Η Γκρέτα, η Γάζα και ένα χταπόδι

Μπορεί ένα λούτρινο χταπόδι να βάλει τέλος στην πολιτική καριέρα της άλλοτε αγαπημένης από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης Γκρέτα Τούνμπεργκ; Η σουηδέζα ακτιβίστρια, η οποία πριν από μερικά χρόνια έκανε τους ηγέτες όλου του κόσμου να στέκονται προσοχή μπροστά στις επιπλήξεις της για την αδιαφορία τους για το μέλλον της Γης, αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη κρίση στη δημόσια πορεία της. Ο λόγος είναι μια φωτογραφία που ανέβασε στο Διαδίκτυο όπου μαζί με άλλους νεαρούς κρατούσε πλακάτ με συνθήματα υπέρ της Γάζας και κατά του Ισραήλ. Δίπλα της, φαινομενικά ακίνδυνο και άσχετο με τη φωτογραφία, βρισκόταν ένα χταπόδι-παιχνίδι, το οποίο όμως ήταν αρκετό για να ανάψει φωτιές. Και αυτό γιατί το χταπόδι θεωρείται από πολλούς κρυφό σύμβολο του αντισημιτισμού από τις μέρες του Μεσοπολέμου, όταν οι προπαγανδιστικές γελοιογραφίες συχνά παρουσίαζαν τον «διεθνή σιωνισμό» με τη μορφή ενός χταποδιού που άπλωνε τα πλοκάμια του παντού.

Η Γκρέτα φυσικά διέψευσε αμέσως ότι προωθεί μυστική αντισημιτική ατζέντα, αυτό το επεισόδιο όμως δεν ήταν μεμονωμένο. Από την αρχή της νέας κρίσης στη Μέση Ανατολή, η ακτιβίστρια αφιερώνει πλέον περισσότερο χρόνο να υπερασπίζεται τους Παλαιστινίους και να κατηγορεί το Ισραήλ από το να μιλάει για το κλίμα. Σε μια πρόσφατη συγκέντρωση για το περιβάλλον στο Αμστερνταμ ξεκίνησε να μιλάει από την εξέδρα για τη Γάζα, με αποτέλεσμα το κοινό να δυσανασχετήσει. Ενας διαδηλωτής λέγεται ότι της φώναξε ότι είχε έρθει «για το κλίμα, όχι να λάβει μέρος σε πολιτική διαδήλωση». Μια ομολογουμένως παράξενη διατύπωση αν σκεφτεί κανείς ότι η κλιματική πολιτική είναι ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της επικαιρότητας σήμερα, αλλά ενδεικτικό της επιτυχίας που είχε μέχρι πρότινος το περιβαλλοντικό κίνημα να παρουσιάζει τους στόχους του ως υπερκομματικούς και ενωτικούς, με σλόγκαν όπως «η σωτηρία του πλανήτη» και «το μέλλον των παιδιών».

Το πέρασμα της Γκρέτα από τον ακτιβισμό για το κλίμα στον ακτιβισμό υπέρ της Γάζας αποτελεί μια άβολη υπενθύμιση ότι το περιβαλλοντικό κίνημα και η ατζέντα κατά της κλιματικής αλλαγής ήταν πάντα βαθιά πολιτικά ζητήματα με, σε μεγάλο βαθμό, συγκεκριμένο ιδεολογικό πρόσημο. Αυτό είναι προβληματικό για όσους είχαν πιστέψει στον στόχο της καταπολέμησης της κλιματικής αλλαγής ως κάτι που ξεπερνούσε διαχωριστικές ιδεολογικές γραμμές. Μέσα στην ειλικρίνειά της, η Γκρέτα αποκαλύπτει όμως ότι η περιβαλλοντική ατζέντα ποτέ δεν ήταν αποκομμένη από ευρύτερους πολιτικούς στόχους και ιδεολογικές οπτικές της κοινωνίας ή της διεθνούς πολιτικής. Χωρίς να υποτιμούμε φυσικά την ουσία του ζητήματος της κλιματικής αλλαγής, το δεδομένο είναι ότι αυτό ξεδιπλώθηκε στη δημόσια συζήτηση από συγκεκριμένους δρώντες που εκκινούσαν από συγκεκριμένο σημείο του ιδεολογικού φάσματος.

Στην πραγματικότητα, η πτώση της Γκρέτα δεν έχει να κάνει με τη στάση της για τη Γάζα – που ούτε αυτή είναι καταδικαστέα σε ό,τι αφορά την ουσία της. Οπως συμβαίνει συνήθως στην πολιτική, ιδιαίτερα στην εποχή της ελαφρότητας και της απολυτότητας των σόσιαλ μίντια από την οποία τόσο είχε επωφεληθεί στην περίοδο της ανόδου της η ίδια η Γκρέτα, η αφορμή της πτώσης μπορεί να φαίνεται ρηχή, όμως κρύβει πίσω της κάτι πιο βαθύ. Στην περίπτωσή της, αυτό είναι ότι η κλιματική ατζέντα πλέον δεν ενώνει αλλά, αντίθετα, μετατρέπεται σε μια κλασική πολιτική διαιρετική τομή, με υποστηρικτές και αντιπάλους. Με τις αντιδράσεις για τα κόστη και την επιβολή της πράσινης μετάβασης να πυκνώνουν στις δυτικές κοινωνίες, η περίπτωση της Γκρέτα έρχεται να δείξει ότι η καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής γίνεται πια ένα πολιτικό ζήτημα όπως όλα τα άλλα, ικανό να φτιάχνει πολιτικές καριέρες όσο και να τις καταστρέφει.