Το διεθνές δίκαιο και η Γάζα

Το δίκαιο του πολέμου ορίζεται κυρίως από τις Συνθήκες της Γενεύης του 1949. Το 1998 συστάθηκε από τον ΟΗΕ το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης για να δικάζει τα εγκλήματα πολέμου. Το Ισραήλ ήταν μεταξύ των κρατών που καταψήφισαν τη σύστασή του, με κύρια αντίρρησή τη συμπερίληψη στα εγκλήματα πολέμου της αναγκαστικής μεταφοράς πληθυσμού στα κατεχόμενα εδάφη. Το 2021 το Δικαστήριο αποφάσισε ότι έχει δικαιοδοσία στην Παλαιστίνη, τη Γάζα και τη Δυτική Οχθη, συμπεριλαμβανομένης της Ανατολικής Ιερουσαλήμ. Στο πλαίσιο της έρευνας το μεν Ισραήλ κατηγορείται για την ίδρυση παράνομων οικισμών και για παραβίαση του δικαίου του πολέμου κατά τις επιχειρήσεις στη Γάζα το 2014. Οι ένοπλες παλαιστινιακές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων η Χαμάς, κατηγορούνται για επιθέσεις εναντίον αμάχων και για τη χρήση Παλαιστινίων ως ανθρώπινων ασπίδων. Σύμφωνα με πρόσφατες δηλώσεις του γενικού εισαγγελέα, και τα εγκλήματα κατά τη διάρκεια του τωρινού πολέμου εμπίπτουν στη δικαιοδοσία της έρευνας αυτής.

Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπ. Νετανιάχου αντέδρασε στη διεξαγωγή της έρευνας κατηγορώντας το Δικαστήριο για «καθαρό αντισημιτισμό». Προφανώς δεν είναι έτσι. Η εφαρμογή δικαίου που έχει την αποδοχή της συντριπτικής πλειονότητας της παγκόσμιας κοινότητας επ’ ουδενί δεν μπορεί να θεωρηθεί αντισημιτική πράξη. Η διεθνής νομιμότητα, οι στοιχειώδεις κανόνες της ηθικής και η κοινή λογική υπαγορεύουν τα ίδια: καμία διαφορά δεν υπάρχει ανάμεσα σε ένα νεκρό παιδί από την Παλαιστίνη και ένα νεκρό παιδί από το Ισραήλ.

Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Χαμάς κατά αμάχων ασφαλώς συνιστούν παραβίαση του διεθνούς δικαίου. Το ίδιο όμως συμβαίνει και για τις επιθέσεις κατά αμάχων από το Ισραήλ, το οποίο επιπλέον βαρύνεται από τις υποχρεώσεις του ως κατοχικής δύναμης. Πέραν της γενικής πρόβλεψης του δικαίου του πολέμου για διάκριση μεταξύ μαχητών και αμάχων, δεσμεύεται από συγκεκριμένα άρθρα της Τέταρτης Συνθήκης της Γενεύης: Το άρθρο 14 για τα νοσοκομεία, το 49 για την απαγόρευση αναγκαστικής μεταφοράς πληθυσμού, το 53 για την απαγόρευση καταστροφής της περιουσίας, το 55 για την υποχρέωση παροχής τροφίμων, νερού και φαρμάκων, το 59 για τη διευκόλυνση παροχής ανθρωπιστικής βοήθειας μέσω ελεύθερων διαδρόμων. Το άρθρο 33 απαγορεύει απολύτως τη συλλογική ευθύνη. Η νομική και η πολιτική ουσία του προβλήματος συμπίπτουν: Και οι δύο λαοί, ο ισραηλινός και ο παλαιστινιακός, έχουν δικαίωμα στο κράτος τους και να ζουν εκεί με ασφάλεια και ειρήνη. Οσο ο ένας από αυτούς δεν έχει το δικό του κυρίαρχο κράτος, δεν μπορεί να υπάρξει μακροχρόνια ούτε ασφάλεια ούτε ειρήνη. Η Χαμάς και η ισραηλινή θρησκευτική Ακροδεξιά είναι αντίθετες στη συνύπαρξη των δύο κρατών και ενισχύουν η μία την άλλη με τον εξτρεμισμό τους. Η τελευταία εξελίχθηκε σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη το τελευταίο διάστημα, εξαιτίας και του πολιτικού τυχοδιωκτισμού του Νετανιάχου. Σύμφωνα με την έγκυρη ισραηλινή εφημερίδα «Χάρετζ», φέρεται να δήλωνε το 2019 σε στελέχη του Λικούντ τα εξής: «Οποιος θέλει να εμποδίσει την ίδρυση ενός παλαιστινιακού κράτους πρέπει να υποστηρίξει την ενίσχυση της Χαμάς (…). Αυτό είναι μέρος της στρατηγικής μας – να απομονώσουμε τους Παλαιστίνιους στη Γάζα από τους Παλαιστίνιους στην Δυτική Οχθη».

Η στρατηγική τού διαίρει και βασίλευε, η αντίληψη ότι το Ισραήλ μπορεί να προσφέρει ασφάλεια στους πολίτες του με στρατιωτικά μέσα αδιαφορώντας για το διεθνές δίκαιο, απομονώνοντας, περιθωριοποιώντας και καταπιέζοντας τους Παλαιστινίους, αποδείχθηκε αδιέξοδη ακόμη και με τους δικούς της όρους. Ο Νετανιάχου, γνωστός ως Mr Security, απέτυχε να προβλέψει και να εμποδίσει τη μεγαλύτερη επιχείρηση κατά της ασφάλειας της χώρας του.

Ο αρχιραβίνος της Συναγωγής Μπετ Ελοχίμ της Νέας Υόρκης σωστά έγραφε πρόσφατα στους «New York Times»: «Οποιοδήποτε σχέδιο προωθεί ένα μέλλον μόνο για έναν λαό στη γη της Παλαιστίνης, είτε τον παλαιστινιακό είτε τον ισραηλινό, είναι απάνθρωπο και ανήθικο».

Ο Γιώργος Κατρούγκαλος είναι καθηγητής Δημοσίου Δικαίου, πρώην ΥΠΕΞ και πρόεδρος της Υποεπιτροπής για τη Μέση Ανατολή και τον Αραβικό Κόσμο της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του Συμβουλίου της Ευρώπης