Απαγορεύσεις, απρόοπτα, κατάληψη

Απαγορεύονται ο Σαίξπηρ, οι φουστανέλες και οι μαντινάδες. Η λογοκρισία δεν ήταν ξένη για τον θεατρικό χώρο ήδη από το καθεστώς του Μεταξά με τον νόμο «Περί θεάτρων» του 1937. Τους πρώτους μήνες μετά την Κατοχή συνοπτικά απαγορευόταν το ανέβασμα συμμαχικών έργων ή έργων που αναφέρονται σε συμμαχικές χώρες. Συστηνόταν ή κάποιες φορές επιβαλλόταν το ανέβασμα γερμανικών έργων. Απαγορευόταν η μνεία της πείνας και της έλλειψης τροφίμων, οι φουστανελοφόροι, τα σκηνικά που παρέπεμπαν σε βουνό διότι θύμιζαν τον αντιστασιακό αγώνα. Και μετά τη Μάχη της Κρήτης οι μαντινάδες, διότι όπως και τα βουνά προκαλούσαν ενθουσιώδεις αντιδράσεις του κοινού.

Και αν οι ιδιωτικοί θίασοι ανέβαζαν έργα συγγραφέων που ανήκαν στο συμμαχικό στρατόπεδο παραποιώντας τίτλους, αποσιωπώντας ονόματα συγγραφέων ή αλλάζοντάς τους εθνικότητα, η κρατική σκηνή την περίοδο 1941-44 ανέβασε δέκα νέες παραγωγές με τον Σαίξπηρ να εξοβελίζεται λόγω εθνικότητας και να παρουσιάζονται για πρώτη φορά έργα του Λέσινγκ και ο «Φάουστ» του Γκαίτε. Πλησιάζοντας δε προς την Απελευθέρωση και η γαλλική δραματουργία έπεσε σε δυσμένεια με τα έργα του Ουγκώ να απορρίπτονται. Οι Γερμανοί απέρριψαν και τους «Ληστές» του Σίλερ, όταν διαπίστωσαν ότι ο κλασικός γερμανός συγγραφέας ήταν αντίπαλος του Χίτλερ.

Οσα δεν φέρνει η Κατοχή, τα φέρνει η Απελευθέρωση: Μπορεί στις 26 Οκτωβρίου 1944 στην κεντρική σκηνή του μεγάρου Τσίλλερ να πραγματοποιείται η Εορτή της Απελευθέρωσης παρουσία του προέδρου της κυβέρνησης εθνικής ενότητας Γεώργιου Παπανδρέου, από την οποία δεν έλειψαν και τα απρόοπτα όταν ο Αγγελος Σικελιανός που εκφωνούσε τον πανηγυρικό άρχισε να μακρηγορεί και οι ηθοποιοί που ήθελαν να προχωρήσει το πρόγραμμα της βραδιάς καθώς ο πρόεδρος βιαζόταν να αποχωρήσει, έδωσαν εντολή να πέσει η αυλαία πριν ο ποιητής ολοκληρώσει την ομιλία του. Ηταν όμως ο Παπανδρέου που αποφάσισε να κλείσει το Εθνικό Θέατρο τον Νοέμβριο του 1944 επ’ αόριστον κι ας είχε μείνει εν λειτουργία καθ’ όλη τη διάρκεια των αντίξοων συνθηκών της Κατοχής. Ο βασικός λόγος για την απόφαση αυτή εκτιμάται πως εντάσσεται στην προσπάθεια της κυβέρνησης να αντιμετωπίσει δυναμικά εκείνες τις εστίες της κρατικής μηχανής που ελέγχονταν από το εαμικό κίνημα. Η δεύτερη μη αναμενόμενη κατάσταση ήταν η κατάληψη του κτιρίου από θίασο ξένης χώρας, κάτι που επίσης δεν συνέβη επί Κατοχής. Κι αυτό διότι με τη διακοπή λειτουργίας ο Παπανδρέου παραχώρησε το κτίριο Τσίλλερ σε αγγλικό στρατιωτικό θίασο για την ψυχαγωγία των άγγλων στρατιωτών απαγορεύοντας την είσοδο στους έλληνες ηθοποιούς!