«Δεν υπάρχει ευτυχισμένη ουτοπία»

Κατά τη διάρκεια αυτής της συζήτησης που έλαβε χώρα σε κεντρικό ξενοδοχείο των Καννών, κατά το κινηματογραφικό φεστιβάλ της πόλης τον περασμένο Μάιο, ο Πολ Λάβερτι, εδώ και περίπου 30 χρόνια η «πένα» του βρετανού σκηνοθέτη Κεν Λόουτς, ξέσπασε, κυριολεκτικά, σε κλάματα. Προς στιγμήν δεν μπορούσε να αρθρώσει λέξη, χρειάστηκε να πιει λίγο νερό για να συνέλθει. Αυτή η σπαρακτική εικόνα ήταν απόρροια των αναμνήσεων του Λάβερτι σχετικών με τις δεκάδες ιστορίες τραγωδιών που είχε ακούσει ενώ έκανε την έρευνα για την τελευταία ταινία του Λόουτς, «Η τελευταία παμπ» (The old oak), που από σήμερα προβάλλεται στην Ελλάδα.

«Ζητώ συγγνώμη, αλλά είναι δύσκολο να φανταστείτε τι άκουσαν τα αφτιά μου κατά τη διάρκεια δημιουργίας αυτής της ταινίας», θα πει ντροπαλά ο Λάβερτι μόλις συνέρχεται. «Οσο σκέφτεσαι τον εφιάλτη που κάποιοι άνθρωποι χωρίς κανένα λόγο ζουν, κάποια στιγμή δεν αντέχεις και απλώς σπας. Εμαθα για μια μετανάστρια που συνόδευσε το παιδί της στο σχολείο και επιστρέφοντας σπίτι κρεμάστηκε. Τέτοια πράγματα…».

«Το ερώτημα που μας ενδιέφερε σε αυτήν την ταινία είναι αν θα μπορέσουν να βρουν έναν τρόπο ώστε οι δύο κοινότητες να καταλάβουν η μία την άλλη», θα πει ο Λάβερτι, ο οποίος την προηγούμενη εβδομάδα βρέθηκε στην Αθήνα για την πρώτη πανελλήνια προβολή της «Τελευταίας παμπ» στο Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου. «Αυτό από μόνο του θα μπορούσε να καταλήξει σε τραγωδία και, όπως είπα πριν, υπάρχουν όντως πολλές τραγωδίες. Αν όμως ασχολούμασταν μόνο με αυτές τις αρνητικές ιστορίες, τότε ελπίδα δεν θα υπήρχε πουθενά. Γιατί συγχρόνως, με αυτήν την ταινία, θελήσαμε να εξετάσουμε και την περίπτωση της ελπίδας, αυτή που ίσως να μην υπάρχει στο “Εγώ ο Ντάνιελ Μπλέικ”».

Ωστόσο, οι δύο συνεργάτες δεν ήθελαν να «εκβιάσουν» με τον παραπλανητικό τρόπο την ελπίδα. «Δεν μας ενδιέφερε η γροθιά σηκωμένη στον αέρα προς αναζήτηση της ευτυχισμένης ουτοπίας. Δεν υπάρχει ευτυχισμένη ουτοπία. Θέλαμε να μπούμε στην ουσία, στην πράξη, στον καθημερινό αγώνα. Και ναι, εκεί μπορεί να βρεθεί μια ελπίδα. Γιατί η ελπίδα είναι το πετρέλαιο της αλλαγής».

