«Ο καλύτερος πρωθυπουργός»

^«Ο Σημίτης ποτέ δεν κατάφερε να κερδίσει τη συμπάθεια των Ελλήνων, ούτε καν των ψηφοφόρων του κόμματός του. Ωστόσο αποδείχθηκε ένας από τους πιο επιτυχημένους πρωθυπουργούς στην ιστορία της Ελλάδας» έχει γράψει ο καθηγητής Ιστορίας Κώστας Κωστής για τον πολιτικό που τον λατρεύουν ή λατρεύουν να τον μισούν. Για κάποιους ήταν ο καλύτερος πρωθυπουργός της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, για άλλους το αντίθετο. Εχει φανατικούς υποστηρικτές και ορκισμένους εχθρούς. Η εκδήλωση προς τιμήν του άνοιξε ξανά τη συζήτηση για την ιστορική αποτίμηση του έργου ενός πρώην πρωθυπουργού, που υπονομεύτηκε από το ίδιο του το κόμμα, το οποίο υποβάθμισε επιτυχίες του και τελικά τον διέγραψε. Ακόμα και την περίοδο όμως που ήταν αρχηγός, δεν είχε τα χαρακτηριστικά της φυσιογνωμίας του ΠΑΣΟΚ.

Υπερέβη τις παθογένειες του κομματικού του χώρου και παρά το ότι μάλλον δεν έγινε ποτέ πραγματικός ηγέτης του ΠΑΣΟΚ, κατάφερε να ηγεμονεύσει σε ένα πολύ ευρύτερο ρεύμα, που υπό την άτυπη ηγεσία του κατάφερε να το κάνει πλειοψηφικό. Ο εκσυγχρονισμός, οι τεχνοκράτες, η φιλομεταρρυθμιστική πολιτική αντίληψη, όροι που επανέρχονται διαρκώς, εφαρμόστηκαν και εμπεδώθηκαν την περίοδο διακυβέρνησής του και μάλιστα σε ένα πολιτικό περιβάλλον απολύτως εχθρικό. Σε μια Ελλάδα του λαϊκισμού, της σπατάλης, του υπερθετικού βαθμού ήταν ο «λογιστής», ο «καθηγητής με το μπλοκάκι» στο οποίο σχεδίαζε μεθοδικά την εκπλήρωση μικρών και μεγάλων στόχων. Δεν ήταν χαρισματικός πολιτικός, υπό την έννοια ότι δεν συνάρπαζε τα πλήθη, δεν ήταν λαοπλάνος, έκανε σαρδάμ, μέχρι σήμερα μνημονεύεται το περίφημο «μακέτο». Ηταν όμως ο πρωθυπουργός που έκανε τις μακέτες έργα, μετατρέποντας την Ελλάδα από βαλκανική σε προηγμένη ευρωπαϊκή χώρα. Μετρό, Αττική οδός, αεροδρόμιο, Γέφυρα Ρίου – Αντιρρίου – έργα που προφανώς υλοποιήθηκαν υπό την πίεση των Ολυμπιακών Αγώνων, οι οποίοι όμως πιθανώς δεν θα είχαν τελεστεί τόσο υποδειγματικά, υπό άλλον ενορχηστρωτή. Προφανώς, και Τσοχατζόπουλοι, «εθνικοί κατασκευαστές» και «εθνικοί προμηθευτές», σε ένα περιβάλλον όμως στρεβλής λειτουργίας κομματικών μηχανισμών που – κακώς – δεν ήλεγχε σε ένα κόμμα που δεν «είχε». Ταυτόχρονα, ένταξη της Ελλάδας στο κοινό νόμισμα, ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ χωρίς λύση του Κυπριακού, συμφωνία της Μαδρίτης που άνοιγε τον δρόμο για βιώσιμη ειρηνική συνύπαρξη Ελλάδας – Τουρκίας, εξάρθρωση της 17 Νοέμβρη, επιτυχείς χειρισμοί στην κρίση του Ιράκ κατά τη διάρκεια της ελληνικής προεδρίας το 2003.

Με απολύτως διακριτή πολιτική ταυτότητα, είχε ξεκάθαρο αφήγημα για το μέλλον της χώρας. Το πολυζητημένο ασφαλιστικό Γιαννίτση, το οποίο αποτελεί κοινό τόπο πλέον ότι θα έλυνε πολλά προβλήματα που τελικά λύθηκαν επώδυνα μέσω των μνημονίων, αποτελεί λαμπρό παράδειγμα, έστω κι αν δεν κατάφερε να το περάσει, αφού είχε ακόμα και το δικό του κόμμα απέναντι. Οπως είπε στην ομιλία του «δεν ήταν πάντα εύκολο, στις αλλαγές υπάρχουν αντιστάσεις». Υπήρξαν όμως και αντιστάσεις που υπερέβη, όπως τις αλλοπρόσαλλες που συνάντησε στις ταυτότητες.

Το μακρινό 2001 που δεχόταν λυσσαλέες επιθέσεις από την Εκκλησία και κάποιους που έτρεχαν και έφτιαχναν λίστες με υπογραφές, ο Κώστας Σημίτης διεμήνυε ανυποχώρητος «για τις ταυτότητες δεν έχει λόγο η Εκκλησία, είναι αποκλειστική αρμοδιότητα της Πολιτείας».

Με ανεπιτήδευτη σεμνότητα, αστικούς τρόπους, πολιτική ευπρέπεια, προσωπική ηθική ακεραιότητα, που δεν αμφισβητείται ακόμα και από επικριτές του, στάθηκε απέναντι σε συντεχνιακά συμφέροντα, υπογραμμίζοντας το πραγματικό πολιτικό δίλημμα: Μεταρρυθμίσεις ή λαϊκισμός. Μίλησε για λιτότητα και έχασε από μία κυβέρνηση που εκτόξευσε τις δαπάνες από 45,8% στο 53,8% και το χρέος από 99,8% το 2004 στο 127,9% το 2009.

«Δεν προχωράς χωρίς σχέδιο, στόχο, πρόγραμμα. Προχωράς με ευρύτερες δυνατές συναινέσεις, συχνά κόντρα στο ρεύμα. Είναι το τίμημα που πρέπει να καταβληθεί. Γι΄αυτό παρά τα εμπόδια, δεν πρέπει να διστάζουμε» είπε στην ομιλία του.

Στην πραγματικότητα σε αυτήν την πολιτική νουθεσία συμπυκνώνεται ο τρόπος που πολιτεύτηκε ο ίδιος, είτε συμφωνεί κανείς μαζί του, είτε διαφωνεί. Τα υπόλοιπα θα τα κρίνει η Ιστορία.