Προβολές ισχύος ή Pax Mediterranea

Ακριβώς πενήντα χρόνια από την έναρξη του «πολέμου του Οκτωβρίου του 1973», γνωστού και ως «πολέμου του Γιομ Κιπούρ», στις 7 Οκτωβρίου 1973, η Χαμάς διάλεξε την 7η Οκτωβρίου 2023 για να πραγματοποιήσει τρομοκρατική επίθεση εισβάλλοντας στο Ισραήλ. Οπως τότε η επίθεση που ξεκίνησε η Αίγυπτος του Ανουάρ Σαντάτ επιχείρησε να ανατρέψει την ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή, έτσι και σήμερα η επίθεση της Χαμάς στοχεύει να ανατρέψει τα δεδομένα που είχαν δρομολογηθεί με στόχο τη σταθερότητα (συμφωνίες Αβραάμ) στην περιοχή της ευρύτερης Μέσης Ανατολής και της Ανατολικής Μεσογείου. Μια ειρήνη και σταθερότητα που είναι και σήμερα το ζητούμενο για τη Μεσόγειο.

Η 28η Νοεμβρίου έχει καθιερωθεί ως Ημέρα της Μεσογείου και είναι μια πρόσκληση για αναστοχασμό στην κληρονομιά της μνήμης και της κουλτούρας της Μεσογείου, μια πρόσκληση στους μεσογειακούς λαούς να αποκτήσουν ή να ανακτήσουν την πολλαπλή, επική, τραγική και εκπληκτική κληρονομιά τους. Η Ημέρα της Μεσογείου είναι πρόσκληση αποδοχής της μεσογειακής πολυμορφίας, όχι για να οδηγηθούμε ξανά στη διαίρεση, αλλά για να αναζητήσουμε την κατανόηση και εν τέλει την ένωση.

Ο κορυφαίος γάλλος στοχαστής Εντγκάρ Μορέν με τα κείμενά του για τη Μεσόγειο μας προτείνει για την ταυτόχρονη κατανόηση της ενότητας, της πολυφωνίας και των σημείων σύγκρουσης της Μεσογείου μια διαλογική σκέψη που να αποδέχεται ταυτόχρονα τη συμπληρωματικότητα και τον ανταγωνισμό. Κι αυτό, γιατί η Μεσόγειος είναι η θάλασσα της επικοινωνίας και της σύγκρουσης, η θάλασσα των πολυθεϊσμών και των μονοθεϊσμών, η θάλασσα του φανατισμού και της ανεκτικότητας.

Πριν από την έναρξη της συνόδου των ευρωμεσογειακών χωρών στην Αζαξιό της Κορσικής τον Σεπτέμβριο του 2020, ο γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν υπογράμμισε ότι η Γαλλία «βλέπει» τη Μεσόγειο ως θάλασσα όπου θα επικρατεί μόνο ειρήνη και σταθερότητα. «Pax Mediterranea» ήταν το λακωνικό μήνυμα του γάλλου προέδρου στο Τwitter, παραφράζοντας το περίφημο Pax Romana (ρωμαϊκή ειρήνη) που επικράτησε την εποχή της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Πράγματι, η Μεσόγειος είχε πάντα έναν πολιτικό ρόλο. Γιατί είναι ταυτόχρονα η θάλασσα που χωρίζει και ενώνει την Ευρώπη από την Αφρική, ένα σύνορο που κάποιοι θα επιθυμούσαν να ονομάσουν «φυσικό» ανάμεσα σε διαφορετικούς κόσμους, αλλά ταυτόχρονα και ένας γεωγραφικός χώρος με πολλές ενδείξεις ομοιογένειας. Αποτελεί επίσης, και κυρίως, τόπο ανταλλαγών και επαφών: εμπορικών, πολιτισμικών, ανθρώπινων…

Οι πολιτικές για τη Μεσόγειο καταδεικνύουν και χαράζουν μονοπάτια σκέψης σχετικά με την κατάσταση σε αυτό το θαλάσσιο σταυροδρόμι που όλοι θα ήθελαν να μπορούν να ονομάζουν Mare Nostrum, γράφουν οι Η. Laurens και Μ. Rey στο βιβλίο τους «Η Μεσόγειος σε αναζήτηση του εαυτού της» (εκδόσεις Μελάνι).

Η Μεσόγειος δεν είναι μόνο ιστορία και δεν ανέχεται τα πολύ στενά όρια. Ο βέλγος συγγραφέας Ζορζ Σιμενόν, επιχειρώντας να δώσει έναν ορισμό της Μεσογείου, γράφει στο ημερολόγιό του: «Η Μεσόγειος είναι μια απέραντη θάλασσα, χωρίς ακριβή όρια, με διάφορα ασαφή σημεία αναφοράς: η Τουλόν και ο στόλος της, η Νίκαια και το καρουζέλ της, η Νεάπολη και το ηφαίστειό της, ο Πειραιάς και ο Παρθενώνας, η Κορσική και απέναντι οι Αραβες, οι καμήλες και η άμμος» («Mare Nostrum. Hμερολόγιο». Στο περιοδικό «Το Δέντρο», τεύχος 228-229).

Για τον Σιμενόν, τη Μεσόγειο θα ήταν καλύτερα να την αποκαλέσουμε δρόμο. Αραγε και δρόμο ειρήνης;

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αν. καθηγητής Διεθνών Σχέσεων, Διεθνούς Πολιτικής και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης, πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Εχει επιμεληθεί το συλλογικό έργο «Mare Nostrum: Μετατοπίσεις ισχύος στον γεωπολιτικό χάρτη της Μεσογείου» (εκδ. Παπαζήση)