Η πρώην καγκελάριος και η κρίση χρέους στην ευρωζώνη

Η Ανγκελα Μέρκελ έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη και κατάληξη της κρίσης χρέους στην ευρωζώνη. Αρχικά, υιοθέτησε την άποψη ότι το πρόβλημα ήταν κυρίως ελληνικό. Ετσι, όταν στις αρχές του 2010 εκδηλώθηκε η κρίση με την εκτίναξη των spreads, η Μέρκελ απέφυγε να κάνει δήλωση στήριξης της Ελλάδας. Σε αντίθεση με τον υπουργό Οικονομικών Στάινμπρουκ που στις 18 Φεβρουαρίου 2009 με δήλωσή του διασφάλισε την αποκλιμάκωση των spreads.

Η αρνητική στάση της απέναντι στην Ελλάδα οφειλόταν στο κλίμα που είχαν διαμορφώσει τα γερμανικά ΜΜΕ αλλά και στην προτεραιότητα που έδινε στις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις. Μέλημά της η νίκη του CDU στις εκλογές που θα διεξάγονταν τον Mάιο του 2010 στο κρατίδιο της Βόρειας Ρηνανίας. Ετσι, αρνήθηκε να απαντήσει θετικά στον πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου τον Μάρτιο του 2010, όταν της ζήτησε τη στήριξη των εταίρων.  Η στάση των εταίρων έναντι της Ελλάδας, κατά την άποψή της, έπρεπε να είναι αυστηρή, για να σταλεί μήνυμα και σε άλλες χώρες με δημοσιονομική χαλαρότητα.

Το αποτέλεσμα ήταν η Ελλάδα να έχει μεγαλύτερες απώλειες σε ΑΕΠ και θέσεις απασχόλησης από αυτές που αντιστοιχούσαν σε μια ορθολογική αντιμετώπιση των διαρθρωτικών προβλημάτων της οικονομίας και του δημοσιονομικού εκτροχιασμού της περιόδου 2004-2009. Ηταν τέτοια η επιμονή της που απειλούσε με περικοπές προγραμμάτων ΕΣΠΑ, στέρηση δικαιώματος ψήφου της Ελλάδας στην ΕΕ, παίρνοντας μια σκληρή απάντηση από τον πρωθυπουργό Γ. Παπανδρέου.

Οταν συμφώνησε να δημιουργηθεί ο μηχανισμός στήριξης της Ελλάδας, εναντιώθηκε στην αναδιάρθρωση χρέους και επέβαλε τη συμμετοχή του ΔΝΤ στο πρόγραμμα. Εκτιμούσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήταν ευάλωτη σε πολιτικές πιέσεις και μόνο το ΔΝΤ είχε τεχνογνωσία και ανεξαρτησία για την παρακολούθηση της υλοποίησης του προγράμματος.

Μετά την Ντοβίλ που επηρέασε αρνητικά τη στάση των αγορών έναντι της Ελλάδας, συμφώνησε τελικά σε επιμήκυνση του ελληνικού χρέους στη Σύνοδο Κορυφής του Ιουλίου 2011. Η αναδιάρθρωση του χρέους ήταν εκτός συζήτησης όσο στην ηγεσία της ΕΚΤ ήταν ο Τρισέ. Οταν ανέλαβε ο Ντράγκι, συμφωνήθηκε η αναδιάρθρωση.

Συμμετείχα σε τρεις συναντήσεις της με τον έλληνα πρωθυπουργό. Η πρώτη σε δείπνο στην Καγκελαρία στις 27 Σεπτεμβρίου 2011. Η μεγάλη μου έκπληξη ήταν όταν ο έλληνας πρωθυπουργός έθεσε ένα ερώτημα για το χρέος σταμάτησε αμέσως να μιλά και απάντησε ο κ. Σόιμπλε. Αργότερα έμαθα πως αυτή είναι η σωστή θεσμική στάση στη γερμανική πολιτική ζωή. Στη συνάντηση αυτή ο Γ. Παπανδρέου την ενημέρωσε ότι σκέφτεται να κάνει ένα δημοψήφισμα. Ετσι ερμήνευσα τη διαφορά στη στάση της στη δεύτερη συνάντηση στις Κάννες τον Οκτώβριο 2011 σε σχέση με τον Σαρκοζί που ενημερώθηκε μέσω διπλωματικών καναλιών. Η τρίτη συνάντηση ήταν με Σαρκοζί, Μέρκελ, Παπανδρέου και Χέρμαν βαν Ρομπέι. Θέμα συζήτησης το δεύτερο πρόγραμμα και η αναδιάρθρωση χρέους. Μέρκελ και Σαρκοζί συζητούσαν χωρίς να κοιτάζονται.

Στα όσα θα γραφούν για τον ρόλο της στην κρίση χρέους θα της αναγνωριστεί η διάσωση του ευρώ, η δημιουργία του Μηχανισμού Στήριξης που διεκδίκησε ο Γ. Παπανδρέου και η διασφάλιση της παραμονής της Ελλάδας στην ευρωζώνη, στόχος των ελληνικών κυβερνήσεων.

Η αδυναμία της να αναγνωρίσει έγκαιρα τις διαστάσεις της κρίσης χρέους, η υποβάθμιση των αδυναμιών στο θεσμικό πλαίσιο της ΟΝΕ και η αυστηρή στάση έναντι της Ελλάδας συνέβαλαν στην άνοδο του ευρωσκεπτικισμού στην ΕΕ αλλά και των αντισυστημικών πολιτικών δυνάμεων στον χώρο της Ακροδεξιάς και της Αριστεράς. Η ίδια σε προσωπικές συνομιλίες είχε εξομολογηθεί ότι οι καθυστερήσεις στη λήψη αποφάσεων την είχαν βοηθήσει στο να αποφύγει λάθη. Οχι εκτιμώ στην κρίση χρέους της ευρωζώνης.

Ο Φίλιππος Σαχινίδης είναι πρώην υπουργός Οικονομικών