Οι ΗΠΑ σε έναν κόσμο συγκρουσιακής πολυμέρειας

^«Η Χαμάς και ο Πούτιν αντιπροσωπεύουν διαφορετικές απειλές, αλλά μοιράζονται ένα κοινό:  Αμφότεροι θέλουν να αφανίσουν πλήρως μια γειτονική τους δημοκρατία», υπογράμμιζε ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Τζο Μπάιντεν στο διάγγελμά του της περασμένης Παρασκευής. Μιλούσε για τους δυο πολέμους που έχουν κάνει κομμάτια ολόκληρο τον κόσμο, τόνιζε πως οι ΗΠΑ και η Δύση γενικότερα δεν θα εγκαταλείψουν την Ουκρανία και δεν θα γυρίσουν την πλάτη στο Ισραήλ. Γιατί «η αμερικανική ηγεσία είναι αυτή που διασφαλίζει τη συνοχή στον κόσμο, γιατί οι  συμμαχίες μας είναι αυτές που κρατούν εμάς, την Αμερική ασφαλείς». Το διάγγελμα Μπάιντεν συνοδεύτηκε από ένα «επείγον αίτημα» προς το Κογκρέσο για στήριξη των κρίσιμων εταίρων, της Ουκρανίας (61,4 δισ.) και του Ισραήλ (14,3 δισ.).

Σε έναν κόσμο συγκρουσιακής πολυμέρειας, οι δυο πόλεμοι που προκάλεσαν η Ρωσία και η Χαμάς, αποτέλεσαν «δώρο» για τους γεωπολιτικούς αντιπάλους των ΗΠΑ και απειλούν την ηγεσία τους και τη συνοχή του δυτικού κόσμου. Ειδικότερα στη Μέση Ανατολή, οι ΗΠΑ  βλέπουν το σιιτικό Ιράν να υποστηρίζει τη σουνιτική Χαμάς να προκαλεί  μια επικίνδυνη ανάφλεξη στην περιοχή προκειμένου να τορπιλιστεί τόσο η προσέγγιση Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας (συμφωνίες Αβραάμ) όσο και η βελτίωση των σχέσεων Ισραήλ – Λιβάνου μετά την ιστορική συμφωνία των δυο χωρών για τον καθορισμό  θαλασσίων ζωνών τον Οκτώβριο του 2022. Η συμφωνία αυτή είχε μειώσει αισθητά τον ρόλο της σιιτικής και φιλοϊρανικής οργάνωσης Χεζμπολάχ, η οποία μετά την επιδρομή της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου, ξαναβρίσκει «ρόλο» στον Λίβανο.

Σε αυτόν τον ασύμμετρο πόλεμο, ανάμεσα σε μια ισχυρή στρατιωτική δύναμη, το Ισραήλ και σε μια καλά οργανωμένη τρομοκρατική οργάνωση, τη Χαμάς, ο Μπάιντεν διαχειρίζεται καθημερινά ένα δύσκολο δίλημμα. Πρέπει να αποδεικνύει διαρκώς την αμέριστη στήριξη στο Ισραήλ αλλά θέλει να διασώσει τα φιλόδοξα σχέδιά του για τη Μέση Ανατολή και παράλληλα να προετοιμάσει την «ώρα της διπλωματίας». Επιδιώκει τη διασφάλιση της προστασίας των αμάχων, την αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας και την απελευθέρωση όλων των ομήρων. Θυμίζει με τη στάση του και τις δηλώσεις του πως το Ισραήλ πρέπει να χαράξει το όριο ανάμεσα στο δικαίωμα στην αυτοάμυνα και την απαραίτητη τιμωρία της Χαμάς και στη διόγκωση  της ανθρωπιστικής κρίσης.

Είναι βέβαιο πως ο διάλογος του προέδρου Μπάιντεν με τον Νετανιάχου δεν είναι εύκολος τουλάχιστον αυτή την περίοδο. Εξάλλου η κλίμακα της «απάντησης» που δίνει ο πρωθυπουργός του Ισραήλ συνδέεται πλέον με την πολιτική του επιβίωση, καθώς του χρεώνονται έλλειψη ετοιμότητας και υποτίμηση της Χαμάς, καθώς και τα μοιραία λάθη των μυστικών υπηρεσιών και των υπηρεσιών ασφάλειας που είχαν στραμμένη την προσοχή τους μακριά από τη Γάζα, μάλλον στη Δυτική Οχθη για καλύτερη προστασία των εποίκων. Ειδικοί στρατιωτικοί αναλυτές μιλούν για κατάρρευση μιας επιχειρησιακής αντίληψης όπως συνέβη και τον Οκτώβριο του 1973 με τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Εν ολίγοις, η επίθεση της Χαμάς της 7ης Οκτωβρίου με εκατοντάδες νεκρούς και ομήρους, είναι το αποτέλεσμα της σύζευξης μιας φανατικής ισλαμιστικής οργάνωσης και της λανθασμένης πολιτικής του Νετανιάχου, έγραφε πρόσφατα στη «Le Monde» o Eλί Μπαρναβί, πρώην πρεσβευτής του Ισραήλ στο Παρίσι και διευθυντής ερευνών του Ινστιτούτου Εθνικής Αμυνας. Για τον ισραηλινό διπλωμάτη, η μόνη λύση είναι τα δύο κράτη. Ομως το όραμα των Παλαιστινίων και των ισραηλινών δημοκρατών για ένα ανεξάρτητο παλαιστινιακό κράτος δεν μπορεί να υλοποιηθεί με όρους Χαμάς. Η Παλαιστινιακή Αρχή πρέπει να ανακτήσει τον ρόλο της ενόψει της «ώρας της διπλωματίας» που δεν θα αργήσει γιατί το πλαίσιο της επίλυσης πρέπει να είναι διεθνές. Δυστυχώς αυτές τις ώρες έχουμε μια ανησυχητική έλλειψη «ορατότητας» και μια δυναμική κλιμάκωσης.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής διεθνών σχέσεων και ευρωπαϊκής ενοποίησης. Πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου