Πενήντα ετών νιότη

Στον Νίκο Κωνσταντόπουλο

Πενήντα χρόνια σήμερα από την κορύφωσή της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Οσα χρόνια απείχε και η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 από την Εξέγερση (51 για την ακρίβεια). Κι όμως η πύκνωση των γεγονότων του ’73 που κατέληξε στην άγρια κρατική και στρατιωτική καταστολή παραμένει νέα, επίκαιρη, συγκινεί και οδηγεί ακόμη σε αντιπαραθέσεις εντός πλαισίου. Οι τελευταίες δεν αφορούν το αν η όλη Εξέγερση, δηλαδή ο αντιδικτατορικός αγώνας, είχε δίκιο ή συμβολή στο γκρέμισμα της χούντας. Αυτά είναι λυμένα για τους δημοκράτες.

Και απλώς έχει σημασία η περαιτέρω διερεύνηση των πιο άγνωστων πλευρών της όπως η μεγάλη σημασία των τοπικών συλλόγων, τα εργατικά σκιρτήματα και οι δράσεις που κλιμακώθηκαν για 6 χρόνια μέχρι την Εξέγερση, η σημασία του ξεσηκωμού των Μεγάρων, οι έξω από το Πολυτεχνείο (μόλις εξεδόθη η νέα, πλούσια εργασία του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη) αλλά ακόμη και το πολιτιστικό υπόστρωμα που υπόγεια αναπτύχθηκε από το 1967 αυτοτελώς και επηρέασε στο όλο κίνημα – εδώ και δεν είναι τόσο γραμμένο, απαιτείται να καταγραφεί η σπουδαία και καθοριστική στάση του Γιάννη Μαρκόπουλου. Το Πολυτεχνείο και άρα ο αντιδικτατορικός αγώνας, έχει νήματα, συνέχειες και ασυνέχειες. Από την αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη στη Γένοβα μέχρι το Κίνημα του Ναυτικού. Ρωγμές και χαραμάδες που υπήρξαν από την πρώτη στιγμή και που εμπόδισαν μια ευρεία νομιμοποίηση είτε της ίδιας της χούντας, είτε μιας παράξενης χουντοδημοκρατίας που ήθελε προς το τέλος ο Γεώργιος Παπαδόπουλος.

Το Πολυτεχνείο ως πυροδότης και τόπος συναντήσεων υπήρξε μια από εκείνες τις στιγμές που όλοι υπερβαίνουν τον εαυτό τους, που η ίδια η κίνηση των πραγμάτων καθορίζει το πλαίσιο.

Το Πολυτεχνείο θα πρέπει να ιδωθεί στον τόπο και τον χρόνο του, στις μεταβολές των τότε κοινωνικών στρωμάτων, στην επίδραση των μεγάλων ρευμάτων της Ευρώπης, στις νέες αναζητήσεις της Αριστεράς αλλά και να διερευνηθεί κι άλλο και η σημαντική συμμετοχή σε εκείνο το ρεύμα δημοκρατίας του Κέντρου και της δημοκρατικής Δεξιάς. Το κίνημα των έξω από την Ελλάδα, η αλληλεγγύη διαφόρων ξένων ηγετών, όχι πάντα επίσης της Αριστεράς, είναι παράγραφοι ή αυτοτελή κεφάλαια στην καταγραφή των γεγονότων.

Το Πολυτεχνείο όμως είναι πάντα το ίδιο το φοιτητικό κίνημα, ο βαθμός ωρίμασης στο εσωτερικό του, τα μικρά ή μεγάλα αλλά καθοριστικά γεγονότα που προηγήθηκαν όπως η απεργία των σπουδαστών υπομηχανικών του Μάρτη του ’72, η μάχη των φοιτητών κατά του Καταστατικού Χάρτη, ο νόμος 1347, το Πρώτο Πολυτεχνείο του Φλεβάρη του ’73, η πρώτη Νομική της 16ης Φλεβάρη, η 2η της 21ης του ίδιου μήνα, η τρίτη Νομική της 20ής Μάρτη (τα περιγράφει έξοχα στην «Ξεχασμένη κατάθεση» ο Σταύρος Λυγερός που ήταν εκ των πρωταγωνιστών). Ας κρατήσουμε και την παρουσία των δημοκρατών καλλιτεχνών στο τότε Θέατρο, μεγάλης σημασίας το δοκίμιο «Ολοι Μαζί Τώρα!» του αξέχαστου Γιώργου Κοτανίδη, εκ των αγωνιστών της εποχής. Πάνω από όλα το ρεύμα αντίστασης και το Πολυτεχνείο είναι λαμπρές στιγμές για τη χώρα, τη νεολαία της, τα ανακλαστικά της.

Παράγοντας που κινητοποιεί πάντα εκτός της μνήμης και των  βιωμάτων, όσων τα έζησαν και τα συνδιαμόρφωσαν κατ’ αρχάς και προφανώς, το παρόν και τις ποιότητες αυτού που ζούμε στον ενεστώτα χρόνο. Χρέος και προϋπόθεση.