Ο φιλελεύθερος λαϊκισμός του Χαβιέρ Μιλέι

Ο Χαβιέρ Μιλέι δεν είναι μόνο ένας πρώην ροκ σταρ, ιδιοκτήτης πέντε κλωνοποιημένων σκυλιών και «αναρχο-καπιταλιστής», όπως ο ίδιος περιγράφει τον εαυτό του. Είναι, επίσης, ο ένας από τους δύο που θα διεκδικήσουν την προεδρία της Αργεντινής στον δεύτερο γύρο, αναγκάζοντας πολλούς Δυτικούς να αναρωτιούνται τι ακριβώς αντιπροσωπεύει.

Ορισμένοι σχολιαστές έχουν περιγράψει τον Μιλέι ως «δεξιό», «ακροδεξιό» ή «λαϊκιστή», έχοντας καλό λόγο να το κάνουν. Αλλωστε, έχει δημοσίως υποστηρίξει λαϊκιστές πολιτικούς όπως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Ζαΐχ Μπολσονάρο. Αλλοι θεωρούν πως του ταιριάζει καλύτερα ο χαρακτηρισμός τού κατά βάση ελευθεριακού, έχοντας επίσης στοιχεία που να στηρίζουν τον ισχυρισμό τους. Αλλωστε, είναι ένας οικονομολόγος, του οποίου οι προσεγγίσεις βασίζονται στη μεθοδολογία της Αυστριακής Σχολής, που εκλαϊκεύτηκε από τους Λούντβιχ φον Μίζες και Φρίντριχ φον Χάγιεκ.

Και οι δύο πλευρές επιμένουν πως οι προσεγγίσεις τους αλληλοαποκλείονται. Στην πράξη, όμως, ο Μιλέι είναι και τα δύο και αυτός ο συνδυασμός δεν συνιστά ασυνήθιστο γεγονός ή μεγάλη έκπληξη. Εξάλλου, η ιδεολογία του φιλελευθερισμού είναι από τη γέννησή της ευέλικτη και, κατά τη σχεδόν 200ετή ιστορία της έχει πάρει τόσο ριζοσπαστικές όσο και αντιδραστικές μορφές.

Κατά τον 19ο αιώνα, για παράδειγμα, προσωπικότητες που την ασπάζονταν βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή αρκετών προοδευτικών κοινωνικών κινημάτων. Οι φιλελεύθεροι ήταν, ανάμεσα στα άλλα, πρωτοπόροι στον αγώνα για τα δικαιώματα των γυναικών, διαπρύσιοι επικριτές του μιλιταρισμού και της αποικιοκρατίας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντίπαλοι της εκμετάλλευσης της έμμισθης εργασίας και της ιδιοκτησίας της γης.

Στα μέσα του 20ού αιώνα, ωστόσο, ο φιλελευθερισμός έκανε στροφή προς τα δεξιά. Αντιμέτωπος με την κοινή απειλή του σοσιαλισμού, οι φιλελεύθεροι στις Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν σε συμμαχία με τους συντηρητικούς προκειμένου να καταπολεμήσουν το New Deal εντός συνόρων και τον κομμουνισμό εκτός. Η υπεράσπιση της οικονομικής ελευθερίας βρέθηκε στο επίκεντρο και οι ριζοσπαστικές κριτικές κατά του κρατικού καπιταλισμού και της κοινωνικής ιεραρχίας περιθωριοποιήθηκαν.

Κατά συνέπεια, ακόμη και στην περίπτωση που καταλήξουμε ότι ο Μιλέι είναι ένας φιλελεύθερος, αυτό δεν μας λέει τίποτα αναφορικά με το πώς θα κυβερνήσει εφόσον εκλεγεί. Σε τελική ανάλυση, είναι σχετικά εύκολο για έναν έξυπνο φιλόσοφο – ή έναν οπορτουνιστή πολιτικό – να ανακαλύψει μια σε ορισμένο βαθμό εύλογη αιτιολόγηση για οποιαδήποτε πολιτική πρόταση τυγχάνει να υποστηρίζει. Στην περίπτωση δε του Μιλέι, μας έχει ήδη δώσει όλες τις ενδείξεις που οδηγούν στο συμπέρασμα πως θα προωθήσει μια φιλελεύθερη ατζέντα με μια αποφασιστικά λαϊκιστική τάση. Τέτοιες απόψεις έχουν αναγεννηθεί και ενισχυθεί στις ΗΠΑ μετά την προεδρία του Τραμπ, φτάνοντας να κυριαρχήσουν και στο Φιλελεύθερο Κόμμα.

Οσοι, λοιπόν, τάσσονται υπέρ της ατομικής ελευθερίας θα όφειλαν να προσέχουν ιδιαιτέρως προτού αποφασίσουν να υποστηρίξουν τον Μιλέι. Ναι, είναι ένας φιλελεύθερος. Και ναι, οι φιλελεύθεροι πιστεύουν στην ατομική ελευθερία. Τα πραγματικά ερωτήματα, όμως, είναι σε ποιων την ελευθερία αναφέρονται και ποιες συγκεκριμένες πολιτικές περιλαμβάνει η υπεράσπισή της. Οι απαντήσεις που δίνει ο Μιλέι ενδέχεται να μην είναι αυτές τις οποίες θα ήθελαν να ακούσουν πολλοί φιλελεύθεροι (ή άλλοι άνθρωποι).

Ο Ματ Σβολίνσκι είναι καθηγητής Φιλοσοφίας και διευθυντής του Κέντρου Ηθικής, Οικονομικών και Δημόσιας Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Ντιέγκο στις ΗΠΑ