Ο σοσιαλισμός των ηλιθίων

Η διαπίστωση ότι «ο αντισημιτισμός είναι ο σοσιαλισμός των ηλιθίων» αποδίδεται στον κορυφαίο γερμανό σοσιαλδημοκράτη Αύγουστο Μπέμπελ.

Πολλοί θεωρούν όμως ότι στην πραγματικότητα ανήκει στον Αυστριακό Φέρντιναντ Κρονάβετερ που ήταν επίσης σοσιαλδημοκράτης (αλλά στην Αυστρουγγαρία) την ίδια εποχή με τον Μπέμπελ.

Μικρή σημασία έχει. Η άποψη περί ηλιθιότητας του αντισημιτισμού ήταν τόσο διαδεδομένη στους σοσιαλδημοκρατικούς κύκλους πριν από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο ώστε το μπέρδεμα είναι ίσως κατανοητό.

Πολλά χρόνια αργότερα, ο κορυφαίος γάλλος ιστορικός και διανοητική μορφή της λεγόμενης «δεύτερης Αριστεράς» Ζακ Ζιλιάρ χρησιμοποιούσε μια ελαφρώς παραλλαγμένη διατύπωση.

Ο αντιαμερικανισμός, έλεγε, είναι ο σοσιαλισμός των ηλιθίων.

Ο λογικός μηχανισμός των δύο διατυπώσεων είναι κοινός – αν φυσικά υπάρχει λογική σε τέτοιου είδους μηχανισμούς…

Μια προκατάληψη ή μια ιδεοληψία ή ακόμη και μια απλή ηλιθιότητα μετατρέπεται σε ιδεολόγημα και στη συνέχεια σε πολιτικό επιχείρημα. Κι όπως συμβαίνει συνήθως οι ηλιθιότητες ποτέ δεν πεθαίνουν.

Αυτή τη στιγμή αναβιώνει στην Ευρώπη (ενδεχομένως και αλλού…) ένα κύμα αντισημιτισμού στο όνομα ενός προσχηματικού προοδευτισμού που τον νομιμοποιεί.

Φυσικά, κανείς αντισημίτης ή αντι-Εβραίος δεν θα το παραδεχτεί εύκολα μετά την τραγωδία του Ολοκαυτώματος. Αλλά αυτό δεν εμποδίζει την (έστω ύπουλη και υπόκωφη…) εξάπλωσή του αντισημιτισμού ή του αντιεβραϊσμού επιστρατεύοντας κάθε μορφής βάσιμες ή αβάσιμες επικλήσεις.

Ο φιλόσοφος Γιάκομπ Ρογκοζίνσκι παρατηρούσε πρόσφατα ότι «όλοι οι τρομοκράτες δικαιολογούνται ισχυριζόμενοι ότι θέλουν να αποκαταστήσουν μια αδικία» («Le Monde», 25/10).

Αλλά φυσικά καμία αδικία εις βάρος των Παλαιστινίων δεν αποκαθίσταται αν κάποιοι ζωγραφίζουν το άστρο του Δαβίδ έξω από σπίτια Εβραίων πολιτών στο Βερολίνο ή καίνε τάφους Εβραίων στη Βιέννη κι αλλού.

Ακόμη λιγότερο αν η Χαμάς δολοφονεί γυναικόπαιδα και μαζεύει ομήρους.

Η ίδια η ουσία του συνειρμού με την Παλαιστίνη ή τη Γάζα είναι βαθιά προβληματική.

Δεν με εκπλήσσει. Από την εποχή του παραδοσιακού αντισημιτισμού και του ναζισμού, η εγκληματική θεώρηση των πραγμάτων είχε παραληρηματικά και ανορθολογικά στοιχεία.

Να θυμίσω πως την εποχή του Μεσοπολέμου, ο Χίτλερ και οι ομοϊδεάτες του κατηγορούσαν τους Εβραίους ότι βρίσκονταν πίσω από τον μπολσεβικισμό στη Μόσχα και ταυτοχρόνως κινούσαν τα νήματα του παγκόσμιου καπιταλισμού στο Λονδίνο και τη Νέα Υόρκη.

Συγγνώμη αλλά αν οι άνθρωποι είχαν όντως καταφέρει κάτι τέτοιο, τότε δικαίως διεκδικούσαν την παγκόσμια κυριαρχία.

Προφανώς όμως το παραλήρημα δεν είχε καμία βάση. Και όπως σε όλους τους νοσηρούς μύθους, κεντρικό ρόλο έπαιζαν όχι μόνο οι προκαταλήψεις, ο φθόνος και η έφεση στη συνωμοσιολογία αλλά και η άγνοια.

