Η διαχείριση του γεωπολιτικού ανταγωνισμού ΗΠΑ – Κίνας

Αυτές τις μέρες πραγματοποιείται στο Σαν Φρανσίσκο η Οικονομική Σύνοδος των χωρών Ασίας – Ειρηνικού με τη συμμετοχή 21 χωρών της περιοχής που ελέγχουν το 60% του παγκόσμιου πλούτου. Το επιστέγασμα αυτής της συνόδου είναι η συνάντηση των ηγετών των δύο υπερδυνάμεων του πλανήτη, ΗΠΑ και Κίνας. Οι σινο-αμερικανικές σχέσεις είναι τεταμένες από το 2018. Ο μεταξύ τους ανταγωνισμός είναι ολοκληρωτικός, αφού έχει λάβει διπλωματικές, στρατιωτικές, οικονομικές, τεχνολογικές, πολιτικές και ιδεολογικές διαστάσεις. Οι ΗΠΑ θεωρούν ότι η Κίνα θέλει να γίνει περιφερειακός ηγεμόνας στη ραγδαία αναπτυσσόμενη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας και μετά παγκόσμιος ηγεμόνας, εκτοπίζοντάς τες από την πρωτοκαθεδρία του διεθνούς συστήματος. Παράλληλα, οι ΗΠΑ πρεσβεύουν ότι η Κίνα θέλει να εξαγάγει το τεχνο-αυταρχικό της μοντέλο στον υπόλοιπο κόσμο. Η Κίνα από την πλευρά της υποστηρίζει ότι οι ΗΠΑ θέλουν να εκτροχιάσουν την ανοδική της τροχιά, να αλλάξουν το πολιτικό της σύστημα, να την περικυκλώσουν και τελικά να τη διαλύσουν, όπως έκαναν με τη Σοβιετική Ενωση.

Με βάση το πιο πάνω γεωπολιτικό πλαίσιο δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που υποστηρίζουν ότι ο πόλεμος μεταξύ των δύο κολοσσών είναι αναπόφευκτος και ότι θα συντελεστεί μέσα στην τρέχουσα δεκαετία. Το φαινόμενο αυτό έχει ονομαστεί «η παγίδα του Θουκυδίδη» και επικεντρώνεται είτε στον κίνδυνο να χαθεί ο έλεγχος και οι δύο αντίπαλοι να οδηγηθούν σαν «υπνοβάτες» σε πόλεμο είτε στον κίνδυνο η κυρίαρχη δύναμη να μην επιτρέψει στην αναδυόμενη δύναμη να την εκτοπίσει προκαλώντας παρεμποδιστικό πόλεμο. Αυτοί οι κίνδυνοι έχουν ανεβάσει τη γεωπολιτική θερμοκρασία του πλανήτη στο κόκκινο. Στο Σαν Φρανσίσκο οι δύο ηγέτες προσπάθησαν να χαμηλώσουν τη γεωπολιτική θερμοκρασία και να δείξουν ότι μπορούν να διαχειριστούν τον ανταγωνισμό αναζητώντας ένα ελάχιστο πλαίσιο συνεργασίας που απομακρύνει την πιθανότητα πολέμου.

Είναι ξεκάθαρο ότι σε αυτές τις συναντήσεις δεν υπάρχει πιθανότητα να διευθετηθούν όλα τα αντικρουόμενα συμφέροντα των δύο πλευρών και να εξομαλυνθούν οι σχέσεις τους. Ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός είναι δομικός και θα συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες. Ομως τέτοιου είδους συναντήσεις δίνουν την ευκαιρία να ξεκαθαριστεί στο υψηλότερο επίπεδο τι θεωρούν ως κόκκινες γραμμές (δηλαδή αιτίες πολέμου) στις μεταξύ τους σχέσεις. Αυτό προϋποθέτει ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας που για τουλάχιστον δύο χρόνια είχαν ουσιαστικά διακοπεί. Οι δύο ηγέτες δεσμεύτηκαν να αποκαταστήσουν αυτή την επικοινωνία για να αποφεύγονται επικίνδυνες παρανοήσεις. Συζήτησαν επίσης για τις κόκκινες γραμμές της κάθε πλευράς. Για τις ΗΠΑ κόκκινη γραμμή θα ήταν η βίαιη προσάρτηση της Ταϊβάν. Για την Κίνα κόκκινη γραμμή θα ήταν η υποστήριξη των ΗΠΑ σε διακήρυξη ανεξαρτησίας της Ταϊβάν. Το θέμα αυτό είναι φλέγον γιατί σε δύο μήνες επίκεινται προεδρικές εκλογές στην Ταϊβάν, όπου οι δημοσκοπήσεις θεωρούν ως φαβορί για την προεδρία υποψήφιο που είναι σφοδρός υπέρμαχος της ανεξαρτησίας.

Οι δύο ηγέτες συζήτησαν επίσης τις συνέπειες των ανατρεπτικών τεχνολογιών (κυρίως της τεχνητής νοημοσύνης) στο πεδίο του στρατιωτικού ανταγωνισμού. Φαίνεται να έχει επιτευχθεί σύγκληση στο ότι σε κάθε διαδικασία χρήσης στρατιωτικών μέσων θα πρέπει στη λήψη αποφάσεων να εμπλέκεται ο ανθρώπινος παράγοντας. Προφανώς δεν συμφέρει καμία πλευρά να επέλθει κλιμάκωση από ανεξέλεγκτες ενέργειες αυτόνομων, αλγοριθμικά προγραμματισμένων ρομπότ.

Τέλος, οι δύο πλευρές φάνηκε να αναγνωρίζουν ότι όσο υπάρχει υπέρμετρο γεωπολιτικό ρίσκο επηρεάζεται αρνητικά η παγκόσμια οικονομία και άρα τα συμφέροντά τους. Κανείς δεν πρόκειται να επενδύσει αν επίκειται παγκόσμιος πόλεμος. Επίσης, και στις δυο πλευρές συμφέρει η αποφυγή οικονομικών κρίσεων που θα μπορούσαν να εκτροχιάσουν την οικονομική τους ευημερία και την πολιτική/κοινωνική σταθερότητα. Ολα τα πιο πάνω έδωσαν ένα ισχυρό κίνητρο και στους δύο ηγέτες να προσπαθήσουν να χαμηλώσουν επί του παρόντος τον γεωπολιτικό πυρετό.

Ο Αθανάσιος Πλατιάς είναι καθηγητής Στρατηγικής και έχει συγγράψει (με τον Βασίλειο Τρίγκα) το βιβλίο «Αποδομώντας την Παγίδα του Θουκυδίδη: Υψηλή Στρατηγική και Γεωπολιτικός Ανταγωνισμός ΗΠΑ – Κίνας» (εκδόσεις Δίαυλος, 2023)