Ολυμπιακών έργων το ανάγνωσμα

Καλατράβα ή ταλαιπωρία, και έπειτα από 20 χρόνια, σε κατάσταση ημικατάρρευσης, τα πανάκριβα ολυμπιακά έργα, με αποτυπωμένη την προχειρότητα, την κάκιστη κατασκευή, την εγκληματική τους διαχείριση μετά τους Ολυμπιακούς του 2004. Ευκαιρία να οδοιπορήσουμε κάποια κτίρια που χτίστηκαν για τους πρώτους Ολυμπιακούς και ακόμα κοσμούν την πόλη, ζωντανή απόδειξη της ευθύνης και φιλοπατρίας των προπάππων μας.

Το µοναδικό σκοπευτήριο που διέθετε στα τέλη του 19ου αιώνα η ελληνική πρωτεύουσα, εκτός των πρωτόγονων που υπήρχαν στις στρατιωτικές μονάδες, ήταν αυτό που βρισκόταν όπισθεν του στρατοπέδου του Πυροβολικού, το οποίο όμως δεν πληρούσε τις προϋποθέσεις για την επαρκή διεξαγωγή των σκοπευτικών αγωνισμάτων των Ολυμπιακών Αγώνων. Ετσι η ΕΟΑ, με τη σύμφωνη γνώμη και της ελληνικής Βουλής, αποφάσισε τη δημιουργία νέου στην περιοχή της Καλλιθέας. Η περιοχή αυτή βρισκόταν αρκετά μακριά, για την εποχή εκείνη, από την Αθήνα, αλλά συνεχώς εξελισσόταν και ήδη αρκετοί επώνυμοι Αθηναίοι την είχαν επιλέξει και είχαν κατασκευάσει τις οικίες τους εκεί, αφού η συγκοινωνία με την πρωτεύουσα διεξαγόταν με τον σιδηρόδρομο Αθηνών – Πειραιώς και με ιππήλατες άμαξες.

Το γήπεδο, στο οποίο κατασκευάστηκε το σκοπευτήριο, είχε έκταση 24.000 τετραγωνικών μέτρων και βρισκόταν επί της οδού Αθηνών – Φαλήρου (σήμερα στη θέση αυτή βρίσκονται ο ναός του Αγίου Νικολάου και σχολικά κτίρια), σύμφωνα με την εφημερίδα «Σφαίρα». Την επίβλεψη της κατασκευής ανέλαβε ο πρίγκιπας Νικόλαος, ο οποίος διακρινόταν για τις αθλητικές του ικανότητες και το μεγάλο του ενδιαφέρον για τους έλληνες αθλητές, ενώ τα σχέδια για την κατασκευή εκπόνησε ο διακεκριμένος αρχιτέκτονας και αξιόλογος σκοπευτής Αναστάσιος Μεταξάς, ο οποίος είχε αναλάβει και την ανακατασκευή του Παναθηναϊκού Σταδίου.

Το σχέδιο του Μεταξά περιελάμβανε κτίριο μήκους 81 μέτρων, πλάτους 20 μέτρων και στο εμπρόσθιο τμήμα του διάδρομο μήκους 8,20 μέτρων. Στον διάδρομο διαμορφώθηκαν 28 θυρίδες χωρισμένες με κιγκλιδώματα και στο άκρο του πεδίου βολής υπήρχε βληματοδόχη και ενδιαμέσως προστατευτικά φράγματα. Κατά μήκος του πεδίου υπήρχαν αριθμημένοι, αναλόγως της απόστασης των αγωνισμάτων, τάφροι, όπου τοποθετήθηκαν ελλειψοειδείς στόχοι στους οποίους έβαλλαν οι σκοπευτές. Τέλος, σε ειδικούς χώρους του κτιρίου κατασκευάστηκε αποθήκη, όπου φυλάσσονταν τα αγωνιστικά όπλα, και ένας χώρος για τους σκοπευτές.

Οι εργασίες της κατασκευής του σκοπευτηρίου άρχισαν στις 18 Σεπτεμβρίου 1895 και ολοκληρώθηκαν εγκαίρως χάρη στη συμπαράσταση της Εταιρείας επί σκοπόν βολής και του προέδρου της l. Μεσσηνέζη, στοιχίζοντας 95.000 δραχμές. Η επιλογή του Νέου Φαλήρου για την κατασκευή του ποδηλατοδρομίου, όπου θα διεξάγονταν οι ποδηλατικοί αγώνες, υπήρξε επιτυχής. Το παραθαλάσσιο αυτό προάστιο είχε εξελιχθεί σε προσφιλές θέρετρο εύπορων Αθηναίων και Πειραιωτών, οι οποίοι είχαν κατασκευάσει εκεί θαυμάσιες επαύλεις νεοκλασικής αρχιτεκτονικής, μερικές από τις οποίες διασώζονται ακόμα και σήμερα. Επίσης, διέθετε αρκετά ξενοδοχεία, μεταξύ τους και το περίφημο Ακταίον, και αναψυκτήρια, όπως του Χαραμή. Επιπλέον βρισκόταν πλησίον του σιδηροδρόμου που ένωνε την πρωτεύουσα με το επίνειο, και, το κυριότερο, ήταν ο αγαπημένος τόπος των αθηναίων ποδηλατών της εποχής. Αλλωστε στο Νέο Φάληρο είχαν ήδη διεξαχθεί ποδηλατικοί αγώνες, σύμφωνα με την πειραϊκή εφημερίδα «Σφαίρα» (Οκτώβριος του 1895), όπως οι πρώτοι Πανελλήνιοι Αγώνες Ποδηλασίας με διοργανωτή τον Πανελλήνιο Ποδηλατικό Σύλλογο.

