Η αποτίμηση της επίσκεψης Ερντογάν στην Αθήνα και του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας θα ήταν ατελής αν δεν υπογραμμίζαμε τη σημασία των 15 συμφωνιών και μνημονίων συνεργασίας που υπογράφηκαν σε σημαντικά ζητήματα όπως ο τουρισμός με τη διευκόλυνση παροχής βίζας για Τούρκους που επισκέπτονται τα νησιά του Αιγαίου, η ενεργειακή συνεργασία, η συνεργασία στην καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και οι ανταλλαγές φοιτητών. Τέλος, θα ήταν παράλειψη να μην επαινέσουμε την άψογη διπλωματική προετοιμασία της επίσκεψης που σε τίποτα δεν θύμιζε το φιάσκο που ζήσαμε στην προηγούμενη επίσκεψη Ερντογάν στην Αθήνα στις 7 Δεκεμβρίου 2017.

ΥΓ: Το άρθρο αυτό γράφτηκε πριν από τη συνομιλία που συνηθίζει να έχει ο πρόεδρος Ερντογάν με τους τούρκους δημοσιογράφους που τον συνοδεύουν στο προεδρικό αεροπλάνο και σχολιάζει τα αποτελέσματα των επαφών του.

Ο Δημήτρης Κούρκουλας είναι ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ.
Διετέλεσε υφυπουργός Εξωτερικών και πρέσβης της Ευρωπαϊκής Ενωσης.