ΗχοΔύναμα

Αρθουρ Ροτζίνσκι, η Ορχήστρα του Κλίβελαντ: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στην COLUMBIA, SONY, 13 CD

Ενας μαέστρος φαινόμενο, με όλους τους δυνατούς τρόπους: από μοναδικός εκπαιδευτής ορχηστρών και εκπληκτικός μετασχηματιστής τους σε σπουδαία σύνολα ικανά να παράξουν μαζί του μουσική πάντοτε πρώτης γραμμής, μέχρι εξίσου μοναδικό… υπόδειγμα αυτοκαταστροφής, ασύμβατος ενίοτε με το περιβάλλον – το κάθε περιβάλλον τελικά – σε σημείο που να ιστορούνται απίθανα περιστατικά, όπως εκείνα της οπλοφορίας του την ώρα που βρισκόταν πάνω στο πόντιουμ και διηύθυνε: είχε την αγωνία ότι έπρεπε να είναι προετοιμασμένος μήπως κάποιος… τρελός από το κοινό αποφασίσει να τον πυροβολήσει.

Ο Αρθουρ Ροζίνσκι υπήρξε ένας και μοναδικός. Ομοιός του δεν υπήρξε ούτε και… αναμένεται να προκύψει. Σε συνέχεια της αντίστοιχης έκδοσης της SONY με τις ηχογραφήσεις του με τη Φιλαρμονική Ορχήστρα της Νέας Υόρκης, την οποία ανέλαβε φεύγοντας από το Κλίβελαντ, έρχεται τώρα αυτή με τις μακράν σπανιότερες ηχογραφήσεις του με την Ορχήστρα του Κλίβελαντ στο, μόλις δέκα ετών τότε, Σέβερανς Χολ: μία από τις πιο εντυπωσιακές αισθητικά και ακουστικά αίθουσες των Ηνωμένων Πολιτειών που χτίστηκε στην καρδιά της περιόδου της Great Depression, πριν από το New Deal του Ρούζβελτ, από τον πάμπλουτο Τζον Σέβερανς.

Ο Ροζίνσκι υπήρξε η ιδιοφυία που ακούει κανείς αμέσως, από τα πρώτα κιόλας μέτρα. Η ικανότητά του να πλάθει τον ορχηστρικό ήχο και να τον προσαρμόζει στις δομές με τις οποίες διαβάζει ένα έργο, είναι μία σφραγίδα που δεν μπορείς να την μπερδέψεις με κανενός άλλου μαέστρου. Ασφαλώς διακρίνεται η τοσκανινική επίδραση, αλλά όχι με αντιγραφική διάθεση – τουναντίον, ο Ροζίνσκι στέκεται με μία εντελώς δική του ηχητική κατασκευή που δεν έχει σε τίποτα να ζηλέψει ακόμα και από τον μέγα δάσκαλο της τέχνης του. Αλλωστε, εκείνος ήταν που τον έφερε στις Ηνωμένες Πολιτείες, μετά από τη σχέση που είχαν αναπτύξει στο Φεστιβάλ του Σάλτσμπουργκ. Στον απόλυτο ερμηνευτικό αντίποδα, νιώθει κανείς και τις επιδράσεις του δασκάλου του επίσης σπουδαίου Λέοπολντ Στοκόφσκι – και αυτή η παράμετρος προφανώς συμβάλλει στη μοναδικότητα του Ροζίνσκι.

Η Φιλαδέλφεια, το Λος Αντζελες, το Κλίβελαντ, η Νέα Υόρκη και το Σικάγο, όλες κορυφαίες ορχήστρες απ’ άκρη σ’ άκρη της Αμερικής ωφελήθηκαν τα μέγιστα από το πέρασμά του από αυτές, ιδίως από την ικανότητα του Ροζίνσκι να ανιχνεύει τα «κενά» στις τάξεις τους, να τα «κλείνει» με την προσθήκη των κατάλληλων μουσικών και, κυρίως, με πολύ αποτελεσματικές μεθόδους ερμηνευτικής ομογενοποίησης των ορχηστρών που πάντοτε τις παρέδιδε αρτιότερες απ’ ό,τι τις παρελάμβανε, χωρίς όμως αυτό να βοηθά στο να φεύγει με τον καλύτερο τρόπο. Επίσης, ο προγραμματισμός του από πλευράς ρεπερτορίου ήταν μία πολύ ενδιαφέρουσα υπόθεση. Οπως και άλλοι μαέστροι της περιόδου είχε το βλέμμα του στραμμένο και στη σύγχρονη παραγωγή της εποχής. Ομως ο Ροζίνσκι είχε πάντοτε το ένστικτο να αντιλαμβάνεται από την πρώτη ώρα το τι θα έμενε για πάντα ως αριστούργημα της μουσικής.

Στο Κλίβελαντ, απ’ όπου και οι εδώ μοναδικές και σπανιότατες μέχρι σήμερα ηχογραφήσεις με τον εντυπωσιακά καθαρό και υπέροχα επεξεργασμένο  ήχο, για τα δεδομένα της ηλικίας του βέβαια, ο Ροζίνσκι έμεινε σχεδόν επί έντεκα χρόνια, από το 1933 έως το 1943, προερχόμενος από το Λος Αντζελες. Ηταν κάτι σαν «προφήτης» του τι θα γινόταν αργότερα, όταν, από το 1946, η Ορχήστρα θα περνούσε στα χέρια του Γκέοργκ Σελ. Ο Ροζίνσκι έβαλε το Κλίβελαντ, με έτος ίδρυσης μόλις το 1918, για πρώτη φορά στο κάδρο των σημαντικών ορχηστρών. Και ο Σελ το μετέτρεψε, σύμφωνα με πλήθος κορυφαίους κριτικούς και μουσικούς, όχι απλώς στη σημαντικότερη ορχήστρα των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά, για μία μακρά περίοδο, του κόσμου.