Ραντεβού μέχρι τη Χάγη

Η «Διπλωματία» του Χένρι Κίσινγκερ εξελίχθηκε τις τελευταίες δεκαετίες σε κάτι περίπου σαν Βίβλος για την εξέλιξη των διεθνών σχέσεων, αν και βασικός στόχος του ήταν να αναλύσει τη διαφοροποίηση της αμερικανικής διπλωματίας σε σχέση με όσα προϋπήρχαν και όσα εξελίσσονταν στη διεθνή σκηνή, παράλληλα με τη γιγάντωση των Ηνωμένων Πολιτειών. Σε αντίθεση με άλλους θεωρητικούς, η προσέγγιση του Κίσινγκερ βασίστηκε και στην προσωπική εμπειρία που αποκόμισε κρατώντας τα ηνία του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Οσα κι αν του καταμαρτυρούσαν, ο ορθολογιστής Κίσινγκερ αναγνώριζε ότι οι Αμερικανοί, προστατευμένοι τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα από το μέγεθος της χώρας τους και την απομόνωσή της, αλλά και λόγω του ιδεαλισμού και της δυσπιστίας έναντι του Παλαιού Κόσμου, επιδίωξαν να διαμορφώσουν ένα μοναδικό είδος εξωτερικής πολιτικής, βασισμένης στο πώς θα ήθελαν να είναι ο κόσμος και όχι στο πώς πραγματικά είναι. Ζυμωμένος και εν πολλοίς συνδιαμορφωτής μιας διπλωματίας κορυφής, ο Κίσινγκερ κρατούσε αποστάσεις από τους γενικούς κανόνες και αποφαινόταν ότι οι διαφορετικές κοινωνίες δημιουργούν διαφορετικούς τρόπους διεύθυνσης της εξωτερικής πολιτικής. Αλλιώς αντιμετωπίζεις τους Ρώσους, αλλιώς τους Κινέζους, αλλιώς τους Ευρωπαίους – αν βρεις κάποιον στο τηλέφωνο για να μιλήσει μέσα στη νύχτα για λογαριασμό ολόκληρης της Ευρώπης…

Η δική του προσέγγιση ίσως αποκτά μεγαλύτερο ενδιαφέρον την ώρα που Αθήνα και Αγκυρα επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, μακριά από εντάσεις και απειλές. Και είναι σαφές ότι, εκατέρωθεν του Αιγαίου, δεν είναι λίγοι εκείνοι που διατηρούν την καχυποψία και τις επιφυλάξεις τους για όσα θα εμφανιστούν στο τέλος αυτής της προσπάθειας. Σε έναν βαθμό, παίρνουν θέση στο μεγάλο πλάνο βασισμένοι σε μια δική τους εικόνα για το πώς θα ήθελαν να είναι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και όχι στο πώς πραγματικά είναι και εξελίσσονται.

Στην πραγματικότητα, καιρό τώρα στην ελληνική σκηνή διαγκωνίζονται δύο σχολές σκέψης με φόντο τα ελληνοτουρκικά – και υπερβαίνουν το στενό κομματικό πλαίσιο. Περισσότερο προκαλούν μια οριζόντια τομή στο κομματικό σύστημα, όπως αναδεικνύεται και από την «πατριωτική Αριστερά», στην οποία ομνύει πλέον ο Στέφανος Κασσελάκης για τον δικό του ΣΥΡΙΖΑ. Η μία πλευρά προκρίνει τους ανοικτούς διαύλους με την Αγκυρα και μια προσέγγιση που σε βάθος χρόνου και μέσα από εκατέρωθεν συμβιβασμούς θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια συμφωνία που θα έβαζε τέλος σε μια μακρά λίστα προβλημάτων. Η άλλη πλευρά θεωρεί ότι η προσέγγιση αυτή είναι αντίστοιχη της συνταγής του κατευνασμού που ιστορικά έχει οδηγήσει σε μεγέθυνση των προβλημάτων, ενίοτε και σε καταστροφικά αποτελέσματα. Θιασώτες του λατινικού «αν θες ειρήνη, να προετοιμάζεσαι για πόλεμο» («si vis pacem, para bellum»), η δική τους επιλογή βασίζεται σε ένα πλεόνασμα ισχύος και σε έναν ανταγωνισμό εξοπλισμών. Η ενίσχυση των πυρηνικών οπλοστασίων, άλλωστε, όπως είχε αποδεχθεί εν τέλει και ο Κένεθ Ουόλτζ, ένας άλλος φημισμένος θεωρητικός των διεθνών σχέσεων στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου, ήταν αυτή που διατήρησε την Ουάσιγκτον και τη Μόσχα σε μια ειρηνική τροχιά.

Επειτα από μια ταραγμένη διετία στα ελληνοτουρκικά, είναι προφανές ότι ο Κυριάκος Μητσοτάκης επενδύει στην προσέγγιση με την Αγκυρα, έστω κι αν δεν βάζει φρένο στο σχέδιο εκσυγχρονισμού και περαιτέρω θωράκισης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων. Εχοντας ως καταληκτικό σταθμό της νέας προσπάθειας τη Χάγη, τα ραντεβού με τον Ερντογάν θα είναι συνεχή – στο τρίτο ραντεβού μέσα σε πέντε μήνες, την Πέμπτη στην Αθήνα, θα γίνει συζήτηση ακόμη και για την επόμενη συνάντηση κορυφής. Στη βάση αυτή, οι δίαυλοι δεν θα περιοριστούν σε ένα κλασικό επιχειρησιακό επίπεδο, αλλά θα πρέπει να συνδέονται πρωτίστως με το πολιτικό πλαίσιο και τη διπλωματία. Το μήνυμα είναι ότι η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου ανέλαβε μια αποστολή, αφήνοντας την πρεσβεία στην Ουάσιγκτον για τη θέση τής – κατ΄ ουσίαν υπηρεσιακής – υφυπουργού Εξωτερικών που έχει κεντρικό ρόλο πλέον στον πολιτικό διάλογο με την Αγκυρα. Για τον Μητσοτάκη, τα ελληνοτουρκικά θα πρέπει προσεχώς να παραπέμπουν σε μια σχέση και όχι σε ένα πρόβλημα.