Σύμφωνα με τον Πολ Λάβερτι, η μεγαλύτερη δυσκολία στην παραγωγή της «Τελευταίας παμπ» ήταν η ανεύρεση των κατάλληλων ανθρώπων για τη διανομή των ρόλων. Μη επαγγελματίες ηθοποιοί που όμως θα ήταν σε θέση να κρατήσουν μια ταινία πάνω τους. Εξι μήνες διάρκεια είχε μόνο το κάστινγκ της «Τελευταίας παμπ», πριν δηλαδή τα γυρίσματα καν αρχίσουν. «Ο Κεν τούς είδε όλους, πάντα τους βλέπει όλους. Δεν του αρέσει να κόβει δρόμους. Ο κινηματογράφος είναι μια πολύ περίεργη υπόθεση. Οταν παρακολουθείς μια ταινία, είναι κάπως δύσκολο να καταλάβεις τι τρομερή δουλειά έχει γίνει πίσω της για να δημιουργηθεί όπως τη βλέπεις».

Από την εποχή των πρώτων κινηματογραφικών ταινιών τους («Το τραγούδι της Κάρλα», 1996, και «Το όνομά μου είναι Τζο», 1997), ο γεννημένος τον Απρίλιο του 1957 στην Καλκούτα της Ινδίας Πολ Λάβερτι (γιος ιρλανδής μητέρας και σκωτσέζου πατέρα) βρίσκεται ολοκληρωτικά «μέσα» σε κάθε ταινία του Κεν Λόουτς στην οποία έχει εργαστεί. «Δεν είναι ότι γράφεις το σενάριο και τελειώνεις εκεί», είπε. «Βρίσκομαι διαρκώς στους δρόμους, είμαι εκεί για τις έρευνες, για την προετοιμασία, για τα γυρίσματα, για τις νυχτερινές σκηνές, μετά για το μοντάζ, με μια λέξη για τα πάντα. Κάθε ταινία του Κεν είναι τόσο οργανικά φτιαγμένη και μέσα από τόσο συγκεκριμένες διαδικασίες που τη ζεις σε κάθε βήμα της ως το τέλος. Και έτσι πιστεύω ότι πρέπει να συμβαίνει».

Αποδιοπομπαίος τράγος

Στην «Τελευταία παμπ» δύο τραυματισμένες κοινότητες, των Σύρων και των Βρετανών, καλούνται να πλησιάσουν η μία την άλλη. «Αυτό που πρέπει να εξετάσει κανείς, να δει βαθιά μέσα στην ουσία του, είναι με ποιον τρόπο μπορεί κάτι τέτοιο να γίνει», είπε ο Λάβερτι.

«Πολύ δύσκολα, αν λάβουμε υπόψη τα όσα ακούσαμε και είδαμε. Γιατί πώς να βρεις κουράγιο όταν τα πάντα γύρω σου έχουν καταστραφεί, όταν έχεις χάσει τη δουλειά σου ή την οικογένειά σου; Αλλά την ίδια ώρα πώς να μην καταλάβει κανείς και τους ανθρώπους που βλέπουν τα ίδια τα σπίτια τους να καταλήγουν στους μετανάστες; Επομένως, πού βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα;

»Γιατί αν στη χώρα σου ήταν λυμένο το Στεγαστικό, τότε θα μπορούσαν να συνυπάρξουν οι μεν με τους δε. Με άλλα λόγια, δεν έχει νόημα να δαιμονοποιήσεις τους μετανάστες πιστεύοντας λανθασμένα ότι εκείνοι φταίνε για την κατάσταση. Πρέπει να καταλάβεις από πού ήρθαν. Ομως όχι. Η δαιμονοποίηση των μεταναστών βολεύει γιατί είναι η εύκολη λύση. Συμβαίνει στην Ελλάδα, συμβαίνει στην Αγγλία, στη Γαλλία, παντού. Αν όμως δεις τι συμβαίνει πραγματικά στις χώρες αυτές, πόσο κλονισμένο είναι το κοινωνικό τους σύστημα, θα δεις ότι τελικά οι τελευταίοι που φταίνε είναι οι μετανάστες. Οι μετανάστες είναι ο αποδιοπομπαίος τράγος για να καλύψουν οι κυβερνήσεις τα λάθη τους, την αδυναμία τους στον σχεδιασμό, την έλλειψη ενός καλού πλάνου που θα μπορούσε να διορθώσει πολλά πράγματα».