Η επίβλεψη της κατασκευής του ποδηλατοδρομίου ανετέθη στον πρίγκιπα Γεώργιο, ο οποίος υπήρξε από τους ένθερμους θιασώτες του ποδηλάτου. Για την κατασκευή του κατατέθηκαν τρεις προτάσεις, μία γαλλική και δύο ελληνικές, αν και αρχικά η ΕΟΑ είχε ζητήσει από τον ίδιον τον Pierre de Coubertin να ενδιαφερθεί για τον σχεδιασμό του, και αυτός ανταποκρινόμενος έστειλε αντίγραφο του ποδηλατοδρομίου της Arcachon θεωρώντας το ως το πλέον άρτιο. Ωστόσο, η ΕΟΑ ενέκρινε τα σχέδια του νομομηχανικού Κωνσταντίνου Βελλίνη, τα οποία υπήρξαν σχεδόν αντίγραφα του σύγχρονου για εκείνη την εποχή ποδηλατοδρομίου της Κοπεγχάγης. Τα σχέδια του Βελλίνη αποστάλθηκαν στη Δανία, προκειμένου να ελεγχθούν ως προς την καταλληλότητά τους. Οι Δανοί που κατασκεύασαν το ποδηλατοδρόμιο της δανικής πρωτεύουσας όχι μόνον ενέκριναν τα σχέδια αλλά και τα βράβευσαν.

Ο χώρος που επιλέχθηκε ήταν ένα γήπεδο στο Νέο Φάληρο προς το μέρος του Νεκροταφείου των Διαμαρτυρομένων, όπου δέσποζε το μνημείο του αρχιστράτηγου του 1821 Γεωργίου Καραϊσκάκη, ο οποίος εξέπνευσε κατά μια παράδοση σε εκείνο το σημείο μετά τον βαρύτατο τραυματισμό του πριν από την ήττα των Ελλήνων στο Φάληρο. Η έκταση αυτή αρχικά υπήρξε ιδιοκτησία των επιχειρηματιών αδελφών Μελετοπούλου, οι οποίοι την πώλησαν στην Εταιρεία Σιδηροδρόμων Αθηνών – Πειραιώς και αυτή με τη σειρά της τη δώρισε στην ΕΟΑ για την κατασκευή του ποδηλατοδρομίου.

Σύµφωνα με τα σχέδια του Βελλίνη, ο αγωνιστικός χώρος (πίστα) αποτελείτο από δύο παράλληλες λωρίδες από τσιμέντο πλάτους 7 μέτρων η καθεμιά, οι οποίες ενώνονταν στα άκρα τους με δύο πολύκεντρες καμπύλες. Στο σημείο της εκκίνησης οι λωρίδες διαπλατύνονταν βαθμιαία σε πλάτος 10 μέτρων, για να επιτρέπεται η μεγαλύτερη αριθμητικά συμμετοχή ποδηλατών και να μη δημιουργείται πρόβλημα κατά τον τερματισμό σε περίπτωση ταυτόχρονης άφιξης των ποδηλατών που θα έτρεχαν με ταχύτητα. Η πίστα του ποδηλατοδρομίου διέθετε την απαιτούμενη, σύμφωνα με τις τότε προδιαγραφές, κλίση από το εσωτερικό προς το εξωτερικό ύψους 2,16 μέτρων από τη γη. Τέλος, το συνολικό μήκος της ελλειψοειδούς κεκλιμένης λωρίδας ήταν 333,33 μέτρα, δηλαδή 1/3 του χιλιομέτρου.

Ο αγωνιστικός χώρος διαχωριζόταν από τις αμφιθεατρικές κερκίδες, οι οποίες είχαν χωρητικότητα 7.000 θεατών, με ασφαλές ξύλινο περιτείχιο, ενώ στο δυτικό μέρος του πάνω από το σημείο εκκίνησης κατασκευάσθηκε κομψότατο σκεπαστό βασιλικό περίπτερο. Στη ΒΔ πλευρά κατασκευάσθηκε ο χώρος των αποδυτηρίων για 20 ποδηλάτες και μαγαζείον, που διέθετε πρόχειρο συνεργείο ποδηλάτων και ιδιαίτερο μέρος για εντριβές και λουτήρες, σύμφωνα με τον Σπυρίδωνα E. Δάσιο. Επίσης το ποδηλατοδρόμιο διέθετε ιδιαίτερο θεωρείο για τους ποδηλάτες, γραφείο και εξέδρα για την Ελλανόδικο Επιτροπή και χώρο όπου κατασκευάστηκε πρόχειρο αναψυκτήριο. Τέλος, στο εσωτερικό του αγωνιστικού χώρου κατασκευάστηκαν τρία τετράγωνα γήπεδα στα οποία, σύμφωνα με το Αστυ, διεξήχθησαν οι αγώνες τένις. Το ποδηλατοδρόμιο, το οποίο στοίχισε συνολικά 104.000 δρχ., κατασκευάσθηκε εγκαίρως και τα εγκαίνιά του πραγματοποιήθηκαν το πρωί της Δευτέρας 13 Νοεμβρίου 1895, σύμφωνα με την εφημερίδα «Σφαίρα», και έτσι οι έλληνες ποδηλάτες είχαν τη δυνατότητα να προετοιμαστούν από τις αρχές του 1896.