«Η Κάλλας μού έδωσε δύναμη και νόημα στη ζωή»

Το 1962, όταν ήσασταν 4 ετών, συναντήσατε τη Μαρία Κάλλας σε μια ταβέρνα στη Ζάκυνθο, όπου έτρωγε με τον Αριστοτέλη Ωνάση και σας τσίμπησε το μάγουλο. Αυτή η τρυφερή εικόνα θα λέγατε ότι ήταν ένας λόγος για να συνδεθείτε μαζί της μέσα από μια τόσο μεγάλη συλλογή;

Οταν άρχισα να μαζεύω ό,τι υπήρχε σχετικά με την Κάλλας και το έργο της, δεν είχα στο μυαλό μου να κάνω συλλογή. Κατέβαινα στο Μοναστηράκι, αγόραζα CD, βινύλια, βιβλία και φωτογραφίες – τότε δεν υπήρχε το Διαδίκτυο να τις μαζέψεις. Πήγαινα στους μεγάλους φωτογράφους και αγόραζα φωτογραφίες και από εκείνους. Οπως, ας πούμε, από τον Μανώλη Μεγαλοοικονόμου – έχει δώσει όλο του το αρχείο στο Μουσείο Μπενάκη –, από τον οποίο αγόρασα, έναντι κάποιων εκατομμυρίων δραχμών, όλες τις φωτογραφίες της Μαρίας Κάλλας.

Πόσα εκατομμύρια;

Είχα πάρει δύο φορές το αρχείο του, γιατί το έδωσα στο εξωτερικό για να με βοηθάνε οι άλλοι συλλέκτες, καταβάλλοντας 6,5 εκατομμύρια δραχμές. Πούλησα το οικόπεδο το 1990, εκεί όπου ήταν το σπίτι μου στη Ζάκυνθο και είχε καεί από λάθος του πατέρα μου. Είχαν καταστραφεί τα πάντα μέσα στο σπίτι, τα ωραία αντικείμενα, τα βενετσιάνικα έπιπλα που είχαμε καταφέρει να διατηρήσουμε ακόμη και μετά τον καταστροφικό σεισμό του 1953. Ηταν απωθημένο μου να ξαναφτιάξω ένα σπίτι που θα έχει αντίκες όπως αυτές που βλέπετε τώρα, γιατί σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον μεγάλωσα. Και αυτό με είχε διαμορφώσει.

Πότε άρχισε να σας γίνεται εμμονή η συλλογή;

Οταν συνειδητοποίησα ότι σε μια τόσο μεγάλη προσωπικότητα η χώρα της δεν της αποδίδει τις τιμές που της αξίζουν. Δεν ξέρω αν υπήρξα εμμονικός. Κάποτε είχα ακούσει ότι ο συλλέκτης καταντάει σχιζοφρενής στην προσπάθειά του να τα αποκτήσει όλα. Οταν επισκέφθηκα το σπίτι της στην Πατησίων, είδα το χερούλι της πόρτας της και για ένα δευτερόλεπτο σκέφτηκα να το ξεβιδώσω γιατί έβγαινε εύκολα. Ομως εκεί έβαλα ένα φρένο και την ίδια στιγμή συνειδητοποίησα ότι δεν είχα αρχίσει να με αρρωσταίνει αυτό το χόμπι. Πάντα είχα στο μυαλό μου ότι είναι αδύνατον να τα αποκτήσει κανείς όλα. Οταν έδωσα τη συλλογή στην Εθνική Λυρική Σκηνή, τους είπα ότι δεν έχει τελειώσει διότι υπάρχουν πολλά πράγματα τα οποία δεν τα έχω.

Οπως για παράδειγμα; Τι θα θέλατε ν’ αποκτήσετε;

Και άλλους δίσκους βινυλίου. Συνεχίζω να στέλνω στη Λυρική ακόμη ό,τι φτάνει στα χέρια μου. Ενα ζευγάρι έμαθαν για τη συλλογή, ζήτησαν το τηλέφωνό μου και επικοινώνησαν μαζί μου για να μου δώσουν έναν δίσκο της Κάλλας που είχε κυκλοφορήσει στη Ρωσία. Τον είχα εντοπίσει παλαιότερα και τον είχα βάλει στο μάτι. Και να που ήρθε η κατάλληλη στιγμή για να τον αποκτήσω. Μαζί με τον δίσκο αυτό μου έστειλαν και ένα 45άρι με άριες από τη «Νόρμα».

Η συλλογή σας τι περιλαμβάνει;

Δίσκους, εξώφυλλα περιοδικών, γράμματα, προγράμματα, εφημερίδες, βιβλία από όλο τον κόσμο. Πρόσφατα απέκτησα ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε στην Ιαπωνία, όπου τη λάτρευαν – μου στοίχισε 70 ευρώ για να το αγοράσω και 200 ευρώ τα μεταφορικά. Επίσης συνέλεξα από το Διαδίκτυο 11 εκατομμύρια φωτογραφίες, τις οποίες έχω σε σκληρό δίσκο. Εναν κράτησα εγώ και έναν τον δώρισα στη Λυρική.

Υπήρχαν πράγματα που αποχωριστήκατε με δυσκολία;

Βέβαια, όπως ένα βιβλίο ενός Γάλλου που περιέχει εκπληκτικές πληροφορίες για την πορεία της: πού τραγούδησε, πότε, τι κ.ά. Αυτό το αγόρασα ξανά. Νιώθω λίγο αποκομμένος από αυτό το σημαντικό κομμάτι της ζωής μου, τη συλλογή. Από την άλλη αισθάνομαι ότι λυτρώθηκα γιατί πήγε εκεί που έπρεπε. Και αυτό το οφείλω στον κ. Κουμεντάκη, ο οποίος με έπεισε να τα δώσω γιατί δεν είχα σκοπό να τα δωρίσω. Είχα κάνει μια άλλη διαθήκη για να τ’ αποκτήσει ένα μουσικό ίδρυμα – δεν θα ήθελα να το ονομάσω –, αλλά δεν φέρθηκε όπως εγώ θα ήθελα.

Γιατί αποφασίσατε να τα δώσετε τώρα;

Διότι φοβήθηκα για την υγεία μου. Επειτα από ένα ατύχημα που είχα έκανα πολλές αποτυχημένες εγχειρήσεις, 12 στο σύνολο. Η τελευταία ήταν πριν από δύο χρόνια, για να φύγει η μόλυνση η οποία είχε πάει στο κόκαλο. Κινδύνεψα να χάσω το πόδι μου. Αν έφευγα ξαφνικά από τη ζωή χωρίς να έχω μεριμνήσει για τη συλλογή, τι θα γινόταν; Πού θα κατέληγε; Ετσι αποφάσισα να τη δωρίσω στην Εθνική Λυρική Σκηνή.

Μια συλλογή που δημιουργήσατε με κόπο.

Και χωρίς να έχω την οικονομική δυνατότητα. Στερήθηκα πολλά πράγματα για να μπορώ να υποστηρίξω τη συλλογή μου. Η αλήθεια είναι ότι επεδίωξα να τη δημιουργήσω με ό,τι αφορά την τέχνη της και όχι προσωπικά αντικείμενα. Ενα φόρεμά της, για παράδειγμα, μπορεί να κοστίζει πάρα πολλά χρήματα. Ωφελήθηκα πολύ όταν πήρα τους δίσκους βινυλίου στα τέλη της δεκαετίας του ΄90, όταν σταμάτησε να κυκλοφορεί. Ανοίξανε οι αποθήκες της Ευρώπης και της Αμερικής με ολοκαίνουργιους δίσκους. Αλλά για να μπορέσω να είμαι συνεπής στο πάθος μου δεν απολάμβανα. Δεν έχω πάει ποτέ διακοπές στη ζωή μου. Την άδειά μου την έπαιρνα 15 Σεπτεμβρίου που έρχονταν τα κλαμπ συλλεκτών από την Ευρώπη και τους ξεναγούσα.

Βυθιστήκατε στον κόσμο της. Τι βρήκατε εκεί;

Συνειδητά από το 1992 και έπειτα άρχισα να συνδέομαι μέσα από ό,τι αποκτούσα και αφορούσε το έργο της. Απέκτησε νόημα και η ζωή μου, τη μεταμόρφωσε.

Τι άλλαξε;

Με ενέπνευσε η πορεία της γιατί ήταν μια γυναίκα – και σ’ εκείνη την εποχή – που άλλαξε τη μοίρα της. Πήρε τα ηνία της ζωής της. Με ενθουσίασε το γεγονός ότι ένα μικρό παιδάκι όπως ήταν εκείνη βρέθηκε στη δίνη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, έζησε σκληρές εικόνες – συσσίτια, τα κάρα να μαζεύουν τους νεκρούς –, βρήκε τη δύναμη να προχωρήσει και να γίνει αυτό που ξέρουμε όλοι. Προσπάθησε με νύχια και με δόντια. Οταν έκανα μια έκθεση στην Παλλήνη με τη συλλογή και έρχονταν τα παιδιά από τα σχολεία για να τη δουν, τους έλεγα πώς «ένα κοριτσάκι αδύναμο, που δεν είχε πού να στηριχθεί, κατόρθωσε να πάρει εφόδια, βγήκε στον κόσμο και τον κατέκτησε. Αυτό θα πρέπει να κάνετε κι εσείς».

Το περιγράφετε και συγκινείστε ακόμη.

Ναι, γιατί η Μαρία Κάλλας εμένα μου έδωσε δύναμη στη ζωή μου για να την αντέξω. Μεγάλωσα πολύ καλά, σ’ ένα νησί, τη Ζάκυνθο, που ήταν ένας παράδεισος. Η ομορφιά του τοπίου με ενδυνάμωσε και ανέπτυξε την αναγκαιότητα της αισθητικής στη ζωή μου. Οι γονείς μου προσπάθησαν – αν και δεν ήταν πολύ μορφωμένοι – να μου δώσουν όσο περισσότερα μπορούσαν. Η δουλειά μου δεν μου άρεσε. Ημουν ξενοδοχειακός υπάλληλος και ανακάλυψα μια διέξοδο, μια απόδραση. Δεν είναι λίγο.