Πόσες φορές έχω ακούσει την ανόητη διαβεβαίωση ότι «εγώ δεν είμαι αντισημίτης αλλά αντισιωνιστής!» από ανθρώπους που είναι καταφανώς αντισημίτες και απλώς αγνοούν ότι ο σιωνισμός είναι ένα κίνημα εθνικής χειραφέτησης του εβραϊκού λαού, λαϊκό, αντι-θρησκευτικό και ουσιαστικά αριστερόστροφο.

Αλλά εδώ δεν κάνουμε πραγματεία περί αντισημιτισμού, ούτε περί εβραϊκής ιστορίας, ούτε καν περί ηλιθιότητας. Η σχετική βιβλιογραφία είναι πλουσιότατη κι ο καθένας μπορεί να ανατρέξει.

Μπορούμε όμως να παρατηρήσουμε πως στον συλλογισμό του Μπέμπελ ή του Κρονάβετερ η διαχρονική σταθερά είναι «ο σοσιαλισμός». Κι εκείνο που εξελίσσεται είναι ό,τι τον μετουσιώνει κάθε φορά: ο αντισημιτισμός, ο αντιαμερικανισμός, ο αντιδυτικισμός σήμερα.

Δυσκολεύομαι να δεχτώ ότι το κύμα αντιεβραϊσμού που αναβιώνει στις μέρες μας είναι επειδή μερικές χιλιάδες ανισόρροποι πείστηκαν από τα «Πρωτόκολλα των Σοφών της Σιών», ένα πλαστό αντισημιτικό κατασκεύασμα της τσαρικής αστυνομίας στα τέλη του 19ου αιώνα.

Ούτε επειδή κατάφεραν να εντρυφήσουν στον δαίδαλο του Μεσανατολικού και βρήκαν ότι το δίκιο κρύβεται στα τούνελ της Χαμάς.

Υπάρχει ασφαλώς ο έντονος συναισθηματισμός και η συμπόνοια που γεννούν οι εικόνες του πολέμου – σε κανέναν δεν αρέσει ο πόλεμος…

Υπάρχει η κόπωση από μια ανοιχτή πληγή που δεν λέει να κλείσει εδώ και σχεδόν έναν αιώνα. Μη ρωτάτε ποιοι ευθύνονται γι’ αυτό: ευθύνονται όλοι.

Υπάρχει όμως κι ένας γενικότερος αντιδυτικισμός που τσουβαλιάζει το Ισραήλ ως προέκταση της Δύσης. Πέρα από την πολιτική του κάθε Νετανιάχου, του κάθε προκατόχου και κάθε διαδόχου του.

Και τον αντιδυτικισμό αυτόν τροφοδοτούν τρία διακριτά αλλά ενίοτε συμπορευόμενα ρυάκια.

Πρώτον, ο θρησκευτικός φονταμενταλισμός του Ισλάμ που ανασυγκροτήθηκε μέσα στον 20ό αιώνα επιστρατεύοντας τη Δύση ως εχθρό του.

Οι ταλαντεύσεις, οι αντιδράσεις και τα αντιδυτικά ξεσπάσματα του Ερντογάν είναι χαρακτηριστικά ενός ανθρώπου που ανατράφηκε στην παράδοση του «πολιτικού Ισλάμ» και μάλιστα σε μια από τις χειρότερες εκδοχές του.

Δεύτερον, τα αυταρχικά καθεστώτα που θεωρούν ότι απειλείται από τη Δύση η καθεστωτική υπόστασή τους, όπως ο Πούτιν και ο Σι.

Πέρα από μεγαλομανίες και μεγαλοϊδεατισμούς, η Δύση είναι γι’ αυτούς εχθρός επειδή είναι ένας άλλος κόσμος που δεν τους συμφέρει. Αναιρεί την ίδια τη λογική της ύπαρξής τους.

Τρίτον, οι «χρήσιμοι ηλίθιοι» των προηγούμενων.

Ο Λίο Στρος (ο φιλόσοφος) είχε παρατηρήσει κάποτε ότι ο Στάλιν θεωρούσε πως οι ηλίθιοι αποτελούν «κοινό είδος» και άρα ο «σοσιαλισμός» τους είναι καλό πράγμα. Γι’ αυτό λοιπόν πόνταρε στον αντισημιτισμό.

Η παρατήρηση είναι προφανώς χαριτωμένη αλλά και υπερβολική. Τον Στάλιν τον ενδιέφερε ελάχιστα ο σοσιαλισμός και πολύ η εξουσία του.

Αντιθέτως οι σημερινοί «χρήσιμοι ηλίθιοι» επικαλούνται συνήθως την ιδεολογία, τις αρχές ή τις αξίες τους. Για να καταλήξουν να υπηρετούν τη χειρότερη ατζέντα. Την ατζέντα της Χαμάς ή της Κα Γκε Μπε.

Κρίμα αλλά έτσι συμβαίνει πάντα. Ο δρόμος για την Κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις.